Baqytty qarttyq

Juma, 15 maýsym 2012 6:47

Osy siz baqytty ma ekensiz? Shaý tartqan shaǵyńyzda shaý­jaıyńyzdan alatyn tarpań su­raq áý bastan-aq tuqyrtyp, typyrlatpaı tastaıtynyn sezip otyrsyz-aý! Kúıgelektenesiz. Kú­pirlik etpeńizshi. Sabańyzǵa tú­sińiz­shi. Aqsaqaldyq ǵumy­ryńyz zaıa ketpegen shyǵar, bálkim? Myna baıansyz ómirde baqyt úshin kirpik ilmeı arpalysyp tirlik keshtińiz emes pe? Endi kárilik jeńip, «bazardan qaıtyp kele jat­qan» tusta óz-ózińizge esep bergińiz kelgen eken… Múmkin, baqytty qart shyǵarsyz! Álde soryńyz qaı­naǵan muńlyqsyz ba? Qandaı ólshemge salyp, dál bezbender ekenbiz? Jalpy, baqyt degenińiz qolmen ustap, kózben kóretin nárse me? Dáldik uǵymy ma? Ýysqa sııatyn naqtylyq pa? Esti saǵymdatqan eles pe?..

Juma, 15 maýsym 2012 6:47

Osy siz baqytty ma ekensiz? Shaý tartqan shaǵyńyzda shaý­jaıyńyzdan alatyn tarpań su­raq áý bastan-aq tuqyrtyp, typyrlatpaı tastaıtynyn sezip otyrsyz-aý! Kúıgelektenesiz. Kú­pirlik etpeńizshi. Sabańyzǵa tú­sińiz­shi. Aqsaqaldyq ǵumy­ryńyz zaıa ketpegen shyǵar, bálkim? Myna baıansyz ómirde baqyt úshin kirpik ilmeı arpalysyp tirlik keshtińiz emes pe? Endi kárilik jeńip, «bazardan qaıtyp kele jat­qan» tusta óz-ózińizge esep bergińiz kelgen eken… Múmkin, baqytty qart shyǵarsyz! Álde soryńyz qaı­naǵan muńlyqsyz ba? Qandaı ólshemge salyp, dál bezbender ekenbiz? Jalpy, baqyt degenińiz qolmen ustap, kózben kóretin nárse me? Dáldik uǵymy ma? Ýysqa sııatyn naqtylyq pa? Esti saǵymdatqan eles pe?..

«Men baqytty qartpyn,– dep tolǵanyp otyr astanalyq aqsa­qal Kárim Álmaǵambetov. – Sek­sen­niń seńgirinen asqan sha­ǵymda osylaısha túıin jasaı alamyn. Sanaly ǵumyrym us­taz­dyqpen ótipti. Shákirtterim­niń shynaıy kóńili men erkelep bergen bir sálemi meni árdaıym baqytty etip júr. Ishterinde eli­mizge bel­gili akademıkter bar. Demek, eń­begimniń jemisi kórinip tur emes pe? Ustaz ba­qyty degen sol shy­ǵar?! Torǵaı óńiriniń, Arqa­lyq aımaǵynyń rýhanı órken­deýine úlesimdi qosa júrip, Astanaǵa qonys aýdarǵanymda baqytty qarttyq­ty shyndap sezingenimdi ańǵar­ǵan­daımyn. Elorda tórinen shyq­­qan kúnniń araıyna malynyp, tań samalymen jelbiregen Táýel­sizdik týyn kúnde kórip, shattanamyn. Baqyttymyn! Egemen elińniń tynyshtyǵyn, birli­gin, bolashaqqa degen senimdi qada­myn sezinýden artyq qandaı baqyt kerek qart adamǵa! Muny men baqytty qarttyǵyma balaımyn! Otbasym aman, urpaqta­rym ósip jatyr. Toı-domalaq­tyń tó­ri­nen kórinip, aq batamdy bere­min! Alańsyz bata berý de baqyt­tylyqtyń belgisi der edim!..»

Mándi, maǵynaly ótkizgen jas­tyq shaq baqytty qarttyq­tyń tuma bastaýy ispettes eken­digin kónekózder aıtyp ketipti. Abyroıyn jasynan saqtap, adal isimen kórkeıip, eldik múdde jolynda ózin umytyp eńbek etken talaı erlerdiń búgingi baqytty qarttyq ómir týraly túıini: «Jasyńda isti jaqsy isteseń – baqytty keıin, qartaıǵanda se­zi­nesiń», degenge saıady. Sonda baqyt degenińiz ǵumyr boıy jınalatyn altyn kómbe tárizdes eken-aý! «Osy, elim úshin nendeı is atqardym eken?» – dep aq shashyn sıpap oılanǵanda, ózin tushyndyratyn birer jaýap taba almaǵan pendeni baqytty qarııa deı alamyz ba, táıiri. Joq! Ba­qyt súısinip istegen isińde eken! Tókken terdiń óteýi! Júrek qala­ǵan kásibińniń usta­lyq kórigi! Qan tamyrynyń ba­qytty búlki­li! «Men ózimdi baqytty qartpyn degende, esime áke-sheshemniń kúni boıǵy ju­mys­tan qaljyrap ke­lip, samaýrynnan qanyp shaı iship, mon­shaqtaǵan mańdaı terle­rin súr­tip álek bolatyn keıpin eleste­te­min. Sol aıaýlylarym­nyń izi­men ózim shıyrlap júrip­pin ǵoı, búginge shekti», – dep ótkenine kóz júgirtken almaty­lyq Aıaǵan Baqaıulynyń sózinen baqyt tamshylary jylystaıtyndaı…

«Adamnyń basyna qonǵan baqyttyń turaqty bolýy jaqsy minez-qulyqqa baılanysty»,  degen eken aqyl-oıdyń kemeń­geri Ál-Farabı. Minez degeni­miz­diń moraldyq ádetterdiń jıyntyǵy ekendigin eskersek, ádepsizdikpen baqytty bolýdyń ózi aqylǵa syımaıtyn túsinik emes pe? Minez-qulyq – árkim­niń óziniń keıpin kórsetetin aına! Osy toqtamǵa júginsek, mi­nezsiz ardyń-kúrdiń­nen, bátýa­syz ben berekesizden, sýaıt pen sýmaqaıdan, uıatsyz ben arsyzdan, ýádeshil men ýazıpasyzdan, ýsoıqydan qandaı baqyt­ty qart­tyqtyń keregesi keril­mek­shi? Mıǵa kirmeıdi! Jandy sóz aıtsaq she… Bizdiń osy ta­qyrypqa oraılas qoıǵan saýa­ly­myzǵa temir jol beketi basynda­ǵy atyraýlyq atamyz: «Men ba­qyttymyn, árıne. Sebebi, jaqsy minezimdi búkil ómirimniń sar­qylmas baılyǵy dep balaımyn. Minezi birqa­lyp­ty adamdardyń ómiri de jaıma-shýaq, baqytty bolady!» – degen edi tastan túıin túıgendeı etip. Saralap, baıyp­ta­ǵanymyzda «men baqyttymyn» deıtinder­diń deni minezge baı bolyp shyǵypty… «Minezi jaqsy en baqytqa keneler», dep hal­qymyz beker aıtpaǵan ǵoı. Nemese «Keris­ken­niń kesiri, Kelgen baqty ketirer», – dep minez jaısyzdy­ǵyn betke basýy da teginnen-tegin emes qoı. Sonda baqytty qarttyqtyń bir kepili ornyqty minezden órbıdi eken-aý!

«Ulyń jaman bolsa – baqy­tyń ketedi»,  degen halyq máte­liniń shynshyldyǵyna toqsanda­ǵy keıýana kemseńdep, basyn shaıqaı tańdanys bildiredi. Kóz jasyn bulaı beredi. Kókiregin kúıdirgen qasiretin ashyp aıtpaıdy. Emeýrinmen ǵana syz­dyq­­tat­qandaı… Kórshilerinen su­ras­ty­ryp bilsek, úsh ulynan nemere súımeı tuldyr qalyp­ty. Bereke-birligi ketken balalary ózara jaýlasyp, kektenip, birjola ketisip tynǵan. «Baqyt­syz balalar ata-anasyn baqyt­ty qyla almaıdy ǵoı!» – degende, qaltyraýyq kempirdiń sýal­ǵan jaǵynan jas taramdalyp aqqanyn kórdik… Qasiretti qart­tyq, tula boıdy qarıdy. О́ki­nish­ti bul ómirine endi qaıtip baqyt-baǵyń qarasyn kórset­peı, zytyp ketkendeı… Álgi zar jylaǵan qaıǵyly ananyń: «Balasyz ana baqytty ma dep qalamyn»,  degen qorǵasyndaı zilmaýyr, zildi qusasyn eshkim estı kórmesinshi…

О́mir shirkin, kereǵarlyǵy­men tuńǵıyq qoı. Jetpistiń be­seýin­degi keıýana aýrýhana tóse­ginde tańylyp jatsa da, óńinen álde­bir jyly nurdyń taby seziledi. Tátti sezimniń áldıinde talmaýraıtyndaı ma? «Aýrýhanada ba­qyt­ty bolyp jatyrmyn!» – deıdi álsiz únmen. On balaly ájesin shóberesi qıyn jaǵdaıda qısynyn taýyp, emde­tip jatyr eken. Kári júrek so­ǵan máz. Bátir-aý, syrqattanyp jatyp ta baqytty sezinýge bolady eken-aý! Alaqanynan sý ishken shóberesi osylaısha ba­qyt syılapty. Qartaıǵandaǵy baqyttyń baǵasy qandaı qym­bat-ty!

Aqyldy, zerek, jady myqty Bıbala degen apamyz boldy. Júz jasqa jetip, osy Aqmol­dyń tú­bindegi Jańajol aýylynda dúnıe saldy. Kózi jumylmas buryn: «Týǵan topyraǵyma – Qyzbelime jetkizińder!», dep ósıetteýden bir tanbady. Inileri ázildep: «Jer tańdap qaıtesiz, osy mańǵa jantaıa ketpeısiz be?», – degende, apamyz: «Bar baqytym týǵan elim edi. Baýyryn máńgilikke mekendeıin! Meni jumaqtan da erek baqytty etkileriń kelse, sóıtińdershi!», – dep óksikke býlyqqan. Marqum baqı dúnıede de baqytty bolǵa­nyn sezinip jatqan shyǵar!.. Al, baqyt ólshemin túsinip kórińiz!

Sýyq sýdyń ózin úrlep ishki­zip, zar ıletken zamannyń kýá­geri bolǵan, búginde toqsannyń je­teýine kelgen Gúlnár Mirja­qyp­qyzy: «Ákem aqtalǵasyn baqyt­tyń ne ekenin sezingem!» – degende, baqyt baǵasyn tereń paıym­daǵandaı bolǵanbyz. Eli­niń Táýelsizdigi jolynda janyn pıda etken áke amanatyndaı bol­ǵan, bolattaı berik qyz ba­qyt baılamyn solaı beınelegen eken. Al óziniń baqytty qartty­ǵynyń bastaýyn Halyq qahar­ma­ny, bul­bul kómeı ánshi Roza Baǵlanova bylaısha eske alypty: «Men sah­naǵa shyqqanda eń jaqsy kóretin adamymmen kezdesýge bettegendeı sezinem. Al­ǵashqy ystyq súıis­ke yntyq­qan­daı bolam. Mi­ne, baqyt – osy eken!» Shyna­shaq­taı bulbul qustyń baqsham gúldegende tynymsyz saırap, kómeıinen quı­qyljyta ǵajap áýen tógetinine qaıran qalýshy edim, baqsam, jaratylys uqsas­ty­ǵynyń tór­kini bir eken ǵoı… Ánshi men bulbul… Qartaısa da ánimen baqytqa kenelip ketken óshpes tulǵa!. Gúlge ǵashyqtyǵyn án­men áýezdep, ádiptegen saıraýyq qus! Ol da bálkim, baqytty shyǵar!… Baqytyn daýystan tapqandar!

Qartaıǵandaǵy baqyt mánin ashqymyz kelip, kóp áýrelenip júrgenimizde, óz qulaǵymmen es­ti­gen belgili sýretshiniń sózin keltirsem deımin. «Qurmetti demalysqa shyqty deıdi, sonda, óler aldynda da demalýǵa bola ma?» – dep sharshańqy júzin tiktep alǵan qart sýretshi saýal tastady. – Maǵan osynsha kól-kósir eńbek neniń arqasynda kel­di degen suraq jıi qoıyla­dy. Sondaǵy jaýabymnyń túrin bilgiń kele me, shyraǵym. Aıtaıyn. Demalmaýdan deımin. Sen de tańyrqarsyń. Ol shydamsyzdanyp, bos ýaqytyńyzda ne isteısiz dep suraıdy. Demalmaımyn deı­min. Basyn shaıqaı­dy. Meni osynyń bárin jorta aıtyp otyr deıtin shyǵar. Joq, shyraǵym, men ǵumyr boıy demalmaı baqytymdy izdep júrgen adammyn ǵoı!.. Baqytty qarttyq deısiń be? E-e, oǵan demalmasań ǵana bólenesiń!..»

Basymyzdy eriksiz ızep, quptap otyrǵanbyz. «Shyraǵym, – dedi qart sýretshi mıyǵynan jymıyp. – Demalmaý men zory­ǵýdyń arajigin ajyrata bilesiń ǵoı. Baıqa!..»

– Siz ózińizdi baqytty qart­pyn dep esepteısiz be? – dep kóshedegi ótkinshiden suradyq.

– Joq! – dedi taıaǵyna súıe­nip, alqyna demalǵan qart. – Joq! Qaıdaǵy baqyt?! Kárilik kelmeı turyp, jastyqtyń qadirin bilýim kerek eken! Bar qateligim sol!

… Qarttar úıiniń mańynan ótip bara jatyp, beli búgilip, shoınańdap, áreń jer syzyp bara jatqan qaýsaǵan shaldan suradym:

– Siz baqyttysyz ba?

– Baqytty bolǵanda qandaı! Baqyttymyn! – dep qoıý ósken aǵash butasynyń baýyryndaǵy oryndyqqa jaıǵasqan shymqaı aq oramaldy keıýana jaqqa taǵatsyzdana qarap qoıdy.

– Ata, qalaısha baqyttysyz!

– Qartaıǵanda da essiz súıý baqyty bolatynyna kózim jetti!

… Al, kerek bolsa! Baqyt­tyń ólshemin nemen bezbendep, qaıda syıǵyzar ekensiz?!

Sonda baqyt degeniń jas talǵamaıtyn bolǵany ǵoı!.. Tek ýysyńa qondyryp, ustaı bilshi!

Qaısar ÁLIM,

«Egemen Qazaqstan».