«Meniń týǵan jerim – Sarysý aýdanynyń «Ilgeribas» degen kolhozy. El Qarataýdyń Jon dep atalatyn jaılaýyna qonyp, túıemen kóshken kerýen Nurtaı ózeniniń jaǵasyna qonaıyn dep jatqan shaqta dalada jaınap turǵan jaýqazyn, alqyzyl gúlder, sartap qyr sondaı ısinip, jánnat álemi sekildi gúl atyp turǵan kezde, kósh qonatyn jerge taıaǵanda oıda-joqta qara daýyl soǵady...
Qara jańbyr, qara daýyl, alaı-túleı bolyp ketedi. Daýyl sońy qarǵa ulasady. Aqtútek qar borap, dalany basyp qalady. Túıeler qadamyn ilgeri basa almaıdy. Kósh toqtaıdy. Sol kezde túıelerdi toqtatyp, shógerip, adamdar abdyraıdy da, kóshtegi barlyq keregelerdi bosatyp, bastyrma jasap jatqan ýaqytta anam Balkendi tolǵaq qysady. Ájem Bıejan da sol mańda bolǵan. Sondaı qara daýyl soǵyp, qar quıyp turǵan ýaqytta men shyr etip dúnıe esigin ashyppyn», deıdi Ilıa Jaqanov óziniń dúnıege kelgen shaǵyn esine alyp.
«Sol sátte bastyrmanyń yǵyna týyrlyq, kıizge orap, kórpelermen sheshemiz ekeýmizdi qymtaıdy. Keıin sheshemnen: «Sodan keıin ne boldy?» – dep suraımyn ǵoı. Ol kisi: «Ekeýimizdi orap tastaǵan soń bir sáttiń ishinde aınala, dúnıe qaıta jaınap, jaýǵan qardyń bári tasqynǵa aınaldy. Qarataýdyń ústindegi Jon dep atalatyn jaılaýdaǵy saı-salanyń, jyranyń bári sarqyrap, dúnıeniń bári Edil-Jaıyq bolyp ketti. Bul ne degen jańbyr, bul ne degen mezgilsiz jaýǵan qar, bul ne degen tasqyn dep oıladyq. Sóıtip sen sondaı jaǵdaıda, Nurtaı ózeniniń jaǵasynda dúnıege keldiń», – deıdi.
Arada birer kún ótkende aýyl adamdary, anyǵyraq aıtsaq Mádeli, Músiráli, Sársen, Smaǵul degen molda-qojalar, Bıejan ájeıdiń nemeresine qutty bolsyn aıtaıyq dep bizdiń úıge kelip, qymyz iship otyrǵan sátte ákeı keledi. Ol kisi aýyldyq mekteptiń dırektory bolatyn. Qolynda kitaptary bar eken. Úlken kisiler «Jaqan, seniń qolyńdaǵy kitaptyń ishinde Lenın aqsaqaldyń sýreti bar ma?» dep suraıdy. Ákeı kitaptyń betine qarasa, álippeniń betinde Lenın men Stalınniń sýretteri turady. «Lenınniń sýreti bar eken» dep ún qatady. «Ákesi kim eken?» – deıdi úlkenderdiń biri. «Ákesi – Ilıa Ýlıanov» dep jaýap beredi.
«Onda seniń dúnıege kelgen batyryńnyń, Bıejan ájeniń nemeresiniń aty Ilıa bolsyn» dep, meniń atymdy Ilıa qoıady. Sodan bastap meniń atym Ilıa atalyp, barlyq qujattarymda solaı jazylǵan. Ilııa emes, Ilıa. Mine, meniń dúnıege kelgen kezim men atymnyń qoıylý tarıhy osylaı», deıdi qazaq án áleminiń darabozy ótken shaqqa kóz júgirtip.
Baýyrlas qazaq pen qyrǵyz halyqtaryna ortaq kóptegen ǵajap týyndylardy dúnıege ákelgen Ilıa Jaqanovtyń án álemindegi qoltańbasy eshqashan óshpeıtini daýsyz. «Danııardyń áni», «Edil men Jaıyq», «Áselim ánim», «Jámılániń áni» sekildi kesek týyndylary ýaqyt ótken saıyn quny arta túsetin shyǵarmalar ekeni de ras...
Iá, áıgili kompozıtordyń esimi jurty aıtyp júrgendeı Ilııa emes, Ilıa. Álbette, adamnyń atyn qazaqshalap aıtyp jatatynymyz bar. Áıtkenmen, azan shaqyryp qoıǵan esimdi burmalaýdyń qajeti joq. Ol Ilıa Jaqanovqa unamaıdy.
Jambyl oblysy,
Sarysý aýdany
