Cýrette: Qasıetti Túrkistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesinde prezıdentter Nursultan Nazarbaev pen Turǵyt О́zaldan suhbat alý sáti.
Iá, búginde jerimiz – azat, elimiz – egemen. Kók baıraǵymyz kókte jelbirep tur. Halqyna táýelsizdiktiń týyn ustatqan Tuńǵysh Prezıdentimiz Nursultan Nazarbaevtyń esimi tarıh betine altyn árippen jazyldy. Dúnıe júziniń saıası kartasynan Qazaqstan óz ornyn nyq tapty. Táýelsizdik halyqty alǵa jetelep keledi. Qazaqstannyń árbir azamaty ultyna, tiline, dinine qaramastan bereke-birlikte ómir súrip jatyr. Sonyń barlyǵy – Elbasynyń syndarly saıasatynyń jemisi. Elbasynyń sarabdal saıasatynyń arqasynda elimiz álem jurtshylyǵyn moıyndatty. Beıbitshiliktiń besigine aınalyp, tatýlyqtyń týyn jelbiretti.
Osylaı dep aıtqan kezde eriksiz ótkendi oılap, oıǵa batamyz. Áli esimde, Ult Kóshbasshysy 1989 jyly jazda Ortalyq Komıtettiń plenýmynda Birinshi hatshylyqqa saılanǵan soń tústen keıin Almatydaǵy meshitke baryp, Alladan halqynyń amandyǵyn tilep, bata aldy. Bul ıgi isti sheteldiń buqaralyq aqparat quraldary jarysa habarlap jatty. Germanııadaǵy «Azattyq» radıosy «Qylyshynan qan tamyp turǵan solaqaı saıasatqa qaramastan Qazaqstanǵa basshylyqqa kelgen jergilikti halyq ókili N.Nazarbaevtyń alǵashqy qyzmetin ımandylyq jolynan bastap, Alla úıine at basyn burýy – jaqsylyq nyshany» degen habar taratty. Keıin halyqaralyq «Azattyq» radıosynyń (Hasen Oraltaı basqarǵan) Túrkııadaǵy arnaýly tilshisi bolǵanymdy Elbasynyń úlken qamqorlyǵy dep baǵalaımyn.
Táýelsiz Qazaqstannyń Prezıdenti retinde alǵashqy resmı saparyn Nursultan Nazarbaev Túrkııa memleketinen bastaǵanda eń birinshi bolyp eki el arasynda tikeleı beınereportaj jasadym. Sol kezeńde Elbasynyń el ishine, shet memleketke jasaǵan saparlary kezinde janynda júrip, jýrnalıstik saraptama jasaýym ómirime jańasha serpin berdi. Bolashaq baǵytym aıqyndala tústi. Onshaqty jyl dıplomatııalyq qyzmet atqaryp, Ystanbul qalasynda bas konsýl retinde eki eldiń arasynda dostyq kópirin qalyptastyrýǵa úles qosqanymdy maqtan tutamyn.
1992 jyly qazannyń 30-31 kúnderi Ankarada sol kezdegi Túrkııa prezıdenti Turǵyt О́zaldyń bastamasymen Túrkitildes memleketter basshylarynyń I sammıti shaqyrylǵan edi. Bul jıynda Turǵyt О́zal «Ata jurtymyz – Qazaqstan. Babalarymyz Atajurttan Anadolyǵa atpen kelse, búgin, mine, Nursultan baýyrym ushaqpen kelip otyr», dep alǵashqy sózdi Elbasyna berdi. Nursultan Nazarbaev bul basqosýda «Túbi bir túrki, túgel bol!» degen uran tastady. Bul sóz búkil túrki jurty úshin qanatty sózge aınaldy.
Turǵyt О́zalmen áńgimelesý barysynda Nursultan Ábishulynyń «Túrkııada qansha qazaq bar?» degen saýalyna Túrkııa basshysynyń «Menimen 60 mıllıon qazaq bar» dep jaýap qatýy qazaq halqynyń alar orny qandaı ekenin kórsetse kerek. Elbasy sonda rızashylyqpen Turǵyt О́zaldy baýyryna qysty. Baýyrlastyq degen osy bolar.
Elbasy 1992 jyly Turǵyt О́zal elimizge kelgende Eýrazııalyq Odaq qurý týraly ıdeıany kótergen bolatyn. Sonda Turǵyt О́zal «Eýrazııalyq odaq qurý týraly ıdeıany tolyq qoldaımyn. Qazaqstan Eýropa men Azııanyń basyn qosyp turǵan kindik orta, Túrkııa da solaı» degen bolatyn.
1992 jyly 25 naýryzda táýelsiz Qazaqstannyń astanasy Almaty qalasynan Túrkııaǵa birinshi ret áýe kemesi kóterildi. Qazaqstan Úkimeti delegasııasyn sol kezdegi Premer-Mınıstrdiń orynbasary Myrzataı Joldasbekov bastap bardy. Qazaq baýyrlaryn eldiń prezıdenti Turǵyt О́zal qabyldady. Premer-Mınıstrdiń orynbasary Myrzataı Joldasbekov Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń ystyq sálemin jetkizdi. Qazaqy oıý-órnekti shapan men qamshy syıǵa berildi. «Mine, men naǵyz qazaq boldym» dep suhbat berdi sonda Turǵyt О́zal. Meni de sol kezde Túrkııaǵa kelgen táýelsiz eldiń tuńǵysh tilshisi dep tanystyrdy. Turǵyt О́zal maǵan arnaıy baǵaly fotoapparat syılady. Sol kezderde osy fotoapparatpen Elbasynyń is-saparlarynan, kezdesýlerinen eki el arasyndaǵy dostyq kópirin beıneleıtin talaı sýret túsirdim.
Mine, Elbasynyń qasynda júrip talaı tarıhı isterdiń kýási boldym. Arnaıy sýretterdi túsirip, birneshe fotoalbom, derekti fılmder jasaǵanymdy maqtanyshpen aıtqym keledi.
Alashtyń anasy atanǵan qasıetti Syr elinde qyzmet etip, Ult Kóshbasshysynyń sarabdal saıasatyn halyqqa jetkizip, nasıhattap júrgenimdi aıtqym keledi. Qazaq eliniń tuńǵysh astanasy bolǵan, uly Qorqyt baba qonys tepken, elimizdiń rýhanı-mádenı keńistiginiń bet-bederine aınalǵan talaı arystarymyzdyń izi qalǵan súleıler mekeni – Syr óńiri Elbasynyń tikeleı qamqorlyǵy arqasynda damyp, ósip keledi.
Berekeli birligimiz ben tatýlyǵymyzdyń, ultaralyq kelisimniń saqtalýy Elbasynyń júrgizip otyrǵan saıasatynyń durystyǵyn dáleldeıdi.
Erjan ÝÁIIS,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri
