Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Zertteýge qatysqan respondentter arasynda Mechta.kz, Kaspi.kz, Sulpak, Halyk Market, Qazaqstandaǵy Ozon Marketplace, ForteMarket bar. Zertteýge súıensek, elektrondy kommersııa naryǵynyń damýyndaǵy basty róldi pandemııa kezeńi atqardy. Soǵan qaramastan keler jyldary naryqtaǵy ósim dınamıkasy baıaýlaıdy degen boljam bar. 2021 jyldyń alty aıymen salystyrsaq, naryq ósimi tranzaksııa, satylym kólemi boıynsha álsiregen, ortasha chek teńgemen 1 paıyzǵa tómendegen. Buǵan eldegi qańtar oqıǵasy áser etti deıdi sarapshylar. Reseı men Ýkraına arasyndaǵy soǵys ta eleýli kesirin tıgizip otyr. О́ıtkeni osy oqıǵa saldarynan jetkizý tizbegi buzylyp, transporttyq tarıf ósip, ınflıasııa yryq bermeı ketti.
Taldaý qorytyndysy mobıldi telefon arqyly jasalatyn saýdanyń áli de qarqyndy ekenin baıqatqan. 2022 jyldyń 6 aıynda búkil satylymnyń 93 paıyzy smartfon arqyly jasalypty. Buǵan mobıldi qosymshalar men marketpleısterdiń burynǵydan da qolaıly bola túsýi sebep. Jalpy, bólshek elektrondy kommersııa naryǵynyń alty aıdaǵy kólemi 501 mlrd teńgeni qurapty. 2021 jyldyń alty aıymen salystyrǵanda 18 paıyzǵa ósý bar. Qańtardaǵy jappaı narazylyq kezinde jáne naýryzda teńge baǵamy 500-ge jetken kezde onlaın satylym kólemi kúrt tómendegen.
Qazaqstandaǵy Ozon Marketplace ókilderi elimizde elektrondy saýdanyń jedel damyp jatqanyn aıtady.
«Iri oıynshylardyń aldynda kóp mindet tur. Tıisinshe, geosaıası jaǵdaı jańa múmkindik pen perspektıva ashty. Bıyl Ozon Qazaqstanda túrli sanat boıynsha satylymnyń aıtarlyqtaı ósýin tirkep otyr. Ekinshi toqsannyń ózinde Ozon-daǵy qazaqstandyq satýshylardyń aınalymy birinshi toqsanmen salystyrǵanda 6 ese ósti», deıdi.
Zertteý avtorlarynyń aıtýynsha, jyldyq ózgeristerdi taldaǵan kezde
bıylǵy alǵashqy úsh aıdaǵy toqsandyq ósimniń 2021 jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda áldeqaıda tómen ekeni (13 paıyz jáne 130 paıyz) kóringen. 2022 jyldyń sáýirine taman suranys qalypqa kele bastaǵan, alaıda ekinshi toqsanda naryq kólemi 22 paıyz deńgeıindegi bolmashy ósim kórsetken. Al 2020 jáne 2021 jyldary osyndaı kezeńde satylym kólemi 2 ese artqan eken. Bulaı keri ketýge ınflıasııa áserin tıgizdi deıdi sarapshylar. Jyl basynan maýsymǵa deıin ınflıasııa 10,5 paıyzǵa jetken. Al osy kezeńdegi ortasha jalaqynyń kóbeıýi 9,3 paıyz bolǵan.
«Inflıasııa men jalaqy kórsetkishteriniń ózgerýin eskere otyryp, satý kóleminiń bul ósýi tutynýshylar kóbirek taýar satyp ala bastaǵandyqtan emes, negizinen baǵanyń ósýine baılanysty boldy dep boljaýǵa bolady. Azamattar asa qajetti taýarlardy ǵana satyp ala bastady. 2022 jyldyń 6 aıynda satý kólemi ósý qarqynynyń jalpy baıaýlaýyna qaramastan, qazaqstandyq bólshek elektrondyq kommersııa naryǵy tartymdy bolyp qala beredi, sóıtip jergilikti jáne sheteldik naryqta jańa oıynshylardyń paıda bolýyna yqpal etedi», deıdi zertteý avtorlary.
ForteMarket paıymynsha, Qazaqstanda elektrondy saýdany damytýǵa qosymsha kedergiler paıda bolǵan joq. Kásibı logıstıkalyq, servıstik jáne marketıngtik kompanııalar kóbirek kelip jatyr deıdi.
Jyldyń birinshi jartysynda tranzaksııa sany ósip, 19,3 mln birlikke jetken. Byltyrdyń alty aıymen salystyrǵanda 19 paıyzǵa kóp.
«2022 jyldyń birinshi toqsanynda satylym 35 paıyzǵa qulady, al tranzaksııa nebári 19 paıyzǵa tómendedi. Ekinshi toqsanda satylym 29 paıyzǵa artty, al tranzaksııa nebári 6 paıyzdyq ósim kórsetti. Bul birinshi toqsanda ortasha chektiń tómendegenin jáne ekinshi toqsanda tranzaksııa ortasha somasynyń kóbeıgenin kórsetedi. Jyldyń birinshi toqsanynda naryqtyń negizgi kórsetkishteriniń, sonyń ishinde tranzaksııalar sanynyń tómendeýi naryqtyń qalypty úrdisterine sáıkes keledi. Biraq bıylǵy birinshi toqsandaǵy tranzaksııa sanynyń tómendeýi byltyrdyń kórsetkishinen de asyp túsedi (byltyr nebári 1 paıyzǵa ǵana tómendegen – red.). Bul tendensııany qańtar oqıǵasynan soń tutynýshylardyń oflaın saýda-sattyqqa shyǵa bastaýymen túsindirýge bolady», delingen zertteýde.
О́simniń tómendeýine taǵy qosymsha sebepter retinde – teńgege qatysty dollar kýrsynyń kúrt joǵarylaýy, azyq-túlik ónimderi ımportynyń kenetten qysqarýy atalady. Munyń bári baǵanyń ósýine, azamattardyń tólem qabiletiniń tómendeýine alyp keldi.
Mechta.kz mamandarynyń aıtýynsha, qazirgi geosaıası jaǵdaı saldarynan logıstıka qymbat ári kúrdeli bolyp ketti. Bul óz kezeginde assortıment pen taýar baǵasyna soqqy bolyp tıdi.
Sondaı-aq sarapshylar alǵashqy alty aıdy zertteı kele, ortasha chek somasynyń 1 paıyzǵa tómendegenin anyqtaǵan. 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda satý kólemi tranzaksııalar sanyna qaraǵanda baıaý qarqynmen ósti.
«Valıýta kýrsynyń qubylýy jáne qańtarda onlaın satylymnyń shektelip qalýy tólem qabiletin álsiretip ketti. Ortasha chektiń jyldyq tómendeýi ekinshi toqsanda 5 paıyzǵa jetti.
Al 2022 jyldyń bas kezinde tutynýshylyq suranys jáne satyp alýshylar tártibi qalaı ózgerdi? Bul suraqqa ár kompanııa ártúrli jaýap beredi. Sulpak kompanııasynyń pikirinshe, saıası jaǵdaı tutynýshylyq suranysqa qatty áser etti: «Qańtardaǵy jappaı narazylyq kezinde satylym qulady. Aqpandaǵy devalvasııa bolýy múmkin degen sybystyń aldynda suranys kúrt artty, alaıda naýryzdaǵy jaǵdaıdan soń suranys qaıta tómendedi. Baǵanyń jahandyq ósýi satylymdy 2022 jyly aqshalaı mánde ustap turýǵa kómektesti, biraq taýar sany turǵysynan naryq 25 paıyzǵa qysqardy».
Kaspi.kz tutynýshylardyń negizinen kúndelikti qajetti taýarlardy onlaın satyp alatynyn aıtady. «Azyq-túlik, dárihana, turmystyq taýar, balalar zattary, sulýlyq jáne densaýlyq, janýarlarǵa arnalǵan taýarlar kategorııasy boıynsha tapsyrys 5 ese ósti», deıdi kompanııa ókilderi.
ForteMarket pikirinshe turǵyn úı naryǵyndaǵy belsendilik azamattardyń turmystyq tehnıka, elektronıka, qurylys materıaldaryn satyp alýyn yntalandyrǵan.
«Biz Qazaqstandaǵy bıznesti tek 2021 jyldyń sońynda ǵana bastadyq. Bıznes turaqty ósip jatyr. Ekinshi toqsan qorytyndysy boıynsha Qazaqstandaǵy tapsyrys sany 2022 jyldyń birinshi toqsanymen salystyrǵanda eki ese ósti. Buǵan qazaqstandyq satýshylardyń taýaryna reseılik satyp alýshylar tarapynan týyndaǵan jedel qarqyndy suranys sebep boldy. Reseılikter negizinen Qazaqstannan kompıýterge arnalǵan komponentter, avtomobılge qajetti materıaldar, usaq turmystyq taýarlar aldyrtady», deıdi Qazaqstandaǵy Ozon Marketplace.
