Eksklıýzıv
Ulttyq sport • 17 Tamyz, 2025
Toǵyzqumalaq – oıyn ǵana emes, ulttyń rýhanı qazynasy – Maqsat Shotaev
Ulttyq oıyndarymyzdyń ishinde toǵyzqumalaq búginde álemniń 30-dan astam elinde keńinen tanymal. Bul – halqymyzdyń san ǵasyrlyq murasy, oı men zerdeni shyńdaıtyn zııatkerlik mektep. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan beri toǵyzqumalaqtyń damýyna janashyrlyqpen atsalysyp kele jatqan aǵa jattyqtyrýshy, osy salanyń kórnekti ókilderiniń biri Maqsat Shotaevpen Sport kúni qarsańynda suhbattasqan edik.
Sport • 17 Tamyz, 2025
Sport – dene qozǵalysy ǵana emes, rýhty shyńdap, oı shıratatyn ómir salty. Búginde sport saıystan bólek, memlekettiń ımıdjin qalyptastyryp, týrıst tartatyn, el áleýetin álemge pash etetin, azamattardy salaýatty ómir saltyna úndeıtin sala. Munda sportshy men jankúıer birtutas adamǵa aınalyp, súringende birge aıaqqa turady, jeńis tuǵyryna birge kóteriledi. Osyndaı keń aýqymdy syıdyryp turǵan sport jarqyn emosııa syılaıtyny úshin - súıikti is, tereń qyzyǵýshylyq. Jeke, komandalyq, ekstremaldy sporttyń qaı túrinde bolsyn jeńis júıeli eńbekpen keledi. Sportshy, bapker, ǵylymı shtab, sporttyq medısına dárigerleri men memleket, qoldaýshy birikkende, júlde qolǵa iligedi. Osy mıssııany oryndaý sheńberinde óńirlerde sporttyq nysandar salynyp, balalardy seksııalarmen qamtý úshin biryńǵaı vaýcher engizilgen, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 15 Tamyz, 2025
Qarý men fotoapparatty qatar ustaǵan shekarashy
Búgin Astana qalasyndaǵy «Nurly jol» vokzalynda el shekarasynyń shegendelgenine 33 jyl tolýyna oraı fotokórme ótti. Babadan qalǵan baıtaq dalany kirpik qaqpaı kúzetetin qyraǵy qyzmettiń san qyry taspalanǵan sýretterdi aǵa leıtenant Ashat Sábıev túsirgen. Ol 15 jyldyq eńbek jolynda qarý men fotoapparatty qatar ustaǵan, dep jazady Egemen.kz.
Mádenıet • 14 Tamyz, 2025
Sheshendik – qyzyl sózdi sapyrǵan qyzdyrma jelik emes. Onyń aýyly sofıstıkadan alys qonǵan. Onyń shyn maqsuty – aqıqatty taný. Hosh, másele munymen aıaqtala ma? Aqıqatty tanyp úlgerseńiz, áriptesińizge túsindire qoıýdan jeńil zat bar ma? Osylaı tujyrymdasaq, dálmárlyq mánin uqpaǵandyǵymyz. Sokrat hakim dıalog barysynda jetekteýshi suraqtar qoıyp, ózi túsingen aqıqatqa áriptesiniń de aqyly «júkti» bolyp, ony ózi dúnıege keltirýine jaǵdaı jasaıdy. Al qazirgi qazaq qoǵamyndaǵy sózdiń qýaty qandaı, sheshendik sheberlik qaı deńgeıde? Osy oılarmen biz Astanada ótken «Sózmergen-2025» baıqaýyna kelip tústik.
Keleshek mektepteri • 13 Tamyz, 2025
«Keleshek mektepteriniń» ereksheligi nede
Derekterge súıensek elimizde sońǵy jyldary salynǵan 1200 mekteptiń 217-si – «Keleshek mektepteri» retinde tirkelgen. Onyń 105-iniń qurylysy aıaqtalǵan, al qalǵan 112 mektep 2025 jyldyń sońyna deıin paıdalanýǵa beriledi. Osynshama mektepterdiń salynýy – sońǵy 30 jylda bolmaǵan serpin, bul qalalarda ǵana emes, aýyldyq jerlerde de salyndy. Sondyqtan, bul – tarıhı rekord. «Keleshek mektepterine» qabyldaý – ata-ananyń qalaýymen júzege asyp, kez-kelgen oqýshy óz úıine jaqyn ornalasqan mektepke qujattaryn tapsyryp, bilim ala alady, ıaǵnı barlyq bala úshin qoljetimdi. Endeshe el tańdaýyna ıe bolyp otyrǵan «Keleshek mektepteri» basqa oqý oryndarynan nesimen erekshe? Bul týraly keńinen tarqatyp kóreıik.
Jumysshy mamandyqtar jyly • 13 Tamyz, 2025
Kerneýli toktyń tilin tapqan maman
Prezıdent qaýlysymen bıylǵy jyl «Jumysshy mamandyqtar jyly» dep jarııalanǵany belgili. Tirshilik úshin taptyrmas mamandardyń mańdaı terin, eren eńbegin nanymdy nasıhattaýǵa arnalǵan jyldyń jeti aıy da artta qaldy. Ýaqyt mashınasy oza túskenmen, jumysshy mamandardyń jemisti eńbegi eskerilip, bedeli bıiktep keledi. Jyl qurǵaq sózben syrǵymaý úshin jumysshy mamandardyń áleýmettik áleýetin áldendirýge nazar aýdarylyp jatyr. Aýyz toltyryp aıtatyn negizgi jańalyq tehnıkalyq mamandardy baspanamen qamtýǵa baǵyttalǵan – «Naýryz jumysker» baǵdarlamasy. Bastama ónerkásip, energetıka, kólik, aýyl sharýashylyǵy jáne sý resýrstary salalary qyzmetkerlerin úıli etýge úles qosady. Budan bólek jumysshy mamandardyń mártebesin belgileý, salalardaǵy syndarly tusty saraptaý, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý júıesiniń reformasyn júzege asyrý syndy júıeli jumystar ataýly jyl aıasynda atqarylyp jatyr. Bastysy qoǵam jumysshy mamandarǵa qajettilikti tereń túısinip, turmys turalamaý úshin etip júrgen eńbegine qurmetpen qaraýǵa beıil bildirip keledi.
Qurylys • 10 Tamyz, 2025
Qumyrsqanyń ıleýinen qurylys nysanyna deıin
Áńgimeni álimsaqtan bastasaq, adam záýzaty tabıǵat tylsymyn uǵyp, shıki asty qunarǵa, qur tasty quralǵa aınaldyrýdy úırengen sátten bastap, ózine jaıly meken jasaýǵa beıimdele berdi. Qumyrsqanyń ıleý qazyp, qarlyǵyshtyń uıa salǵanyn kórgen arǵy násilimiz baspana mańyzyn uǵyna tústi.Tarıh tamyryna úńilsek, Afrıkadaǵy Oldýveı shatqalynda adamdar lava kesekterinen tegis alań jasap, alǵashqy qurylys áreketin osydan 1 mln 750 myń jyl buryn júzege asyrǵan kórinedi. Al qazirgi qazaq dalasyndaǵy alǵashqy qurylys ta tym erte, bizdiń zamanymyzdan úsh myń jyl buryn Botaı qonysynda bastalǵan. Osy ýaqytta babalarymyz jylqyny qolǵa úıretip, balshyq pen aǵashtan jasalǵan úılerdi turǵyzyp úlgergen. Dáýir dońǵalaǵy aınalyp, jańa zamanǵa jetkizgen qazirgi kúnde de elimizdegi qurylys qarqyny báseńdegen emes. Qala jańaryp, aýyl túlep, ınfraqurylym keńeıip jatqan tusta bul salanyń júgin arqalap júrgen mamandardyń eńbegi eren.
Qoǵam • 10 Tamyz, 2025
Qurylys salasynda jeldetý júıesiniń mańyzy qandaı?
Qazaqstanda qurylys salasy qaryshty damyp keledi. Bul sózimizdi sandyq derekter de senimdi ete túsedi. Ulttyq satatıstıka bıýrosynyń málimetinshe, elimizdegi jalpy ishki ónim kóleminiń 6 paıyzyn osy qurylys salasy qamtyp otyr. Salanyń serpin alýy halyq sany men suranysynyń ósýimen de baılanysyp jatyr. Sebebi keıingi jyldary turǵyn úı qurylysy qarqyn alyp, 2024 jyly 19,1 mln sharshy metr baspana paıdalanýǵa berilip, táýelsizdik jyldaryndaǵy rekordtyq belesti baǵyndyrǵan. Qurylys salasynyń ózi on saýsaqtaı tarmaqtalyp jatyr. Tehnık, ınjener, jobalaýshy, tas qalaýshy, montajdaýshy, dánekerleýshi, jeldetý júıesiniń mamandary, santehnık, ártúrli jumysty atqaratyn adam dep tolassyz tizimdi jalǵaı berýge bolady. Biz búgin «ǵımarat tynysyn ashatyn», jeldetý júıesin jetik meńgergen maıtalman maman Alekseı Nıkıshın jáne onyń uly Kırıll Aleksıevıch jumysy týraly baıandaımyz, dep jazady Egemen.kz.
Qurylys • 10 Tamyz, 2025
Qurylys salasynyń búgingi kelbeti men eńbek adamynyń úni
Sońǵy jyldary elimizde turǵyn úı qurylysy memlekettik saıasattyń basym baǵyttarynyń birine aınaldy. Mıllıondaǵan sharshy metr baspana salynyp, myńdaǵan otbasy qonys toıyn toılap jatyr. Biraq sol úılerdiń irgesin qalaǵan qarapaıym eńbek adamdary – qurylysshylardyń eńbegi jıi kóleńkede qalyp jatady. Bul joly Egemen.kz tilshisi qurylys salasynda 16 jyldan beri eńbek etip kele jatqan qurylysshy Beısenbaev Dýlat Tókenulymen sóılesip, salanyń ishki syry men jumysshynyń jan dúnıesine úńildik.
Zań • 07 Tamyz, 2025
Bazarlardyń órtenýi nelikten jıilep ketti
Búgin Úkimette ótken baspasóz konferensııasynda jýrnalıster tótenshe jaǵdaılar vıse-mınıstri Kegen Tursynbaevtan elimizde bazarlardyń órtenýine qatysty jaǵdaılar nelikten jıilep ketkenin surady, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 07 Tamyz, 2025
Jer úılerdi saqtandyrý mindetteledi
Bul týraly búgin Úkimet úıinde ótip jatqan baspasóz konferensııasynda Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev aıtty, dep jazady Egemen.kz.
Aımaqtar • 07 Tamyz, 2025
Alataý qalasynda qurylys jumystary bastaldy
Búgin Úkimette ótip jatqan baspasóz konferensııasynda Alataý qalasyna ınfraqurylym tartý jumystary men bas jospary baıandaldy, dep jazady Egemen.kz.
Oqıǵa • 07 Tamyz, 2025
Sorbulaqta joǵalǵan tikushaqty izdeý jumystary 50 paıyzǵa aıaqtaldy
2025 jylǵy 25 shildede Almaty oblysynda josparly ushý kezinde Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń Áýe qorǵanysy kúshterine tıesili EC-145 tikushaǵy radardan joǵalyp ketken edi. Búgin Úkimet úıinde ótip jatqan baspasóz konferensııasynda tikushaqty izdeý jumystary qanshalyqty nátıjeli júzege asyrylyp jatqany suraldy, dep jazady Egemen.kz.
Qazaqstan • 06 Tamyz, 2025
Elektrondy qyzmetter el ıgiligine aınalyp keledi
AQSh elektrondy úkimet júıesin 1993 jyldan bastap engize bastasa, Eýropa elderi 1997 jyldan bastap qoldanǵan. Al elimiz elektrondy úkimet portalyn 2006 jyly iske qossa da, kóp elderden ozyp, aldyńǵy qatarǵa shyqty. BUU-nyń elektrondy úkimet ındeksi boıynsha Qazaqstan 193 eldiń ishinde 24-orynda bolsa, onlaın qyzmet sapasy boıynsha aldyńǵy ondyqqa enedi. Tipti Shveısarııa, Fransııa, Qytaı sııaqty keıbir damyǵan elderden ozyq. Derekterge súıensek, qazirgi ýaqytta elimizde halyqtyń basym bóligi memlekettik qyzmetterdi onlaın túrde paıdalanyp otyr, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Rýhanııat • 05 Tamyz, 2025
Bıyl adamzattyń aqyl aldaspanyna aınalǵan qazaqtyń uly aqyny Abaı Qunanbaıulynyń týǵanyna – 180 jyl. Tarbaǵataıdan bastaý alǵan torqaly toı dúbiri búginde qazaq dalasyn sharpyp jatyr. Oı kemeńgeriniń onkúndigi aıasynda Astanadaǵy qalamgerler alleıasynda da aqynnyń shyǵarmashylyǵy sharyqtady. Súbeli sózdi serik etken jannyń jan qaltasynan tabylatyn aqyn murasy búgin ashyq aspan astynda kópshiliktiń nazaryna usynyldy, dep jazady Egemen.kz.
Abaı • 05 Tamyz, 2025
Qunanbaı Kenesaryǵa qarsy shapqan ba?
Adamnyń jaqsy ıá jaman bolmaǵy ata-anasyna, arǵy babalaryna tikeleı baılanysty. «Jaqsydan jaqsy týar jarqyldaǵan» dep qazaq beker aıtpaıdy. Hakim Abaı da «adamnyń adamshylyǵy – aqyl, ǵylym, jaqsy ata, jaqsy ana, jaqsy qurby, jaqsy ustazdan» bolady dep, áke-sheshe ulaǵatyn aldyńǵy orynǵa shyǵarǵan. Osylaı aıtyp otyrǵan Abaıdy da danalyq shyńyna kótergen baq daryǵan tegi men ata-ana tárbıesi ekenin bilgen durys. Onyń ishinde Qunanbaı qajynyń Abaı dúnıetanymyna áseri mol. Hakimniń ákesi haqynda irgeli eńbekter jazylyp, el nazaryna jarııalanǵanymen, onyń dinı hám áleýmettik pozısııasy týraly eki ushty pikirler áli de kezdesedi.
Medısına • 31 Shilde, 2025
Keıingi jyldary adam janynyń arashashysy aq halattylardyń basyna jıi bult úıirilip júr. Aýrýhanaǵa azamattar aýrý janyna batqan soń baratyny anyq. Dese de qandaı jaǵdaıda da mamanǵa, túptep kelgende adamǵa qol kóterýge bolmaıtyny kópshiliktiń esinen shyǵyp ketip jatady, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 30 Shilde, 2025
Suryqsyz oıynshyqtyń syry nede?
Sońǵy kezderi Labubu esimdi shaǵyn oıynshyqtar álem kolleksıonerleri men jastar arasynda erekshe tanymaldyqqa ıe boldy. «Jasyryn qorap» formatynda satylatyn bul dızaınerlik oıynshyqtar áleýmettik jeliler men ekinshi naryqta úlken suranys týdyryp, sánge aınaldy. Tipti Qytaıda bir jasóspirim qalaǵan oıynshyǵyna qol jetkize almaǵan soń óz-ózine qol jumsaǵan. Bul oıynshyq álemdi qandaı ereksheligimen jaýlap aldy?
Qoǵam • 29 Shilde, 2025
Mektep taqtasy nege jasyl tústi?
Mektep ómiriniń ajyramas bóligi – taqta. Muǵalim men oqýshy alma-kezek paıdalanatyn, bilimge jol ashatyn «qaqpanyń» nelikten jasyl tústi bolatynyn oılanyp kórdińiz be, dep jazady Egemen.kz.
Tehnologııa • 25 Shilde, 2025
Osy jyly shildeniń toǵyzy kúni elimizde Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy sýperkompıýter iske qosyldy. Ǵylym men tehnologııalardyń túleýine septesetin sýperkompıýter qarapaıym kompterden qaraǵanda myńdaǵan ese jyldam esepteýge qaýqarly. Máselen, Alem.cloud Ulttyq sýperkompıýter ortalyǵyndaǵy elimizdiń enshisindegi jańa esepteý klasteriniń ónimdiligi óńir boıynsha rekordtyq kórsetkishke ıe - FP8 ádisi boıynsha 2 ekzaflops, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 24 Shilde, 2025
Elordalyq qutqarýshylarǵa páter kilti tabystaldy
Búgin Astana qalasyndaǵy №4 mamandandyrylǵan órt sóndirý bóliminde azamattyq qorǵaý organdary bólimsheleriniń qyzmetkerlerine jańa páterler men qyzmettik avtokólikter tabystaldy. Qutqarýshylardyń áleýmettik áleýetin kóterip, alańsyz azamattyq mindetin atqarýǵa atsalysatyn sharaǵa Tótenshe jaǵdaılar mınıstri general-maıor Shyńǵys Árinov qatysty, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 24 Shilde, 2025
Jańa júıeniń jańalyǵy: aıyp turaǵynyń ár kúni aqyly bolýy múmkin
Endi aıyp turaǵyna túsken kólik úshin júrgizýshi ár táýlikke aqy tóleýi múmkin. Buǵan deıin aıyp turaǵyndaǵy kólikti shyǵarý úshin tıisti aıyppuldy tóleý jetkilikti edi. Kólik uzaq turyp qalsa da, oǵan qosymsha aqy eseptelmeıtin. Bul jaǵdaıdy óz paıdasyna sheship, aıyp turaǵyn tegin turaq retinde paıdalanyp kelgenderdiń qarasy da kóbeıgen. Jol erejesin buzyp, kóligin zańsyz jerde qaldyrǵan azamattar úshin bul ádiletti jaza bolyp kóringenimen, máseleniń ekinshi jaǵy bar, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 23 Shilde, 2025
«Týǵan jylym – taýyq, týǵan aıym – kókek. Minezim jumsaq, jyly-sypaıymyn. Eshkimge jibermeımin upaıymdy. Kóılegim kók, qoldan jasap alǵan meńderim joq. Tósek ornymyz ornynda. Dúnıe-múlikten shoshymasyn. О́mirimde bir-aq ret ǵashyq bolǵam. Onyń ózi álgi belgili jazýshynyń belgili romanyndaǵy ózin-ózi taba almaı júrgen belgili bir keıipker edi. Al bolashaq jarymnyń kóziniń bylshyǵy, qasynyń qylshyǵy bolmasa boldy. Meken-jaıym: Boıdaqtar qalasy, Myń kódı-sódı kóshesi, orys monshasynyń oń jaǵy, túrik monshasynyń tór jaǵy. Kútem».
Qoǵam • 23 Shilde, 2025
Azyq-túlikke qansha jumsaısyz?
Nemis áleýmettanýshysy ári statıst-ǵalym Ernst Engel bir otbasy jeke tabysynyń 30-35 paıyzyn azyq-túlikke jumsasa – ol qalypty otbasy, 50 paıyz shamasynda bolsa – jaǵdaıy tómen, 55 paıyzdan joǵary bolsa – kedeılik deńgeıinde ómir súrip jatyr dep paıymdaǵan. Al bizdiń ulttyq statıstıka bıýrosynyń deregine súıensek, el azamattary azyq-túlikke tabysynyń jartysynan kóbin jumsaıtyn bolyp shyqty.
Oqıǵa • 23 Shilde, 2025
Taıfýn - Tynyq muhıtynyń batys bóliginde paıda bolatyn tropıkalyq sıklon. Olar apatty jel, nóser jańbyr jáne teńizdegi bıik tolqyndarmen (sýnamıǵa uqsas daýyl tolqyndary) erekshelenedi. Tarıhta mıllıondaǵan adamnyń ómirin qıǵan jáne qalalardy qıratyp ketken iri taıfýndar bar. Álemde tabıǵı apattar jıilegen tusta adamzat tarıhynda asqan zardappen este qalǵan taıfýndar toptamasyn ázirledik, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 23 Shilde, 2025
Aǵylshyn tilindegi «prank» cózi XVII ǵasyrdan adamzat aýyzynda eken. Maǵynalyq mán turǵysynan qazaqshalasaq «oıyn, qýlyq, ázil» sózderine saıady. Tikeleı aýdarmasy – «erkelik, dep jazady Egemen.kz.
Baǵa • 22 Shilde, 2025
Tamyzdan bastap ne qymbattaıdy?
Tamyz aıynyń ystyǵynda synap baǵanymen qatar, naryq baǵamy da kókke kóterilmekshi. Ásirese taýarmen qatar qyzmet quny da qyr kórsetpek. Máselen, janarmaı qymbattaıdy, baılanys operatorlary komıssııa engizedi, al salyq pen syrtqy saýdadaǵy ózgerister baǵaǵa áser etýi múmkin. Taqyrypty tarqatyp aıtaıyq.
Mádenıet • 21 Shilde, 2025
Ult diliniń dámi bir jutym qymyzda. Kóshpeli órkenıettiń ábilhaıat sýsyny qadym zamanǵy qazaqtyń tektik jadyn tiriltip, rýhanı dúnıetanymyn qalyptastyryp keledi. Kúbidegi kúrp-kúrp pisilgen qymyzdyń dybysy dala qazaǵynyń ómir yrǵaǵy, kóńil ymbaly ispettes. Mine, osy asyl dástúrdi zamanaýı qoǵammen sabaqtastyryp, baba sýsynyn búgingi urpaqqa qaıta tanytqan taǵylymdy is-shara – Astanada ótken «BaiQymyz – baptalǵan qymyz» gastrofestıvali boldy.
Tehnologııa • 21 Shilde, 2025
Jasandy ıntellekt qazaq tilin úıretedi
Búginde tehnologııanyń qaryshtap damýy bilim berý salasynda da jańa ózgeristerge jeteleýde. Jasandy ıntellekt (JI) arqyly til úırený álemdik trendke aınalyp otyr jáne bul úrdis qazaq tili úshin de óte mańyzdy. Qazaq tilin úırenýshiler úshin yńǵaıly ári tıimdi sheshimder qajet. Ásirese, qazaq tilin ekinshi til retinde meńgerýshiler, sheteldegi qandastarymyz, qala turǵyndary men jastar úshin zamanaýı ádis mańyzdy. Osy turǵyda, TilQazyna jobasy til úıretý ádistemesin sıfrlyq deńgeıge kóteretin alǵashqy keshendi sheshimderdiń biri bolary sózsiz. Ana tilimizdiń aıasyn keńeıtýge arnalǵan joba jaıynda Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń Bas dırektory Maqpal Jumabaı aıtyp berdi, dep jazady Egemen.kz.
Zań • 18 Shilde, 2025
Medısına, arheologııa jáne baspa ónimderi QQS-tan bosatylady
Búgin Memleket basshysy jańa Salyq kodeksine jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine salyq salý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa qol qoıǵany málim. Sol oraıda, QR UEM Salyq jáne keden saıasaty departamentiniń bas sarapshysy Jazıra Myńbaevadan pikirin suraǵan edik, dep jazady Egemen.kz.
