Eksklıýzıv
Medısına • 15 Maýsym, 2025
Adamǵa eń jaqyn, eń kerekti eki mamandyqtyń biri muǵalim, endi biri dáriger degen támsil bar. Elimizde maýsym aıynyń ər úshinshi jeksenbisi – medısına qyzmetkerleriniń kúni atalyp ótetini málim. Dáriger mamandyǵynyń qyr-syryn qanyq bilip, anyq sol joldy tańdaý úshin úlken júrek kerek. О́ıtkeni árbir dáriger maman adam ómiriniń arashasy. Adamnyń qaı jeri aýyrsa, jany sol jerde bolyp, aq halatty jandardyń kómegine júginip, qamqorlyqty sezgisi kelip, dárigerler qaýymyna senimmen barady. Osyndaı senimdi úlken jaýapkershilikpen atqaryp kele jatqan bilikti dárigerdiń biri Nurbek Nádirov.
Bilim • 13 Maýsym, 2025
Ulttyq qundylyqqa qurylǵan jazǵy demalys
9 aı oqyp, toqyǵan balanyń oı-sanasyn sergitý, jańa oqý jylyna serpindi ázirleý jaz demalysyn jaıly ótkizýmen ushtasyp jatyr. Osyndaı mańyzy orasan, máni tereń kezeńdi ulttyq qundylyqtar negizinde uıymdastyrý eki ese utymdy bolmaq. Astana qalasyndaǵy A.Baıtursynuly atyndaǵy №48 mektep-lıseıi sapaly demalystyń osy tusyna aıryqsha den qoıǵan. Mektep janynan qurylǵan lagerde balalar tynyǵyp qana qoımaı belsendi eńbekke aralasyp, babadan balaǵa jetken ónegeli ómir súrý daǵdylaryn boıyna sińirip jatyr.
Mádenıet • 12 Maýsym, 2025
Jyr baqshasynyń jańa jaýqazyny
Astana qalasynda jyrshy Uldana Nurtýǵanqyzynyń «Kerýen jyrdyń kúımesinde» atty jeke konserti ótti. Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetin bıyl támamdaǵan jas ónerpaz Syr óńirindegi Jıenbaı jyraý mektebiniń ókili. Qazir onyń zerdesinde Balqy Bazar, Turmaǵambet, Shoraıaqtyń Omary syndy syr sańlaqtarynyń murasynan bastap, Kóruǵly, Edige batyr syndy epıkalyq shyǵarmalardyń úlken qory bar. Rasynda saf ónerdiń jupary juqpaǵan ásireńki ártisterdiń keýlegen tusynda qyryq myń joldyq dastandardy jadyna toqyǵan jas ónerpazdyń úlken sahnaǵa kóterilýi – el rýhanııatynyń jańa tynysy hám jarqyn qubylysy, dep jazady Egemen.kz.
Ekonomıka • 12 Maýsym, 2025
Elimizde avtokólik óndirisi qarqyndy damyp jatyr
Búginde avtokólik óndirisi el ekonomıkasyna aıtarlyqtaı úles qosyp jatyr. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimeti boıynsha, 2024 jyly Qazaqstanda 147 myńnan astam túrli kólik quraly shyǵarylyp, olardyń jalpy quny 1,9 trıllıon teńgege jetken, sol jyly avtokólik óndirisi mashına jasaý salasynyń 41%-yn quraǵan. Qazaqstannyń Avtokólik Odaǵynyń prezıdenti Anar Maqasheva salaǵa qyzyǵýshylyq artyp, oǵan kóbirek qarjy salynyp jatqanyn aıtady. 2024 jyl boıynsha avtokólik ónerkásibine salynǵan jalpy ınvestısııa kólemi 189,9 mlrd teńgeni quraıdy, bul kórsetkish – 2020 jylmen salystyrǵanda 20 ese kóp, dep jazady Egemen.kz.
Ekonomıka • 11 Maýsym, 2025
Investısııasyz ónim joq - ekonomıst
Elimizde resmı ınflıasııa baıaýlap jatyr desek te, muny halyqtyń ámııany asa sezinip otyrǵan joq. Ekonomıst Almas Chýkın Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni 16,5% deńgeıinde qaldyratynyn aıtady. Bul – jaqsy jańalyq, dep jazady Egemen.kz.
Tehnologııa • 11 Maýsym, 2025
Stýdentter modýldik úı qurastyrdy
Q.I.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnıversıtetiniń ustaz-stýdentterinen quralǵan ǵylymı-shyǵarmashylyq top modýldik úı qurastyrdy. Tótenshe jaǵdaı týyndaǵanda, týrıstik aımaqtar men vahtalyq kentterde, halyq tyǵyz ornalasqan óńirlerdegi baspana máselesin sheshýge arnalǵan joba avtorlar atyna patenttelip úlgergen, dep jazady Egemen.kz.
Oqıǵa • 11 Maýsym, 2025
Balabaqshadaǵy tárbıeshiler qatygezdigi qashan tyıylady
Sońǵy jyldary elimizde mektepke deıingi mekemelerde tárbıeshiler tarapynan balalarǵa qatygezdik kórsetý úrdisi beleń alyp keledi. Áleýmettik jeliler men BAQ betterinde balabaqshadaǵy zorlyq-zombylyq áreketteri beınejazbalar arqyly áshkerelenip, qoǵamda úlken narazylyq týǵyzdy. Tańerteń balasyn balabaqshaǵa aparyp tastaǵan ata-analar alańsyz otyra almaıtyn kúnge jetkenderin aıtyp, bul bassyzdyqqa tosqaýyl qoıýdy talap etýde. Beıkúná búldirshinderge qorǵan bolýy tıis mekemelerde kerisinshe qorlyq kórsetý oqıǵalarynyń jıileýi tárbıeshilerdiń biliktiligi men jaýapkershiligine selkeý túsirip otyr. Osy oraıda Egemen.kz tilshisi QR Oqý-aǵartý mınıstrligine saýal joldap, memleket tarapynan naqty qandaı sharalar qabyldanyp jatqanyn surady.
Elorda • 10 Maýsym, 2025
Tazalyq tabaldyryqtan bastalady
Astana ǵalamdyq mólsher merziminde alsaq az ýaqytta eldiń basty ordasy bolýymen qatar jahandyq jıyn, mádenı maıdan oshaǵyna aınaldy. Sondyqtan Qazaqstannyń kelbettik kórsetkishiniń taza ári jaıly bolýy – múddeli meje. Bas shahar bul turǵyda qanatyn qomdap, qarqynyn údetip keledi. Alǵashqy oń nátıjeler taıǵa tańba basqandaı aıqyndalyp, elorda tazalyǵy álemdik reıtıngter retine ilige bastady. Máselen, buǵan deıin «The Telegraph» basylymy álemdegi ekologııalyq eń taza qalalardyń tizimin tizbektegende Astana ozyq otyzdyń qatarynan tabyldy. Mundaı bıik belester qarapaıym qadamdar men jumysshy mamandardyń mańdaı terimen baılanysyp jatqany sózsiz.
Sport • 10 Maýsym, 2025
Paýerlıftıngten álem chempıony atanǵan tuńǵysh qazaq
Paýerlıftıngtiń klassıkalyq jáne arnaıy kıim kıip kóterý degen eki túri bar. Bul sport túri olımpıadalyq oıyndardyń tizimine áli engizilmegenimen, Halyqaralyq Olımpıada Komıteti uıymdastyratyn Dúnıejúzilik oıyndarda usynylǵan. Atalǵan sport túri boıynsha jyl saıyn álem chempıonattary ótip turady, ony Halyqaralyq paýerlıftıng federasııasy uıymdastyrady. Paýerlıftıngten eresekter arasyndaǵy Táýelsiz Qazaqstannyń sport tarıhynda alǵashqy Álem chempıony Alekseı Sıvokon ekeni belgili. Al Álem chempıonatynda top jarǵan alǵashqy qazaq Abdýlkarım Qaraman týraly bireý bilse, bireý bilmeıdi.
Saıasat • 09 Maýsym, 2025
Daýdyń basy – Donald Tramptyń dollary
Ilon Mask pen Donald Tramp arasyndaǵy dúrdarazdyq – ǵalamtor betindegi ǵaıbat qana emes, saıasat sahnasyndaǵy aıbat. Eki túıe súıkense, ortasynda shybyn óledi. Sarapshylar qos alyptyń qaqtyǵysy el ekonomıkasy men ulttyq qaýipsizdikke úlken qaýip týǵyzyp turǵanyn aıtady, dep jazady Egemen.kz.
Balalar • 05 Maýsym, 2025
Teatr men mýzeılerge kimder tegin kire alady
Mádenıet jáne aqparat mınıstrligine qarasty mádenı mekemelerde balalar úshin qoljetimdi bolýdyń túrli joldary men múmkindikteri qarastyrylǵan. Sonyń biri – 2017 jyldan beri Mınıstrliktiń buıryǵymen (Mádenıet jáne sport mınıstriniń 2017 jylǵy 19 mamyrdaǵy № 142 buıryǵy) respýblıkalyq deńgeıdegi mýzeıler men mýzeı-qoryqtarǵa ár aıdyń 3-shi jeksenbisinde barlyq sanattaǵy azamattar úshin, kanıkýl kúnderi mektep jasyndaǵy balalar úshin kirý tegin. Bul týraly kópshilik áli kúnge deıin bile bermeıdi. Osy oraıda sala mınıstrligine jáne QR Ulttyq mýzeıge saýaldar joldap, mán-jaıdy tolyǵyraq bilgen edik, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 05 Maýsym, 2025
Qaryzy bar adam qurbandyq shalmaı ma?
Bıyl Qurban aıt meıramy 6, 7 jáne 8 maýsym kúnderine sáıkes kelip otyr. Osy kúnderi shamasy jetken musylman balasyna qurbandyq shalý – ýájip amal. Alaıda el ishinde «qaryzy bar adam qurban shala ala ma?», «nesıege qurbandyq shalýǵa bola ma?» degen saýaldar jıi kóteriledi. Osy ózekti máselege naqty dinı túsinik berý maqsatynda biz Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń resmı ókiline júginip, sharıǵat turǵysynan jaýap aldyq, dep jazady Egemen.kz.
Kıno • 04 Maýsym, 2025
«Altyn adam» anımasııalyq fılmi kórermenge jol tartty
Búgin Astanadaǵy Kinopark 8 IMAX Saryarka kınoteatrynda otandyq «Altyn adam» anımasııalyq fılminiń alǵashqy jabyq kórsetilimi ótti. Is-sharaǵa balalar, ata-analar, BAQ ókilderi men kıno salasynyń mamandary qatysty. Bul týyndy tek anımasııalyq joba ǵana emes, tól tarıhymyzdy tanýǵa, ulttyq qundylyqtardy boıǵa sińirýge baǵyttalǵan tárbıelik máni zor mádenı bastama retinde usynylyp otyr, dep jazdy Egemen.kz.
Zań men Tártip • 03 Maýsym, 2025
Jańa zańǵa bir jyl tolady: turmystyq zorlyq tyıyldy ma?
2024 jyldyń 15 sáýirinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev áıelderdiń quqyqtary men balalardyń qaýipsizdigin kúsheıtýge baǵyttalǵan mańyzdy zańǵa qol qoıdy. 16 maýsymnan bastap kúshine engen bul qujat eldegi otbasylyq zorlyq-zombylyqpen kúreste jańa kezeńniń bastaýy boldy. Endi jeńil dene jaraqaty men uryp-soǵý áreketteri tek ákimshilik emes, qylmystyq jaýapkershilikke jatady. Jańa zańnyń sheńberinde agressorǵa qatysty buryn bolmaǵan shekteýler: úıden ýaqytsha shyǵarý, alkogolden tyıym salý, mindetti psıhokorreksııalyq kýrstardan ótý syndy sharalar engizildi. Erkekter nege aırandaı uıyp otyrǵan otbasynyń shyrqyn buzyp, súıip qosylǵan jaryna ozbyrlyq kórsetedi? Turmystyq zorlyq-zombylyq ne sebepten týyndaıdy? Jańa zań qabyldanǵan bir jylǵa jýyq ýaqyttyń ishinde otbasyndaǵy zorlyq-zombylyq qanshalyqty azaıdy? Egemen.kz tilshisi jýrnalıstik zertteý júrgizip kórdi.
Medısına • 02 Maýsym, 2025
Elimizde «ınfarkt jasaryp kele me»
Keıingi jyldary BAQ betteri men qoǵamda «Infarkt jasaryp keledi» degen tirkes jıi jarııalanyp, talqylanyp júr. (1, 2, 3) Bul medıa-ókilderiniń aldyn ala qaqqan dabyly ma? Qoǵamnyń osy másele tóńiregindegi qorqynyshyna naqty qandaı negiz bar? Faktchekıng negizindegi bul materıalymyzda osy saýaldarǵa Qazaqstandaǵy úrdis pen álemdegi tendensııa aıasynda jaýap beremiz, dep jazady Egemen.kz.
Medısına • 01 Maýsym, 2025
Bala densaýlyǵy - basty nazarda
El erteńi balalardyń esen- saý bolýy, bolashaqtyń salamattylyǵy. Baldyrǵandardyń amandyǵyna ata- anamen qatar memleket te múddeli. Sondyqtan ishki saıasattyń basym baǵytynyń biri balalardyń densaýlyǵyn baqylaý, medısınalyq qoldaý kórsetý, qaýipsiz qoǵamda qalyptasýyna jaǵdaı jasaý. 1-maýsym - halyqaralyq balalardy qorǵaý kúnine oraı ómirdiń ózegi bolǵan búldirshinderdiń saýlyǵynyń kepili - bala densaýlyǵy taqyrybyn tarqatpaqpyz, dep jazady Egemen.kz.
Tarıh • 31 Mamyr, 2025
Aqmola irgesindegi ALJIR lageri – keńestik qýǵyn-súrginniń qasiretti kelbeti. Tarıhı shyndyqty búkpesiz baıandaıtyn bul oryn HH ǵasyrdyń 30–50 jyldaryndaǵy stalındik repressııa kezinde myńdaǵan áıeldiń taǵdyryn tas-talqan etken edi.
Elorda • 31 Mamyr, 2025
Astanada «Halyq zańgeri» aýqymdy aksııasy ótti
30 mamyr kúni Astanada «Halyq zańgeri» respýblıkalyq áleýmettik naýqan aıasynda aýqymdy is-shara ótti, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 29 Mamyr, 2025
Áıeldiń orny bılik basynda ma, álde oshaq qasynda ma
Qazaqy túsinikte erkek túzdiń adamy, otbasyn asyraýshy, al áıel úıdiń shyraǵy, oshaq qasy men bala-shaǵanyń tárbıesine jaýapty otanasy. Osy qaǵıdaǵa negizdelgen otbasy qundylyqtary ǵasyrdan ǵasyrǵa jalǵasyp otyrdy. Alaıda 90-shy jyldardaǵy toqyraý zamany bul qaǵıdanyń byt-shytyn shyǵardy, dep jazady Egemen.kz.
Jastar • 28 Mamyr, 2025
Meıirim men mindetti toǵystyrǵan erli-zaıypty veterınar mamandar
Ertede mal qonysynyń qamymen jaılaý, kúzeý, kókteýge kóship, qystaýǵa qonǵan jurttyń urpaǵy úshin mal amandyǵy - ámanda mańyzdy másele. Búginde turmysty túzep, tirshilikti jalǵaıtyn tórt túlik sharýashylyǵy – ekonomıkanyń da draıverine aınalǵan. Jaıylymdy malǵa, tóskeıdi tólge toltyratyn tarmaqty sala – veterınarııa bolsa, onyń turalaýy, saladaǵy maman tapshylyǵy óz deńgeıinde memleket damýyn da tejeıdi, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 28 Mamyr, 2025
Kitap – rýhanı qazyna. Adam boıyndaǵy kitap oqý daǵdysy bala kezden qalyptasýy kerek. Kitap oqý arqyly bala shydamdylyqqa, kórkem oılaýǵa úırenedi, ıaǵnı shyǵarmashylyq oılaý daǵdysy qalyptasady. Kitaptaǵy oqıǵa jelisin elestetý arqyly qııalyn damytady. Jastaıynan kitap oqyǵan balanyń aqyl-oıy tolysyp, til baılyǵy jetilip, zııaly azamat bolyp ósedi. Eldi qashanda kózi ashyq, kókiregi oıaý, tárbıeli de bilimdi adamdar damytady. Sondyqtan qazirgideı aqparattar aǵynyna toǵytylyp bara jatqan qoǵamdy ǵalamtorǵa táýeldilikten aryltýdyń joldarynyń biri kitap oqýǵa degen qushtarlyqty oıatý. Besikten beli shyqpaı jatyp gadjettiń tilinde sóılep ósip kele jatqan urpaqty kitap oqýǵa qalaı yntalandyrýǵa bolady?
Qoǵam • 27 Mamyr, 2025
Arzan baǵa Nazarovta ǵana... Halyq azyq-túlikke qansha qarajat jumsaıdy?
Jaqynda Májilis depýtaty Ardaq Nazarov BAQ ókiliniń «1 aıda azyq-túlikke qansha qarjy jumsaısyz» degen saýalyna «et pen maıdan basqa tamaq ónimderine 30-50 myń aralyǵynda qarajat jumsaıtynyn» aıtqan edi. Májilismenniń jaýaby men bazardaǵy baǵa qabysa ma? Biz Astanadaǵy «Ortalyq bazarǵa» arnaıy baryp, Úkimet bekitken tizimdegi 19 áleýmettik mańyzy bar taýardyń baǵasyn bilip, elordalyqtar azyq-túlikke aıyna qansha jaratyp júrgenin surap bildik, dep jazady Egemen.kz.
Rýhanııat • 27 Mamyr, 2025
Jyl saıyn musylman jurty asyǵa kútetin Qurban aıt meıramy bıyl 6, 7 jáne 8 maýsym kúnderine sáıkes kelip otyr. Úsh kúnge jalǵasatyn bul qasıetti meıram – Alla jolynda qurbandyq shalý, jaqsylyq jasaý men baýyrmaldyqty dáripteıin eń ulyq kúnderdiń biri. Onyń bastaýy Ybyraıym paıǵambar men uly Ysmaǵuldyń Allanyń synaǵyna adaldyqpen tótep bergen oqıǵasymen tyǵyz baılanysty, dep jazady Egemen.kz.
Qoǵam • 26 Mamyr, 2025
Aq mamyqtyń aqıqaty: Terek aınalaǵa qaýipti me?
Kóktem sońy men jazdyń basynda elorda turǵyndaryn mazalaıtyn bir qubylys – terek mamyǵy. Astananyń kóshelerinde qalyqtap ushatyn aq ulpa kórinisi keı adamǵa romantıka syılaıtyn da shyǵar. Biraq kópshilik úshin allergııa men jaısyzdyqqa aınalǵan. Al bul mamyq rasynda densaýlyqqa qaýipti me, álde kópshiliktiń jańsaq túsinigi me?
Zań • 23 Mamyr, 2025
Tulǵa eńbegi nasıhattalýy kerek
Alashtyń alǵashqy konstıtýsııasy dep baǵalanǵan «Qazaq eliniń ýstavy» eńbeginiń avtory Barlybek Syrttanuly týraly bireý bilse, bireý bilmeıdi. 20 ǵasyr basyndaǵy rýhanı, saıası elıta shoǵyrynda erekshe atalatyn tulǵa qazirgi Ata zańymyzdyń negizin qalaǵan. Onyń bul eńbegi - Qasym hannyń «Qasqa joly», Esim hannyń «Eski joly», Táýke hannyń «Jeti jarǵysy» syndy quqyqtyq normalardyń jańǵyryǵy, dep jazady Egemen.kz.
Abaı • 23 Mamyr, 2025
Aqyl-oı alyptarynyń galereıasynda hakim Abaı dıdarynyń beınesi bederli, tulǵasy eleýli. Ony túsiný – danalyq baqshasyna ekken alǵashqy dánińiz. Fılosof Mıshel Fýkonyń «dúnıe – eń úlken mátin» degen paıymyna ılansaq, sóz – onyń eń kishkentaı bólshegi. Sol sebepti danyshpan Abaıdyń pálsapasyn túsiný úshin ol jıi qoldanǵan 5 sózdi zerdelep, onyń tanymdyq tamyryna úńilip kórdik.
Mádenıet • 22 Mamyr, 2025
Ym-ısharamen túsinisken bı ujymy
О́nerdiń shekarasy – ólsheýsiz. Osy bir ónegeli sózdiń jarqyn aıǵaǵy - Qazaqstannyń sańyraýlar qoǵamynyń janynan qurylǵan «SILENSE» bı teatry. Qulaǵy estimeı, ymmen ǵana sóılesetin jandardan quralǵan shyǵarmashylyq ujym úshin bul «erekshelik» bımen kásibı turǵyda aınalysýǵa kedergi emes, dep jazady Egemen.kz.
Mektep • 22 Mamyr, 2025
Keleshekke qyzmet – mektepte mamandyq tańdaýdan bastalady
Kóptegen túlekter mamandyqty – qyzmettiń mazmuny qyzyqtyrǵany úshin emes, kerisinshe belgili bir ómir saltyn unatqandyqtan, ıaǵnı mamandyqtyń qoǵamdaǵy bedel-tanymaldylyǵy úshin tańdaýy múmkin. Búginde oqýshylarǵa kásiptik baǵdar berý – pedagogıkalyq ǵana emes, áleýmettik másele. Áleýmettik másele retinde kásiptik baǵdar berýdiń máni – jastardyń ózindik beıimdiligi jáne ózderine sáıkes kelmeıtin mamandyqtarǵa umtylystary arasyndaǵy qaıshylyqtardy jeńý qajettiliginde jatyr.
Qoǵam • 21 Mamyr, 2025
Aqyly avtoturaqtar qanshalyqty tıimdi
Astanada kólik sany jyldan-jylǵa artyp kele jatqandyqtan, turaq máselesi de qala turǵyndarynyń ýaıymyna aınaldy. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin elorda kóshelerine aqyly avtoturaq júıesi engizilgen edi. Alaıda, bul turaqtar da júrgizýshiler úshin qolaıly bolmaı shyqty. Qala turǵyndarynyń biri ony tártip ornatýdyń amaly dese, endi biri aqsha tabýdyń quraly dep sanaıdy. Jalpy aqyly avtoturaq qanshalyqty tıimdi? Osy saýal tóńireginde Egemen.kz tilshisi zertteý júrgizip kórdi.
Jumysshy mamandyqtar jyly • 21 Mamyr, 2025
О́ndiris – bir jaqta, bilim – bir jaqta: Tarıftik anyqtamalyq nege jańarmaı keledi?
Jýyrda Májilis qabyrǵasynda elimizdegi jumysshy mamandyqtaryna arnalǵan Biryńǵaı tarıftik-biliktilik anyqtamalyqtyń (BTBA) osy kúnge deıin jańartylmaǵany týraly ótkir másele kóterildi. Bul qujattyń sońǵy ret qaıta qaralǵanyna 35 jyl bolǵan. Sodan beri óndiristik prosester, eńbek naryǵy men tehnologııalyq júıeler túbegeıli ózgerdi, al jumysshylardy daıarlaý júıesi sol eski talaptarmen jumys istep otyr. Búgingi tańda kóptegen mamandyqtar sıfrlandyrylyp, avtomattandyrylǵan. Jańa óndiristik standarttar, eńbek quraldary, tehnologııalyq talaptar engizildi. Biraq bilim berý júıesi men óndiris arasyndaǵy baılanystyń álsizdigi, sondaı-aq eski tarıftik negiz kásibı daıyndyqtyń sapasyna keri áser etip otyr. Bul másele tek tehnıkalyq kadrlar daıyndaýǵa ǵana emes, eńbek naryǵynyń tıimdiligine, jalaqyny ádil baǵalaýǵa, jumys sapasyna tikeleı áser etedi. Mundaı jaǵdaıda negizgi suraq týyndaıdy: Eski júıeden arylyp, kásibı bilim men óndiris arasyndaǵy alshaqtyqty qalaı joıamyz? Kásiptik standarttar zaman talabyna saı ma? Jumysshy mártebesin arttyrý úshin qandaı naqty sharalar kerek? Osy jáne ózge de mańyzdy máseleler tóńireginde Májilis depýtaty, «Amanat» partııasy fraksııasynyń múshesi Muqash Eskendirovke birneshe saýal joldaǵan edik.
