Ýa, áleýmet, Arqaǵa, Astanaǵa ańsaryńyz aýyp, arman qushyp jete qalǵandaı bolyp jatsańyz, «sol jaǵalaý qaıda?» dep, aldymen kóz senbes ǵajaıyp órnektermen arýdaı jadyraǵan shahardyń jańadan boı kótergen jaǵynyń jylylyǵyna oranýǵa asyǵa-aptyǵaryńyz bek múmkin. Iá, el júregi – kim-kimniń de áziz janyna jyl qusynyń kóktemgi sulý áýenin qaıta oraltar qushtarlyq. Záýlim-záýlim aq býda bulttardyń ar jaǵyna ala qashqan adýyn quıyn qııalǵa erik berip, bireý elordaǵa ana qushaǵyna erke perzentteı esi kete, erkelep ense, al endi bireý eldiktiń týy jelbiregen jas shaharǵa emirene kelip, kórkem kóshelerin, óń-aıbat ǵımarattaryn erinbeı, elpildep aralap júrgenin kórerińiz taǵy aqıqat. Qazir Astanany jańadan salynǵan Qazaqstannyń qalasy, astanasy deı salsaq, kóńildiń túbindegi bir aıaýly sezim býylyp-túıilip qalǵandaı bir túrli tymyrsyq kúı keshemiz.
Astana – qazaqtyń rýhy órshelenip, ómirge qaıta kelgendeı arqa-jarqa sezimge bólegen qasıetti tórimiz desek, mine, sol qaǵıda áldeqaıda qazirgi mereıli tusqa laıyq berilgen baǵa bolar edi. О́zimiz talaı eldiń keremet shaharlaryn sharlaǵanda tańǵajaıyp dúnıeniń talaı tamashasyna kýá bolyp turyp: «Mynadaı uly týyndylardy dúnıege ákelgen nemis, franýz, qytaı, orys, t.s.s. halqy netken aqylgóı, neǵylǵan danyshpan halyq. Ushan-teńiz muntazdaı ǵajap dúnıelerdi adamzatqa syılaǵan elden bizdiń úırenetin nársemiz kóp-aý», dep kóńilge kókaraı shýaq ornyǵýdyń ornyna ájeptáýir muńǵa muqalyp, ózgeniń myqtylyǵyn moıyndaýdan basqa laj qalmaıtyn. Kóre almaýdan, ishtarlyqtan, qyzǵanyshtan Qudaı saqtasyn. «Qazaq qashan osylaı basqalar tamsanyp, tańdaı qaǵatyn keremetke qol jetkizer eken?» dep ózińe de jaqsylyq oılaýdyń ne jamandyǵy bar eken, táıiri.
Moıyndadyq. Moıymadyq. Jaratqan jabyrqatpaıdy. Búgin, mine, burymy buralǵan erke Esildiń jaǵasy jamyraǵan halyqqa tolyp, jaırań qaqqan qonaqqa kenelip, álemdik kartaǵa aty ardaqtalyp jazylǵan bul shahardy ózgeler moıyndaǵanyn estip, baıaǵy orta kóńil shópildeı tolǵanda, shattyqtan shalqamyzdan qulap qalmaı, o, toba, shanshylyp qalaı tik turmyz?! Ol HHI ǵasyrdyń keremeti, eldiń brendi degen atqa ıe bolyp jatyr. Moıyndattyq. Moıyndaýdan moıyndatýǵa deıingi ýaqyt synaptaı zýyldaǵan qas-qaǵym ǵana sát sııaqty qazir.
Adamzat balasyn tamsandyrǵan dúnıedegi búkil keremet ataýlynyń bárin kókjıekke bet túzete tizbektese, adam sanasy sansyz sıfrlarǵa matalyp, jasampaz qundylyqtardyń aıaǵyna tez arada jete qoıýymyz múmkin emes-aý deısiń. Aq shaǵaladaı asqaq symbatyn anadaıdan kózińiz shalǵanda áp sátte kóńil-kúıińiz bulaqtaı syńǵyrlap sala beretin «Astana Opera» teatryn sondaı sırek qazynanyń qataryna ne úshin aparyp qosqymyz keletinin aıtyp kóreıik. Mılan – La Skalamen, Máskeý – Úlken teatrymen, Nıý-Iork –Metropolıten operamen, London – Kovent-Gardenimen, Venesııa –La Fenıchemen, Parıj Garne operamen asqaq, myǵym. Solardyń qatarynda «Astana Opera» da turar ma edi, shirkin. Búginde onyń sahnasynda álemniń nebir dúldúlderi kelip óner kórsetýde.
Qala kúni qarsańynda «Astana Opera», «La Skala», «San-Karlo» teatrlarynyń basshylary áriptestik jónindegi memorandýmǵa qol qoıdy. Teatr jetekshileri kezdesý barysynda aldaǵy jumys josparlarymen bólisti. Mysaly, «La Scala» men «Astana Opera» birigip, bıyl kúzde Dj. Verdıdiń «Aıda» (qoıýshy-rejısseri – Franko Dzeffırellı, Italııa) operasynyń tusaýyn kespek. «San Carlo» opera teatrynyń dırektory Rozanna Pýrkıa aldaǵy ýaqytta ekijaqty gastroldik almasýlar júzege asatynyn jetkizse, neapoldyq trýppa aldaǵy jyly B.Eıfmannyń qoıylymyndaǵy V.Mosarttyń «Rekvıem» baletiniń tusaýyn kesýdi josparlaýda, al «Astana Opera» teatrynyń trýppasy áriptestik jaýap retinde ondaǵy «Kúzgi Bıler – 2015» festıvaline qatyspaq.
Qos teatrdyń josparynda G.Donısettıdiń «Lucia di Lammermoor» qoıylymyn birigip qoıý jáne bar. Tipti, munan bólek, olardyń alǵashqy maýsymda álemniń 13 jetekshi teatrymen áriptestik jónindegi memorandýmǵa qol qoıýynyń ózi osy oıdyń birte-birte júzege asa bastaǵanyn kórsetpeı me? Italııanyń «La Skala» teatry elorda qurmetine «Don Kıhot» spektaklin usynýda. Klassıkalyq ónerdiń anasy deımiz be, otany deımiz be, qaı atqa da ábden laıyq mılandyq juldyzdar «Don Kıhot» baletin bes kún boıy úzbeı oınap, uly klassıkalyq baletter panteonynda óziniń laıyqty orny bar ekenin taǵy bir márte dáleldep berdi.
Qashan «La Skala» Qazaqstanǵa 100 adammen osylaı kelip edi? Qashan otandyq sahnada «La Skalanyń» túpnusqalyq spektakli – Lýka Ronkonıdiń qoıylymyndaǵy «Toska» operasy kórermenmen qaýyshyp edi? Qaı eldiń balasy Mılannyń jetekshi solısti Nıkoletta Mannıdiń (Kıtrı / Dýlsıneıa), talantty solıst Karlo Dı Lannonyń (Bazıl), Vırno Toppı men Antonıno Sýteranyń, Lıýsımeıa Dı Stefano men Klaýdıo Kovellonyń sheberlikterin óz úıinde otyryp tamashalap edi? Djýzeppe Konte (Don Kıhot), Djanlýka Skıavonı (Sancho Pansa), Rıkardo Massımı jáne Marko Messına (baı aqsúıek Gamash), Metıý Endıkott (Lorenso), Alessandra Vassalo (kóshe bıshisi), Mık Zenı, Marko Agýstıno jáne Massımo Garon (Espada), Vırna Toppı (Drıadalar Korolevasy), Serena Sarnataro (Amýr), Danıella Kavallerı, Frederıko Fresı (syǵan) syndy sańlaqtardy jaqynnan kórý keremetine kim ıe?
Sol sııaqty «La Skala» teatrynyń dırıjeri Marsello Spakarotellanyń «Astana Opera» teatrynyń sımfonııalyq orkestrimen birge óner kórsetýi mundaǵy taldyrmash talanttar úshin tegin mektep emes pe? Buryn «La Skalaǵa» syrttaı tamsanyp: «Shirkin, bul teatrdyń spektaklin tamashalaýdan asqan arman bar ma?» degen jalǵyz oıdyń qursaýynda qalyp qoısaq, al qazir jaǵdaı odan múlde ózgerip: «Astana Operaǵa» bılet tappaı, bolmasa «Qoıylym qashan bolar eken?» dep syıly qonaǵyna aldymen teatrdy kórsetýdi, spektaklge bılet satyp alýdy murat etip júrgen jurtty kóp ushyratatyn boldyq. Qara da tur, áli-aq «Astana Opera» elordanyń, o ne degenińiz, táıiri, jalpy, Otanymyzdyń maqtanyshyna aınalyp, Astana degende, sheteldikter osy teatrdy biletindikterin aıtyp, al «Astana Opera» degende, Qazaq eliniń atyn esine túsirip jatatyn kez de alys emes degen senimniń sizdiń de júregińizge nyq ornyǵýyn tileımiz, aǵaıyn.
Teatr sahnasynyń kompozıtor M.Tólebaevtyń «Birjan-Sara» operasymen ashylýy ult mereıi úshin umytylmas qýanysh edi. Munda ótken ǵasyrdyń kúmis kómeı dúldúlderi salǵan sara jol búgingi Nurjamal Úsenbaeva men Ahmet Aǵadı sııaqty sańlaq tulǵalar yrǵaǵymen qaıta túlep, qalyqtaǵany qandaı áserli. Dj. Verdıdiń «Attıla» operasy «Astana Opera» teatrynyń álemdik tusaýkeseriniń alǵashqy keshin ashyp berdi. Qoıylymǵa álemdik deńgeıdegi juldyzdar qatysyp, osy sharaǵa oraı alys-jaqyn shetelderden atbasyn tiregen qonaqtar jańa teatr týraly aǵedil tilekterin aqtardy.
Endigi kezekte E.Brýsılovskııdiń «Qyz Jibek» operasyn usyný josparda tur. Oǵan álemdik deńgeıdegi rejısser Franko Dragone bilek sybanyp kiriskeli otyr. S.Prokofevtiń «Romeo men Djýletta» baleti jurttyń ystyq yqylasyna bólengen áıgili týyndynyń qataryna jatady. Muny Bordo Ulttyq operalyq teatry baletiniń kórkemdik jetekshisi Sharl Jıýdtiń sahnalaýy teatr tarıhyndaǵy taǵy bir aıtýly jańalyq edi. Al jaqynda premerasy ótken A.Hachatýrıannyń «Spartak» baleti týraly biz aldaǵy ýaqytta óz aldyna bólek áńgime qozǵasaq pa deımiz.
Italııalyq opera ánshileri Danıele Dzanfardıno men Massımılıano Fıkera «Astana Opera» teatrynyń mármár zalynda án salyp, «Astana Opera» jańa kókjıekke bet túzedi. Mármár zalynyń tusaýkeserine ázirlengen «Barokko vırtýozdary men ıtalııalyq Belkanto sheberleri» konsertinde kameralyq zaldarda múmkin bola bermeıtin akýstıkalyq keńistikke aıtarlyqtaı jol ashyldy. Onyń ishki, syrtqy sáýletin qosa alǵanda, barlyq jaǵdaı álemdik standarttarǵa saı keledi. Ǵımaratqa eń jańa stýdııalyq jabdyqtar qoıylǵan, olar barlyq spektaklder men konsertterdi ND-iske asyrý tártibinde jazý múmkindigine ıe, sonymen qatar, kótermeli seriktik stansasy jumys isteıdi.
Teatrdyń ereksheligi – sahna aýqymynyń orasan zor keńdigi. «Astana Opera» negizgi sahnanyń, arersahnanyń jáne eki qaptal qaltalarynyń esebi boıynsha spektaklderdiń toqtaýsyz sıklyn júrgizýge qaýqarly. Mundaı bóliný sahnalyq keńistikte dekorasııalardy bir mezgilde 3 kórinis boıynsha ustaýǵa múmkindik beredi. Al, dál osy mezgilde negizgi sahnada kúrdeli ssenografııalyq spektakl júrip jatýy múmkin. Taǵa tárizdi kórermender zaly 1250 orynǵa eseptelinse, orkestrlik shuńqyrǵa 120 mýzykant qatar ornalasa alady. Jáne munan basqa 26 aýmaqty zal qarastyrylǵan. Sahna akýstıkasymen Italııa mamandarynyń aınalysýy sapaǵa óte joǵary mán berilgenin kórsetetin fakt.
Sondyqtan da álemdik deńgeıdegi mýzykanttar biregeılik dybys sapasy myqtap eskerilgen teatrda óner kórsetýdi ózderine úlken mártebe sanaıtyn boldy. Zaldyń qaı jerinde de oıqy-shoıqy nárse qulaqqa shalynbaıdy. Parketti edendi shámshat pen qaıyń aǵashynan jasap, shıeli panelin jezben qabystyrýdyń nátıjesinde paıda bolǵan tamasha akýstıkaǵa qosa, mundaǵy oryntaqtar, aınalar, dekoratıvti mánerli japsyrmalar, barlyǵy derlik dybys dirilin joǵaltý, bolmasa jutýǵa eseptelip júzege asyrylǵan. Oryntaqtyń eńistik buryshy nemese aınalysy mılandyq «La Skalanyń» ishindegi órnekterge óte jaqyn.
Aıta ketken artyq bolmas, «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynyń avtory, bas sáýletshisi – el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev deýge bolady. Elbasy oılastyrǵan ıdeıany júzege asyrýǵa Bedjet Pakollı atsalysqan. Teatr 8,51 ga jerdi alyp jatyr. Ǵımarattyń jalpy kólemi – 64 163 sharshy metr. 1500 oryn bar, sonyń 250 orny kameralyq zalda ornalasqan. Buǵan qosa 325 oryndyq kólik turaǵy bar, parkıngke 92 kólik emin-erkin syıady. Teatrdyń syrtqy ansambli kól-kósir maǵynaǵa ıe. Árbir baǵana, árbir oıý-órnektiń ajary ejelgi ata-babalar tarıhynan syr sherter taǵylymǵa toly.
Bul joba úsh kezeńniń úılesimdi únin bildiredi. О́tkenge qurmetpen qaraıtyn, búginnen bútindikti izdeıtin, erteńge úlken senim artqan urpaqtyń tutqasy dersiń muny.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.
