Otandyq ónertapqysh Ǵalymjan Ǵabdyrashovtyń «Sezual» quraly zaǵıp jandarǵa 15 metr qashyqtyqtaǵy nysandardy sezip bilýge kómektesedi. Muny qoldanǵan jandar aınaladaǵy kedergilerdi túısinip, erkin-júrip turý múmkindigine ıe bolady. Jobaǵa Amerıka Qurama Shtatynyń ǵalymdary qyzyǵýshylyq bildirip jatyr.
Jumyrtqa qabyǵynan jasalǵan tis
Tis plombasynyń quramyndaǵy nanokrıstaldy untaq – janýarlardyń súıeginen, mollıýskalardyń qabyǵynan alynatyn óte qymbat zat. Al ónertapqysh Shyńǵys Daýylbaev bolsa qymbat baǵany aınalyp ótýdiń jolyn usynady.
Máselen, tis plombasyndaǵy sıntezdelgen kalsıı gıdroksıapatıtiniń 1–2 gramy 8–10 myń teńgeni quraıdy. Al bir tistiń ornyn toltyrý úshin bizge kem degende 10 gramm qajet. «Bul óte qymbatqa túsedi. Sondyqtan biz arzan bıologııalyq shıkizat retinde jumyrtqa qabyǵyn alǵan jón dep sheshtik. Áýeli jumyrtqa qabyǵyn 900 gradýs temperatýrada peshte kúıdirip, kalsıı oksıdin alamyz. Onyń ishinen kalsıı gıdroksıapatıtin sıntezdeımiz, ol óz analogterinen áldeqaıda arzan shyǵady. Kılogramyna 3–4 myń teńge», deıdi ónertapqysh. Eger joba qarjylandyrylatyn bolsa, bıoplombalar ǵana emes, sonymen qatar osteoporoz sııaqty aýrýlardy emdeýge kómektesetin tabletkalar óndirisin jasaýǵa bolady.
«Tilsiz jaýdyń» tilin tapty
Quramynda hımııalyq janǵysh elementteri bar materıalmen qaptalǵan soń keıbir ǵımarattardaǵy órtti toqtatý ońaıǵa soqpaıdy. Elimizdegi «Janý problemalary ınstıtýty» qurylymdyq jáne materıaldyq zerthanasy bul máseleniń aldyn alý josparyn usyndy. Olar qabyrǵaǵa arnalǵan otqa tózimdi «boıaý» oılap tapty.
Onyń quramyndaǵy otqa tózimdi elementter qabyrǵanyń janýyna jol bermeıdi. Boıaýdyń aty «h-Flame» dep atalady. «Metaldy órtten qorǵaýdyń qandaı qajeti bar dep oılarsyz. Iá, ol janǵysh materıal emes. Biraq ol qyzǵan kezde beriktigin joǵaltady, 500°S-tyq krıtıkalyq temperatýrada deformasııa nátıjesinde ǵımarat óz salmaǵymen qırap qalýy bek múmkin. «h-Flame» ondaı jaǵdaıdyń aldyn alady», deıdi zerthana meńgerýshisi Vladımır Efremov. Qazir bul boıaý qurylys naryǵyna túsip, keńinen qoldanylyp keledi.
