Polkovnık Jámkenov

Senbi, 8 jeltoqsan 2012 7:11

Ol birneshe jyl Qazaqstan KP Ortalyq Komıtetiniń «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalynda, respýblıka Joǵarǵy Keńesi Tóralqasy­nyń apparatynda jaýapty qyz­met­terde boldy. Qyz­metin aıryqsha atqarǵany úshin, eline sińirgen eńbegi retinde «Qazaqstan pro­kýratýrasynyń ozaty», «Qazaqstannyń máde­nıet qaıratkeri», «Qazaqstannyń qur­metti jýrnalısi» ataqtaryna ıe bolyp, bir­neshe medaldardy keýdesine taqty.

Senbi, 8 jeltoqsan 2012 7:11

Ol birneshe jyl Qazaqstan KP Ortalyq Komıtetiniń «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalynda, respýblıka Joǵarǵy Keńesi Tóralqasy­nyń apparatynda jaýapty qyz­met­terde boldy. Qyz­metin aıryqsha atqarǵany úshin, eline sińirgen eńbegi retinde «Qazaqstan pro­kýratýrasynyń ozaty», «Qazaqstannyń máde­nıet qaıratkeri», «Qazaqstannyń qur­metti jýrnalısi» ataqtaryna ıe bolyp, bir­neshe medaldardy keýdesine taqty. Mundaı qurmettiń ıesi elimizdegi barlyq quqyq qor­ǵaý organ­darynyń qyzmetin úılestiretin, olardan zańdylyqtyń qatań saqtalýyn talap etetin, sóıtip, eń basty másele – ha­lyqtyń quqynyń qorǵalýyn qadaǵalaıtyn prokýratýra organdarynyń ashyqtyǵy men jarııalylyǵyn alǵash qamtamasyz etken jannyń biri aǵa ádilet keńesshisi Sáýlebek Jámkenuly. Osy oraıda, biz Baýkeńniń óne­gesin pir tutyp, onyń otan­súı­gishtik qasıetin arqaý etip kele jat­qan jýrnalıst-jazýshy, birneshe kitaptyń avtory, zańger, polkovnık áriptesimizge jolyǵyp, suhbattasqan edik.

– Sáýlebek Jámkenuly! Siz­diń kezinde elimizdiń Bas pro­ký­ra­týrasynyń tuńǵysh resmı baspasóz hatshysy bolǵanyńyzdy jaqynda estip, bildik.Alaıda, sizge deıin de Bas prokýratýrada baspasóz qyzmeti boldy emes pe?

– Resmı qujat boıynsha elimizdiń quzyrly organy – Bas prokýratýranyń resmı baspasóz qyzmeti 2003 jyly jeltoqsan aıynda ǵana ashyldy. Durys aıtasyz, sonda osy ýaqytqa deıin Bas prokýratýrada baspasóz qyzmeti bolmaǵan ba degen zańdy suraq týyndaıtyny anyq. Biraq, bul onda baspasóz qyzmeti múlde júrgizilmedi degen sóz emes. О́ıtkeni, maǵan deıin munda elge tanymal, qalamy qarymdy jýrnalıs­ter N.Mýftah, K.Ámirbekov jáne B.Erejepov sekildi túrli janrda qalam tartqan adamdardyń qyzmet atqarǵany belgili. Alaıda, bulardyń bári, jasyratyny joq, attestattalmaǵan, ıaǵnı sol mindetti ýaqytsha maman retinde atqarǵandar. Biraq, prokýratýranyń qadaǵalaý qyzmetiniń aıasy óte keń bolǵandyqtan zańdylyqtyń saqtalýy barysynda ol aralaspaıtyn sala da joq edi. Al elimiz táýelsizdik alǵannan keıingi jyldardaǵy halqymyzdyń óskeleń talaptaryna saı quzyrly organnyń quqyqtyq qyzmetin kórsetý mańyzy zor máselege aınaldy. Sodan Joǵarǵy Sottyń baspasóz qyzmetinde júrgen meni 2003 jyly sol kezdegi Bas prokýror R.Túsipbekov jumysqa shaqyryp, óziniń buıryǵymen Bas prokýratýranyń hatshylyǵy quramynda baspasóz qyzmetin ashyp, onyń basshysy retinde meni taǵaıyndap, aǵa prokýror etip bekitti. Odan bergisi belgili, oqaly kıim kıgen soń temirdeı tártipke bas ıip, ýaqytpen sanaspaı eńbek ettik.

– Osyǵan oraı sizdi keıingi jas tilshiler tolqyny da eki tilshiler qosynyn, eki baspasóz qyzmetin quryp, negizin salǵan qaıratker jýrnalıst ári erek baspasóz hatshysy retinde qurmet tutady. Degenmen, bul eńbekterińiz tasada qalǵan joq dep oılamaısyz ba?

– Joq, ondaıdan aýlaqpyn. Áıtse de, eńbektiń eleýsiz qalmaǵanynyń ózi qashanda úlken mártebe ǵoı. Sonaý jyldary aýyldan kommýnıst bolyp attanyp, KazGÝ-ge jýrfakqa oqýǵa túsip, ony bitirgen soń meniń jýrnalıstıka baspaldaǵyndaǵy akademııama aınalǵan «Qazaqstan kommýnısi» jýrnalyna ornalastym. Sonda júrgende ataqty Qaltaı Muhametjanov aǵamyz Qazaqstanda ashylǵan alǵashqy halyqaralyq «Zaman – Qazaqstan» gazetine shaqyrdy. Osy basylym úshin Ońtústik oblystardyń tilshiler qosynyn qurdym. Ekinshi, 1998 jyly qazirgi Astanaǵa keldik. Osynda «Qazaqparat» agenttiginiń tilshiler qosynyn quryp, basshylyq ettim. Sodan Aqmolanyń aq tútek borany men súıekten ótetin aıazyna shydap, turmystyq qolaısyzdyq pen qarjylyq tapshylyqqa kóndigip, bolashaqqa degen senimniń arqasynda júrgende, bir kúni Joǵarǵy Sottyń tóraǵasy M.Nárikbaev shaqyrdy. Munyń aldynda munda Shákızada Quttyaıaqov kelgen bolatyn. Biraq ony aramyzdan ajal erte alyp ketti. Sodan sol Shákızadanyń kózi tiri ýaqytynda qaldyryp ketken usynysy boıynsha Joǵarǵy Sotqa qabyldanyp, onda baspasóz qyz­metin ashyp, jandandyrýǵa jáne birneshe kitapty qurastyrýǵa bar kúsh-qaıratymdy jumsadym. Osynda júrip biraz tájirıbe jınaǵan soń, joǵaryda aıtqanymdaı, Bas prokýratýraǵa aýystym.

– О́zińiz birqatar shetel ja­zý­shy­lary­nyń kórkem shy­ǵarmalaryn ana tilimizge tárjimeleýge de atsalysqan ekensiz. Jalpy, asa jaýaptylyqty talap etetin tárjime salasyna qalaı keldińiz?

– Buǵan stýdent kezindegi dıp­lom jumysym áser etti desem, ar­tyq aıtqandyq emes. Jetekshim Z.Tu­rar­bekovtiń aqylymen «Altynǵa aıyrbas­tamas asylymyz» degen taqyryppen marksızm-lenınızm klassıkteriniń shyǵarmalarynyń qazaq tiline aýdarylý jáıin aldym. Árıne, qazirgi urpaq úshin túsiniksiz de túısiksiz ótken oqıǵa bolyp kóriner, biraq sol kez úshin bul taqyryptyń tóresi edi. Sondyqtan aıryqsha saqtyq pen kóp izdenisti talap etetin. Endi shynymdy aıtaıyn, odan meni bir kitap qutqardy. Ol Qurmanbek Saǵyndyqovtyń «Kósemniń asyl murasy» degen eńbegi. Bul jaı kitap emes, aýdarma jóninde jazylǵan tutas bir traktat, sarqylmas qazyna dersiz. Sóıtip, tárjime ǵylymynyń tuńǵysh ret sonda dámin tattym. Aýdarmanyń ne ekenin túısinip, jan dúnıemmen sezinip, bilek sybana kiristim. Sóıtip, tárjime meniń ómirlik serigime aınaldy. Keıin kele Mońǵolııa Jazýshylar odaǵynyń hatshysy Dorjıgın Garmanyń «Aqbulaq» romanyn jáne ujymdyq «Kavkaz hıkaıalary» jınaǵyn orys tilinen ana tilimizge sóılettim.

– Jalpy, jýrnalıster úshin quqyq qorǵaý organdarynda, ásirese, prokýratýra salasynda qoıan-qoltyq jumys istep, bar shyndyqty shymyrlata kórsetý ońaıǵa soǵa bermeıdi. Onyń ústine siz daıyndaǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń prokýratýrasy» atty qomaqty dúnıe de bar eken.

– Iá, Joǵarǵy Sotta nemese Bas prokýratýrada bolsyn baspasóz hatshysy retinde kóp jumys tyndyrýǵa týra keldi. Ásirese, myna ózińiz ataǵan kitapty shyǵarý barysy este qaldy. Bul kezde prokýratýranyń 80 jyldyǵyna qyzý ázirlik naýqany bastalǵan. Basshylyq jýrnalısterdiń prokýrorlarmen birge qoltyqtasa qyzmet etýin qalasa da, qyzmetkerler arasynda «osylardyń qolynan ne keledi» dep senimsizdikpen qaraǵandary kóp boldy. Al bul kúdikti seıiltý ári jýrnalısterge degen qatyp, semip qalǵan pikirdi ózgertý úshin jatyp-turmaı aıanbaı jumys isteý kerek. Dáp sony bireý bilgendeı, maǵan tez ara­da «Qazaqstan Respbýlıkasynyń pro­kýratýrasy» atty kitap daıyndaý júkteldi. Bul endi naǵyz ǵylymı eńbekke para-par dúnıe edi desek te artyq aıtqandyq emes. О́ıtkeni, munda sonaý alǵashqy prokýrorlardan bastap, kúni búginge deıingi barlyq 22 basshynyń sýreti, ómir tarıhy, sol kezeńderde atqarylǵan jumystar, ár oblystar prokýratýrasynyń tarıhy, bir sózben aıtqanda, atyna zaty saı Qazaqstan prokýratýrasynyń shejiresi jasaldy. Osyndaı qundy derekterdi az ýaqyttyń ishinde jalǵyz ózim jınap, taldap, rettep, aýdaratynyn aýdaryp, jazatynyn jazyp shyqtym.

Sodan bárin daıyndap bolǵan soń «О́ner» baspasynyń dırektory Á.Kópishevke alyp bardym. Áshekeń qalyń qoljazbany aınaldyra qarap: «Iаpyr-aı, myna dúnıeni ázirleý úshin jıyrma shaqty adam kúni-túni jumylǵan shyǵarsyzdar», deıdi. «Joq, Ásheke, jalǵyz ózim daıyndadym», desem, ol kisi tań qalyp, basyn shaıqady. Sóıtip, tynymsyz eńbektiń nátıjesin ıaǵnı daıyn elektrondy nusqasyn baspaǵa tapsyrǵan soń arqamnan aýyr júk túskendeı, jeńildep qaldym. Endi bir aptadan soń álgi kitapty basshylyqqa kórsetýim kerek. Sodan ýaqyt taıaǵanda baspaǵa barsam, abyr-sabyr. Áshekeńnen bastap báriniń qabaqtary salyńqy, tómen qaraıdy. Sóıtsem, álgi birneshe kún damyl tappaı izdenip, uıyqtamaı jazyp shyqqan dúnıelerimniń elektrondy nusqasy joǵalyp ketipti. Bas kompıýterdiń jady saqtaǵyshy isten shyqqan. Endi qaıttik, ózimde de kóshirmesi qalmapty. Al bir aptadan keıin jańa kitapty jurtqa jarqyratyp taratýymyz kerek, endi oǵan bir táýlikte 24 saǵat emes, 36 saǵat eńbek etsem de úlgerý múmkin emes. Kóz aldyma osy jumysty maǵan ǵana senip tapsyrǵan basshylyqtyń júzderi elestegende esten tandym. Infarkt soqty. Aýrýhanada es jıdym. Dárigerler qybyr etýge bolmaıdy deıdi. Oǵan qaraıtyn men be, óleıin, tirileıin bir aptada kitapty qaıta qalpyna keltirý kerek ekendigin túsindim. Qolhat jazyp shyǵyp kettim.

– Sodan ne boldy?

– Ne bolsyn, Qudaıǵa qaraǵan adambyz ǵoı, myqty jýrnalıst «Zań jáne Zaman» jýrnalynyń redaktory Samat Ibragımovti keziktirip, ekeýmiz bes kúnniń ishinde bárin qaıtadan qalpyna keltirdik. Baspadan shyǵaryp, sol kezde Bas prokýrordyń birinshi orynbasary bolyp qyzmet isteıtin Ońalsyn Jumabekovke ákep berdim. Sondaǵy basshylyqtyń rıza bolǵanyn kórseńiz. Podpolkovnık shenin sol kezde aldym. Aǵa ádilet keńesshisi atandym.

– Tolqynnan tolqyn týady degendeı, sizdiń osyndaı keleli jetistikterge jetýińizge, ómir baspaldaqtarymen joǵary órleýińizge áser etken adamdar qatary da az bolmaǵan shyǵar. Ol orta týraly ne deısiz?

– Iá, bul orta týraly men biraz le­bizimdi «Týlaıdy ómir tolqyny» at­ty kitabymda da jazdym. Sonyń ishin­de dostarym: Júrsin Ermanov, Jan­bolat Aýpbaev, Tursyn Jurtbaev, Na­ma­z­aly Omashev, Nesipbek Aıtuly, Qaırat Baıbosynov jáne ómir tolqynyn týlatqan ustazdarym Qurmanbek Saǵyndyqov, Qurmanbek Ábildaev, Rashıd Túsipbekov, Ońalsyn Jumabekov, Maqsut Nárikbaev jáne taǵy basqa ómirdiń tar soqpaǵynda qoltyǵymnan demeý jasaǵandaryn naǵyz adamdardyń bir-birine degen adamgershiligi men izgilikti qasıetteri dep túsinemin.

– Otbasyńyz týraly da az-kem aıtyp ótseńiz.

– Týlaǵan ómir tolqyndarynda qa­ıy­ǵymnyń bir qıramaı júzip kele jat­qanynyń qupııasy Sholpan atty jan ja­rymnyń qyryq jyl boıǵy maǵan degen sheksiz mahabbatynyń arqasy shyǵar dep oılaımyn. Eki ul, bir qyzym ómirden óz oryndaryn tapty. Qazir kúnde al­dymnan atalap shaýyp shyǵatyn segiz ne­meremdi aınaldyra aımalap, baqyttyń ke­mesinde olarmen birge ózim de áldıge bó­lenip, terbelemin.

Áńgimelesken

Aleksandr TASBOLATOV,

«Egemen Qazaqstan».