Qyzylqoǵa aýdanynyń aýmaǵynda kóne tarıhtyń kómbesi sekildi qorymdardyń qupııasy áli tolyq ashylǵan joq. Arheologterdi qupııasy áli tolyq ashylmaǵan eski qorymdardan Sarmat dáýiriniń sarqytyndaı saqtalǵan altyn buıymdar, qola men temirden jasalǵan qarýlardyń tarıhy qyzyqtyryp otyr.
Oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıiniń janynan san ǵasyr burynǵy zamannan qalǵan qorymdardy zertteıtin arheologııalyq ekspedısııa qurylǵan edi. Atalǵan ekspedısııanyń jetekshisi, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Marat Qasenovtiń aıtýynsha, 2005 jyly Qyzylqoǵa aýdanynyń aýmaǵynan Qarabaý-2 qorǵany anyqtalypty. Bul qorǵanǵa qazba jumysyn júrgizýge mýzeıdiń 5 qyzmetkeri men 20 jumysshy qatysty. Kóne qabirden tabylǵan adam súıekterine zertteý júrgizýge Astana men Almaty qalasynan antropologter shaqyrylǵan eken.
«Bul qorǵan kezinde Qyzylqoǵa aýdanynyń ortalyǵy bolǵan Qarabaý aýylynan soltústikke qaraı 10 shaqyrymda ornalasqan. Kóne qorǵannyń dıametri – 70, bıiktigi – 3 metr. Keıingi eki jylda atalǵan qorǵanǵa arheologııalyq qazba júrgizilip, 9 qabir zertteldi. Onyń ishinde 7 qabirdiń tonalmaǵany anyqtaldy. Bizdiń dáýirimizge deıingi V ǵasyrǵa jatatyn qabirlerden túrli áshekeı buıym men zattar, qarý-jaraqtar, keramıka men súıekten jasalǵan ydystar tabyldy. Keıbir qabirde máıitterdi toptap jerlegenine kóz jetkizdik. Demek bul Qarabaý-2 qorǵanyn Atyraý óńiriniń ǵana emes, elimizdiń erte kóshpeliler dáýirindegi sarmat kósemderi jerlengen biregeı eskertkish retinde tanýǵa jol ashady», deıdi M.Qasenov.
Ǵalymnyń aıtýyna qaraǵanda, qorǵannan tabylǵan altyn áshekeıler, sol kezdegi turmysqa, basqa maqsatqa qoldanǵan buıymdar men qarý-jaraqtarǵa zertteý júrgizilipti. Soǵan sáıkes qabirlerdi patshalyq obalar deýge bolady.
«Elimizdiń arheologııasyn zerttep júrgen ǵalymdar bul óńirdi Sarmat ımperııasynyń sheti degen toqtam jasaǵan edi. Al biz júrgizgen qazba jumys nátıjesinde Kaspıı oıpatyn, Jaıyq pen Jem ózenderiniń mańyn kezinde úlken ımperııanyń orny bolǵan deýge negiz bar. Qarabaý qorǵanynan tabylǵan jádigerdiń sany 1 myńǵa jýyqtaıdy. Onyń ishinde 100-ge jýyq altyn áshekeı men zergerlik buıym bar. Mundaı buıymdardyń deni ań stıli nusqasynda jasalǵan. Sol dáýirde bul óńirdi mekendegen barys, qaban, jolbarys sekildi jyrtqyshtar men kıiktiń beınesin tabylǵan zattardan baıqaýǵa bolady. Qorǵandy zertteý jumysynyń aıasynda buryn kezdespegen aǵashtan jasalǵan qos tostaǵanǵa keziktik. Bul buıymdar jaqsy kúıde saqtalypty. Qazir jádigerdiń bárine restavrasııa jasalyp jatyr», deıdi arheolog.
Tarıhı jádigerler jınaqtalǵan mýzeıdiń arheologııa-ǵylymı zertteý qamtamasyz etý bóliminiń meńgerýshisi Ǵalamat Bazarbaevtyń deregine qaraǵanda, Qyzylqoǵa aýdanynda qorǵanǵa arheologııalyq qazba júrgizilgen. Bul – Qaraqudyq-1, Qaraqudyq-2 qorǵany. Úsheýi de Qarabaý aýylynyń soltústik-batys bóliginde 9,7 shaqyrym qashyqta jatyr. Qorǵandardyń árqaısysynda 10–15 qabir bar.
Atalǵan eki qorǵannyń kólemi birdeı emes. Biriniń dıametri – 38, bıiktigi – 1,8 metr. Al ekinshisiniń dıametri – 37, bıiktigi – 1,4 metr.
«Sarmattar táńirlik dinı kózqarasyna sáıkes qoldanǵan buıymdarymen, zattary men qarý-jaraqtarymen birge jerlengen. Qos qorǵandy zertteý kezinde qasqyr men aqbókenniń beınesi bar kúmis pıktogramma, zergerlik, turmystyq buıymdar, temir men qoladan jasalǵan akınak, qylysh, jebe ushtary, naıza bóligi sekildi qarý-jaraqtar tabyldy. Bul arheologııalyq oljalar Atyraý óńirin erte kezeńde mekendegen sarmat taıpalary órkenıetiniń órkendegenin, ásirese kóshpeliler qolóneriniń, áskerı daǵdysy men dinı rásimderi joǵary deńgeıde damyǵanyn kórsetedi», deıdi Ǵ.Bazarbaev.
Onyń aıtýynsha, Qarabaý-2 qorǵanynan altyn tutqasy bar eki synama tas tabylypty. Bul – elimizde buryn kezdespegen tosyn buıym.
«Buryn sarmattar altynnyń sapasyn osyndaı tas arqyly anyqtap otyrǵan. Qazir mundaı tasty altyn satyp alýmen aınalysatyndar paıdalanady. Jerleý oryndarynan adamnyń kıimine taǵylǵan altyn japsyrmalar tabyldy. Sondaı japsyrmanyń salmaǵy 2 gramnan bastalady. Jádigerlerdiń arasyndaǵy eń aýyry – altyn bilezik. Eki jaǵynda taý barysy beınelengen bileziktiń salmaǵy shamamen 370 gramdy quraıdy», deıdi Ǵ.Bazarbaev.
Atyraý oblysy
