Ádebıet • 12 Qarasha, 2020

Belgisiz avtordyń jazbasy

363 ret
kórsetildi
4 mın
oqý úshin

Avtory belgisiz shyǵarmalar ádebıet tarıhynda barshylyq. Olardyń árqaısysy túrli sebeptermen aty-jónderin kórsetpegen. Naqty bir avtory joq, ómir týraly oılar bederlengen jazba bizdiń de qolymyzǵa tústi. Baıqasaq, dúnıetanymy qalyptasý ústindegi jas adamnyń jazǵany sııaqty...

Belgisiz avtordyń jazbasy

Biz ómirdi oıyn dep qaras­tyrǵan kúnnen bastap onyń mańyzy kemıdi. Kózimizdiń al­dynda kishireıedi. О́ıtkeni oıynnyń jeńispen aıaqtalǵany nemese jeńilispen aıaqtalǵany onyń esh keıipkeriniń júregine anaý aıtqan salmaq túsirmeıdi. Nemese jaqsy oıyn bolsa da, jaman oıyn bolsa da, ol – tek qana oıyn. Biz ony kıno dep qarastyrǵan kúnnen bas­tap  qyzyǵýshylyǵymyz artqa­nymen, jaýapkershiligimiz azaıa­­dy. О́ıtkeni biz – ártispiz. Spek­­takl de osy shamalas. Syrt­­­taı jasanyp júrý ǵana ma­­ńyzdy bolǵandyqtan, biz bárimiz ártiske aınalyp alyp, óz rólimizdi oınap shyǵýǵa qul­shynatyn bolamyz.

Sonda  ómirdi  qalaı qabyl­dasaq, solaı súremiz. Máselen, kópshilik bireýlerdiń pikiri arqyly qabyldaıdy. О́mir olar úshin sózder men sóılemderdiń jıyntyǵy. Oı-pikirlerdiń aıasynda ómir súretin kópshilik belgili sheńberdiń ishinde, belgili bir tamaqtarmen qorektenip, belgili bir adamdardyń janynda jantaıyp, belgili bir sózderdi aıtyp, belgili bir jasqa deıin kóresisin kóredi.

Esim kire bastaǵannan jattan­dylyqtan, jasandylyqtan qash­tym. Bireýdiń bir nárse, ne bir adam týraly aıtqan pikirine tek­­­sermeı, júrek súzgisinen ót­kiz­beı turyp, eshqashan  keli­se salǵan emespin.  Kitaptan oqy­ǵan sóılemderdiń janyma jaq­qanyn ǵana este saqtadym. Qal­ǵany «qoqys jáshikke» ketti... Árıne, oq boıy ozyq bolý­ǵa talpynǵanymdy jasyrmaı­myn. Bir mezette aqyldy bolyp ta kórinetinim ras shyǵar. Sóı­te tura meniń maqulyqtan aıyr­mashylyǵym az.  Maqulyq qalaı tabıǵı bolsa, men de sondaı ta­bıǵı jaratylystyń birimin.

О́mirdi oıyn dep túsingim kelgen kezderge kúle qaraımyn. О́zim­she bir forma jasaǵym kelgen shyǵar? Taǵdyrymdy eksperıment alańyna aınaldyrýdan qash­paı, ne ótse de basymdy kó­­terip júrdim. Qoryqpaǵanym, toryqpaǵanym, jabyqpaǵanym esimde. Allany moıyndamaýdyń álegi dep baǵalaımyn qazir. Qo­ryqpaǵanymnan qorqamyn. О́tken kún ózekke qurt túsiredi. Qurt óse beredi eken. Janyńdy jeıdi... Ábden tıtyqtaǵan kezde ómirdiń sumdyǵynan qabir azaby jeńil sııaqty kórinedi. О́zińdi ólerdeı súıýdiń, sóıte tura synyp túser zattaı aıaý­dyń eń shynaıy kórinisi osy.  Tirlikke kóndigý degenimiz – bir ret shoshynǵan janyńdy qaı­ta-qaıta shoshytyp, aqyr so­ńynda túk áser etpeı qalatyn bol­my­syń­dy synap qana tiri júrý...

Jalpy, ártisterden góri oıyn­pazdardy túsiný qıyn. О́ıt­keni olar oıynnyń erejesin óz­deri oılap tabady. Al ártister qoǵamdyq pikirdiń aýanymen ómir súredi. Qoǵam olardy ártis dep qabyldasa ǵana ártis bola alady. Ártis pen oıynpazdyń áreketi uqsas bolǵanymen, maz­mundary ártúrli. Ártis ózine nazar aýdartý arqyly erkin­digin joǵaltady. Bolmysy ár­tis adam ásershil, qyzyqqysh, jal­py óz áreketiniń tutqyny. Ja­sanyp júretin, jarqyldap kú­letin, jalpyldap sóıleıtin adamdardyń bári ártis. Olarǵa eń mańyzdysy – syrtqy faktor. Ishtiń irip-shirýi sóz emes. Taǵdyrdyń byt-shyty shyǵýy da qorqytpaıdy. Eń sumdyǵy – olarǵa eshkimniń kóńil aýdarmaı qoıýy. Osy tusta synýy múm­kin. Ereje oılap tapqyshtar bol­sa mysyq sekildi aqyldy. О́z basym ótken kúnniń ózekke tús­ken qurtyn emdep alǵansha tiri júrgim keledi. Árıne oıynpaz adam osylaı aıtsa, se­nim­sizdeý estilgenimen, ómirge salmaqtyraq qaraı bastaǵanyna kúdik keltirýge bolmaıdy.

Bizge baqytty bolý mańyzdy.

 

Sońǵy jańalyqtar

Tarazda anasy eki balasyn terezeden laqtyryp jiberdi

Tótenshe jaǵdaı • Búgin, 12:50