Qazirgi tańda stýdentter tosyn tańdaýǵa ájeptáýir tóselip qalǵanymen, dıplomyna qoıylatyn keshendi emtıhandardy jáne dıplomdyq jumystaryn qalaı tapsyratynyna alańdap otyr. О́ıtkeni áne-mine degenshe, oqý jylyn qorytyndylaıtyn kez de taıap qaldy, al pandemııa kerisinshe órshimese, ázirge tynshymaı tur.
Otandyq ýnıversıtetter 2018 jyly Ult josparynyń 78-qadamyna sáıkes akademııalyq jáne basqarý derbestigin alǵan bolatyn. Sondyqtan bul rette máseleni, ıaǵnı stýdentterdiń emtıhandardy qalaı tapsyratynyn jáne dıplomdyq jumystardy qashan, qandaı baǵytta qorǵaıtynyn ár ýnıversıtet ózderi keńesip sheshedi. Álbette bul bir jaǵynan ýnıversıtetterdi óz júıesine túsip, tıimdi tetigin tabýda ózara básekelestikke bastasa, ekinshi jaǵynan otandyq joǵary bilim júıesin birizdilikten alshaqtatýy múmkin.
Jalpy, jańa format elimizdegi ýnıversıtetterge jańalyq emes ekenin aıtqanymyzben, karantındegi qashyqtan oqytý stýdentterdiń sapaly bilim alýyna jáne bastysy bolashaǵyna bóget bolmaýy tıis. Sebebi dál qazir izdenýshiler dıplomyna qorytyndysy túsetin mańyzdy qadamdarǵa – emtıhandarǵa eleńdep otyr. Al dıplomdaǵy emtıhandar men dıplomdyq jumystardyń nátıjesi olardyń erteńgi kúni laıyqty qyzmetke ornalasýyna jáne bilimin bedeldi oqý oryndarynyń birinde jalǵastyrýyna yqpal etedi.
Ýnıversıtetter akademııalyq jáne basqarý erkindigin ıelengenimen, aýqymdy jumysty júrgizýde shashyrańqylyqqa jol bermes úshin arnaıy bir nusqaýlyq kerek-aq.
Muny Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan kezde ýnıversıtetterdegi oqý prosesin uıymdastyrý talaptary men rektor, prorektor, dekan, oqytýshylar jáne stýdentterdiń mindetterine deıin kórsetip, arnaıy buıryqta jazǵan-tyn. Bul buıryq naýryzdyń 14-inde shyqty. Stýdentterdiń aldaǵy alańyna baılanysty jaqynda ótken vedomstvonyń onlaın-konferensııasynda másele taǵy da talqylanyp, emtıhan men dıplom jumystaryn qabyldaýdyń negizgi baǵyttary belgilendi.
Bilim jáne ǵylym mınıstriniń joǵary bilim, ǵylym boıynsha jaýapty orynbasary Mıras Dáýlenov joǵaryda atalǵan onlaın otyrysta JOO rektorlarymen birge qashyqtan bilim berý jaǵdaıynda emtıhandar men dıplomdyq jumystardy qorǵaý qalaı ótetinin túsindirdi.
«Joǵary oqý oryndary akademııalyq jáne basqarý derbestiginiń talaptaryna saı emtıhan ótkizý túrlerin óz betinshe anyqtaıdy. Degenmen qashyqtan oqytý jaǵdaıynda mınıstrlik tarapynan ádisnamalyq qoldaý kórsetý qajettiligi týady. Sondyqtan biz barlyq joǵary oqý oryndarymen aldyn ala talqylanǵan algorıtmdi ázirledik», dedi M.Dáýlenov.
Vıse-mınıstr emtıhan tapsyratyn stýdentterdi eki sanatqa bóldi. Stýdentterdiń birinshi sanatyna 1, 2, 3-kýrs stýdentteri jatady. Bul sanattaǵy stýdentterdiń emtıhanyna qatysty qıyndyq joq. О́ıtkeni olar sessııalaryn tapsyrady. Mınıstrlik 1, 2, 3-kýrs stýdentterinen emtıhan qabyldaýǵa 3 joldy usyndy. Birinshiden, emtıhandy qashyqtan tapsyrý formatyn tańdaýǵa bolady. Ekinshi, pán boıynsha baǵany aǵymdaǵy baǵalarynyń negizinde qoıý. Bul nusqa negizinen qazirdiń ózinde mekteptegi 9 ben 11-synyptardyń attestattaý emtıhandaryna engizildi. Iаǵnı atalǵan synyp oqýshylary attestattaý emtıhandaryn tapsyrmaıdy, tıisinshe oǵan pán boıynsha qorytyndy baǵalary qoıylady. Úshinshiden, «I» (Incomplete) baǵasyn qoıý arqyly emtıhan tapsyrý merzimin keıinge qaldyrýǵa bolady. Incomplete sózi aǵylshyn tilinen «aıaqtalmaǵan» dep aýdarylady. Demek bul tańdaý stýdentterge emtıhandy keıin tapsyrýǵa (jazǵa nemese kúzge qaldyrýǵa) múmkindik beredi jáne olardy oqýdan shyǵarýdan qorǵaıdy.
Stýdentterdiń ekinshi sanaty – sońǵy kýrs stýdentteri. Bitirýshi kýrs stýdentterinen keshendi emtıhan qabyldaýda árbir JOO tómengi kýrs stýdentteriniń qorytyndy emtıhandaryna qatysty joǵaryda usynylǵan úsh nusqanyń birin qoldanady. Mundaǵy qadam men nusqanyń birin tańdaý – akademııalyq erkin ýnıversıtettiń erkinde. Sondyqtan JOO mınıstrlik tarapynan ruqsat almaı-aq jıyntyq baǵany bazalyq pánder boıynsha baǵalarynyń negizinde qoıý arqyly keshendi emtıhandardy ótkizbeý týraly sheshim shyǵara alady.
Negizi, ekinshi sanattaǵy stýdentterge keshendi emtıhannan da mańyzdy nárse bar, bul – dıplomdyq jumysyn qorǵaý. Osy máselege mınıstrlik: «Eger karantındik shekteýler alynbasa, onda dıplomdyq jumystar qashyqtan qorǵalady. Aıta keterligi, stýdentter dıplomdyq jumystaryn aqpan-naýryz aılarynda aldyn ala qorǵaǵan bolatyn, ıaǵnı negizgi jumys atqaryldy», dep málimdeme jasady. Demek dıplomdyq jumystardy qabyldaýda ýnıversıtetterdiń aldynda 1 ǵana tańdaý tur, bul – qashyqtan qorǵaý. Álbette ekinshi tańdaý tek tótenshe jaǵdaı men karantın ýaqyty bite qalsa ǵana beriletini belgili. Sol sebepti ázirshe jalǵyz joly bar, bitirýshiler qashyqtan dıplom qorǵaýǵa, sáıkesinshe oqytýshylyq quram jumysty qabyldaýǵa daıyndala bergeni lázim. Aıtpaqshy, bul nusqaýlyq magıstrlik dıssertasııalarǵa da qatysty. Bilim jáne ǵylym mınıstrligindegi Joǵary oqý ornynan keıingi bilim berý departamentiniń dırektory Ádilet Toıbaev bizge bergen jaýabynda: «JOO karantın kezeńi ári qaraı sozylsa, izdenýshilerdiń magıstrlik dıssertasııasyn qorǵaýyn meılinshe keıinge qaldyrmaǵany jón. Sebebi magıstrler jańa dárejesimen kózdegen jańa jumysqa ornalasýdy qalaýy múmkin, pedagogıkalyq mamandyqta eńbek etetinder úshin ústemeaqy tólenetini taǵy bar. Sondyqtan múmkindiginshe qashyqtan oqytýdyń stýdentke yńǵaıly tetikterin qoldanyp, ǵylymı dıssertasııasyn qorǵaýyna jaǵdaı jasaýy qajet», dedi.
