Pikir • 24 Qarasha, 2021

Qoǵamnyń altyn dińgegi

3528 ret kórsetildi

Elbasy N.Á.Nazarbaev jaqynda ótken Nur Otan partııasy Saıası keńesiniń keńeı­tilgen otyrysynda «Eldiktiń jeti tuǵy­ry» atty qaǵıdattar jıyntyǵyn tanys­tyrdy.

Sonyń biri otbasy men salt-dástúr qoǵamnyń dińgegi ekeni jaıly aıtyp, «Otanǵa degen súıispenshilik óz otbasyńa, aýyl-aımaǵyńa, elińe degen mahabbat pen janashyrlyqtan bastalady. Otbasy – urpaq tárbıesiniń us­tahanasy, qoǵamdyq qatynastardyń bas­taýy sanalatyn biregeı ınstıtýt. Jahan­daný úderisi turmysymyz ben salt-sanamyz­ǵa ózgeris ákelgenmen, ǵasyrlar boıy qalyp­­tasqan qundylyqtardan bas tartýǵa bol­maı­dy. Qaı kezeńde de biz úlkenge – izet, kishige qurmet kórsetýdi dáripteıtin ata dástúrimizdi berik ustanýymyz qajet. Otba­sy ınstıtýty álsirep, salt-dástúrimiz umytylsa, el bolyp qalýymyz ekitalaı. Sol úshin dástúrdiń ozyǵyn alyp, tozyǵyn tastap, eldik bolmystyń ózegin saqtaı bilýimiz kerek», dedi Nursultan Ábishuly.

Rasynda, Elbasy aıtqandaı, qaı qoǵamda qandaı zamanda bolsyn otbasy – qoǵamnyń myzǵymas berik ustyny, aınymas altyn dińgegi. Ulttyq tárbıeniń ózegi de osy otbasynan bastalady. Iаǵnı jaqsy adam – ónegeli otbasynyń  jemisi. Adamnyń aǵzasy mıllıondaǵan jasýshadan quralatyny sııaqty, memleket te mıllıondaǵan otbasydan turady. Jasýshasy saý adam tynysh-beıbit ómir súretin bolsa, otbasylary tálimdi-tárbıeli memleket eshqandaı berekesizdikke urynbaı, berekeli ómir súredi.

Joǵaryda Elbasy aıtqandaı, qazaq halqy osy ǵasyrǵa joıylyp ketpeı, jol ortada azyp-tozyp joǵalyp ketpeı aman-esen jetýi – baıyrǵy berik otbasylyq tárbıeniń áseri. Túrik pedagogi Mustafa Ergash óziniń eńbeginde: «Otbasynyń tiregi – eri men áıeli. Bular ottegi men sýtegi sııaqty. Bul eki elementtiń qosyndysynan sý paıda bolady. Sý – ómirdiń nári, ol laılansa, tirshilik te laılanady» dese, úndi ǵulamasy Javaharlal Nerý: «Tolyq tulǵa basqarǵan otbasy tol­qy­ny basylǵan teńiz sııaqty», depti.

Joǵarydaǵy paıym-pikirlerden shyǵatyn qorytyndy: otbasylyq ahýal tolyq bolý úshin otaǵasy men otanasynyń tulǵalyq bol­­mysy bútin bolýy kerek. Iаǵnı ekeýi de ımandy, parasatty, otbasylyq ómirdi memlekettiń negizi dep qaraıtyn, isine adal, kúndelikti tirliginde haram dúnıe qol­dan­­baı­tyn, kórshiniń haqysyna uqypty, aǵaıyn-týǵanǵa qaıyrymdy, bir-birine baýyr­mal, járdemshiligimen erekshelenýi kerek. Osyndaı tolyqqandy tulǵalyq qasıetke ıe emes adamdar tolyq otbasyn qura almaıdy. Jartykesh otbasyn qurady, jartykesh urpaq tárbıeleıdi.

Jartykesh otbasynan jartykesh tárbıe alǵan bala Abaı atamyz aıtqandaı, «Ne ózi adam bolyp jarytpaıdy, ne ata-anaǵa jaqsylyq kórsetpeıdi…». Tereńdep aıtsaq, tárbıesiz ósken bala kórshiniń balasyn búldiredi, ol ekinshi kórshiniń balasyn búldiredi, sóıtip bir aqymaqtyń kesirinen kúlli aýyl-aımaq búlinedi. Osyndaı jaman­dyq­tan atalarymyz qatty saqtanǵan. «Ulyń ósse, uly jaqsymen kórshi bol, qyzyń óse, qyzy jaqsymen kórshi bol» dep beker aıtpaǵan.

Tolyq tulǵalyq qasıetke ıe bolmaǵan adamdardyń (otbasylardyń) belgisi – árqashan tek ózderin dara etip kórsetýge qumar. Taǵy bir kemshiligi – ómir tolqyndaryn sana súzgisinen ótkizbeı-aq, shıki kúıinde qabyldap, oń-terisin suryptamaı qolma-qol júzege asyryp jiberedi. Syrtqy álemi únemi basqaǵa tamsanýmen, qyzǵanýmen ótedi. Kúndelikti qubylmaly ótirikke aldanyp ómir súredi. Barshylyqty kótere almaıdy, joqshylyq kelse kúıreı jeńiledi. О́ıtkeni tolyq adam dárgeıine jete almaǵan pende ómirdi shynaıy kórýge qabiletsiz. О́zi bilmeıdi, bilgenniń tilin almaıdy. Jarty adamnyń shynaıy bet-beınesin eshqashan kóre almaısyz, sebebi sanasy búrkemelengen, tuńǵıyq ári turaqsyz. Osyndaı otbasynda dúnıege kelgen bala dál osyndaı tárbıe alady. Atamyz qazaq «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» dep tegin aıtpaǵan.

Elbasy atap ótken tolyq otbasyn qurý dege­nimiz – qaıtken kúnde baı bolý emes, otba­sy­lyq tárbıeniń jaqsy sabaqtasty­ǵy­nyń úzilmeýi. Qazaqtar dál osy sabaqtas­tyqqa erekshe mán bergen. Shańyraq tár­bıe­sin úzbeý úshin senimdi, ulaǵatty otbasy­nyń qyzyna ulyn erterek atastyryp qoıa­­tyn bolǵan. Sóıtip, otbasylyq tek-tár­tip­­tiń saqtalýyna aıryqsha mán bergen. О́ıt­keni teksiz-tárbıesiz, kórgensiz kelin shańyraq­tyń ishki tártip-tárbıesin buzatyn bolǵandyqtan, osy jaıdan qatty saqtanǵan. Alda-jalda keıbir tárbıesi osaldaý jas kelin tabaldyryq attasa, emendeı eneleri syrtqa dymyn bildirmeı, óz ónegesin úıretip, tárbıelep alǵan.

Sońǵy jańalyqtar

Aqyly joldaǵy ahýal qandaı?

Aımaqtar • Keshe

Buǵybulaý

Qazaqstan • Keshe

Júze bilý – ómir

Qoǵam • Keshe

О́lketanýshy

Qazaqstan • Keshe

Kebenek

Tarıh • Keshe

Sáýkele

О́ner • Keshe

Uqsas jańalyqtar