Adamzatqa qanshama ǵylymı jańalyqtardy engizgen ǵalymdar da bul indettiń emin taba alar syńaıy baıqalmaıdy. Progress pen tehnologııa osynsha qaryshtap damyǵan zamanda adam aǵzasyna enip alyp, janyn jegideı jegen koronavırýs indetin seıilte almaý qandaı qıyn edi.
Adamdar qınalysqa túsken kezde olardyń jeke erkindigine etene enip, jat aǵymnyń kesir-kesapatyn tyqpalap, ımanı ortanyń shyrqyn buzǵandar óz ishimizden tabylyp jatqanyna qınalady ekensiń. Koronavırýstyń qarymynan shyǵa almaı, qamyqqan jurttyń tynyshyn buzǵan kimder dep oılaryńyz haq. Olar – dindi jeleý etip, ulttyq birligimizge syna qaqqysy kelgender dep túsinemin. Qarapaıym adamdar onsyz da áýpirimdep kúnderin qalaı kórerlerin bilmeı otyrǵanda, olardyń dinı nanymyna qol suǵý jaqsylyq bolmasa kerek.
Bireý táńirshildik nanym-senimdi betperde etse, endi biri ıslamnyń óz ishindegi jat aǵymdy tyqpalaıdy. Árkim óziniń paıymyn durys dep jantalasyp-aq jatyr. Bul saıyp kelgende, endi ǵana asyl dinimen qaýyshqan qazaqty taǵy eki aıyryp, alalaýǵa aparyp soqpaı ma? Onsyz da, qazaq táýelsizdik alǵaly ana tiliniń qadirin túsine almaı keledi. Bir ult qaq jarylyp, eki tilde sóılep, eki túrli paıym jasaıdy. Al endi ata dinimizdi osylaı jiliktesek, odan ne utamyz?!
Biz arabtyń emes, Allanyń dinin ustanýymyz kerek. Adasý da kóbimizdiń qazaq emes, arab bolǵymyz keletininen qylań berip jatqan joq pa dep qalasyń. Olardyń keı sózderiniń syńaıyna qaraǵanda, ózderinen basqanyń bári shynaıy musylman emes. Sonda bizdiń babalarymyz ustanǵan musylmandyq jol teris bolǵany ma?! Bizdiń dana babalarymyz dinin de ustandy, óziniń ǵasyrlardan bastaý alatyn ulttyq dástúr-saltynan da ajyraǵan joq.
Dindi ustaný túrińdi ózgertýden bastalmasa kerek. Túp-tamyryńdy saqtaýmen, ishki jan-dúnıeńdi ımanı-rýhanı baıytýmen jalǵasýy tıis. Al búgingi qym-qýyt zamanda jik-jikke bólinip, aǵym-aǵymǵa ajyramaı, birlikte ómir súrgenge ne jetsin. Sebebi, din qashan da ata dástúrimizdiń asyl arqaýy bolǵanyn eshkim joqqa shyǵara almasa kerek.
Yrys-yntymaq berekeli elde ǵana bolady. Bizdiń berekemiz artyp, yrysymyz eselensin desek, eń aldymen qazaqtyń qazirgi bir tutastyǵyna qylaý túsirmeý úshin úles qosýymyz qajet. Ásirese, búginde ártúrli aǵymdy jeleý etip, óz oshaǵynan ajyraǵan jastardy ortaq múddege jumyldyryp, qasıetti ıslamnyń adamdy tiline, násiline qarap bólmeıtindigin ýaǵyzdaýdyń mańyzy zor.
Dinı qyzmetkerlerge júkteler jaýapkershilik júgi asa salmaqty der edik. Jalań sózben eshkimdi baýrap ala almaısyń. Adamnyń rýhanı arnasyn keńinen baıytamyn deseń, sharıǵattan ǵana emes, ulttyń tarıhynan, tili men ádebıetinen de habaryń mol bolý kerek. Barsha halyqtyń aldynda júrgen ımamdar jan-jaqty, bilim-biligi de joǵary bolsa, bul qazirgi qajettiliktiń bir kórinisi ispettes. Sondyqtan da ımamdardyń biliktiligin kóteretin ıslam ınstıtýtynda Quran sabaqtarymen birge, til, ádebıet jáne sheshendik sózder sııaqty pánderdiń engizilýi asa mańyzdy bolar edi.
Qazaq sózge toqtap, biraýyz sózdiń qadir-qasıetin túsingen el. Jurttyń aldyna shyǵatyn ımamdar da qazaqtyń sheshendik sózimen sharıǵı ýaǵyzdardy aıtyp, qazirgi óz úıirinen ajyrap jatqandardy keri qaıtarsa, din kóshbasshysy da sol bolary haq.
Muny aıtyp otyrǵanymyz, jurt aldyna shyǵatyn ımamdardyń sharıǵat ilimderin izgilikpen emes, qorqytyp, úrkitýmen jetkizip, adamdarǵa qorqynysh sezimin uıalatatynyn nesine jasyramyz. Islam adamdy tamuqpen qorqytyp, dinge shaqyratyn arna emes. Ol – adamdarǵa jasalatyn izgilik pen meıirimdiliktiń, qamqorshylyq pen qaıyrymdylyqtyń altyn arqaýy.
«Men ǵana shynaıy musylmanmyn, qalǵandaryń kápir» dep kólgirsıtinder, ózderiniń adasyp júrgenderin sezbeıdi. Shynaıy musylman basqaǵa tilimen de, sózimen de jamandyq oılamaıtyn adam. Al mańaıyndaǵynyń bárin kápir sanap, adamnyń jeke basyna tıisý, onyń nanym-senimin joqqa shyǵarý – qylmysqa para-par áreket. Bizdiń Ata zańymyzda da adamnyń jeke ómirine qol suǵýǵa bolmaıtyny aıtylady.
Maǵan sharıǵattaǵy bir áńgime oıyma oralyp otyr. Birde Omar halıfanyń tusynda bir top jas jigittiń bir úıge jınalyp, sharap ishkenderi belgili bolady. Bul oqıǵany estigen halıfa álgilerdi jazalamaq bolyp, úıdiń sharbaǵynan qarǵyp, dál ústerinen túsedi.
Sonda olar: «Qurmetti halıfa, biz Alla taǵalanyń jolynan bir nársede adastyq, al sen bolsań, úsh nársede aǵat kettiń» deıdi. Odan ári: «Alla taǵala adamdar bir-biriniń basqan izin ańdymasyn degenin bilesiz, siz bizdi ańdyp kelip otyrsyz. Alla taǵala bireýdiń úıine ruqsatsyz kirme degen, al siz she? Alla taǵala bireýdiń úıine esikten kirińder dep buıyrǵan, siz sharbaqtan sekirip kirdińiz» deıdi.
Omar halıfa jańaǵy sharap ishken jastardyń áreketi sharıǵatqa qaıshy bolsa da, olardy jazalaý qajet etilse de, óziniń qateligin túsinip, keri qaıtady. Bul ıslam tarıhyndaǵy bir ǵana mysal.
Musylman álemine bılik júrgizgen halıfanyń ózi sharıǵatty attaǵan adamdardyń jeke ómirine qol suǵýǵa bolmaıtynyn túsinip, óz oıynan aryldy. Al qazirgi jat aǵymnyń jeleýimen ıslamdaǵy «dinde zorlyq joq» qaǵıdasyn bylaı ysyryp qoıyp, aýyzdarynda ana súti keppegen jastardy yrqyna kóndirip, óz senimderine eriksiz engizip alatyndardyń oılary aram emes dep aıta alasyń ba?!
Al búgingi órkenıetti qoǵamda áleýmettik jelilerdi paıdalanyp, adamdardyń jeke ómirine qol suǵý qylmys ekenin baǵamdaıtyn ýaqyt týdy. О́zderiniń aram oılarymen osylaı qazaqty jikke bólgen dinshil-symaqtardy táýbesine salý da kóptiń ortaq isi der edik.
...Koronavırýs taǵy oıǵa oraldy. Qashan qazaq qalypty ómirdiń yrǵaǵyna túser eken. Sabyrmen sol kúndi tosqan el beımazalyq kúıden arylsa eken dep tileısiń. Eń bastysy, el aman bolsa eken. Eldiń amandyǵy – til men dinniń de órken jaıýyna negiz bolady. Al dinniń atyn jamylyp, jurt tynyshyn alǵandar Omar halıfadan sabaq alsa kerek. Sebebi, sen kim bolsań da, ádildik pen adaldyq bolmaǵan jerde, yrys pen bereke de bolmaıdy. Jat aǵymnyń soıylyn soǵý – jaqsylyqqa aparmasy taǵy anyq.
Baqyt SMAǴUL,
«El birligi» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy
KО́KShETAÝ
