Shaǵyn bıznes: múmkindik kezeńi

Úkimettiń makroekonomıkalyq ahýaldy turaqtandyrýǵa qatysty qabyldaǵan sheshimderin shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) úshin súıinshi habar boldy deýge negiz bar ma? Buǵan men «ıá» dep jaýap berer edim. Degenmen eskere keter bir mańyzdy jaıt bar, bul – úzilis, kúsh jınaý múmkindigi. Bizge tynys­tap, bıznesti retke keltirýge ýaqyt berildi: qarjylyq josparlaýdy, standarttaý men júıeleýdi engizýge jáne basqa da mańyzdy isterdi qolǵa alýǵa múmkindik týdy.

21 Qazan, 2025

Baǵyt pen ýaqyt

Elimiz keıingi kezde munaı óndirisin arttyra tústi. Bıyl memleket 96 mln tonna munaı óndiremiz dep josparlady. Jaqyn aralyqta 100 mln mejesine jetkimiz keledi. Bul rette «Teńiz» jobasy úlken ról oınady. Árıne, óndiristi bulaısha arttyrý OPEK+ aıasyndaǵy mindettememizge qarama-qaıshy.

30 Qyrkúıek, 2025

Ipoteka ıirimi

Ipoteka rásimdeý – úıli bolý ǵana emes, úlken jaýapkershilik. Qazir nesıe mól­sherlemeleri joǵary, al halyqtyń tabysy turaqty emes. Osyndaı jaǵdaıda ıpo­te­kalyq nesıeni qalaı tıimdi paıda­laný­ǵa bolady? Qaıta qarjylandyrý jasaý joldary qandaı?

06 Tamyz, 2025

Franshıza jáne bıznes

Elimizde kásipkerliktiń qanat ja­ıyp kele jatqanyna qaramastan franshızalar úlesi áli de tómen. 2 paıyzǵa da jetpeıdi. Franchaızıng – jaı bıznes-model emes, bul – ınflıasııa, belgisizdik jáne sıfrly transformasııa jaǵdaıyndaǵy bıznes aýqymyn keńeıtýdiń tıimdi quraly. AQSh pen Eýropada franchaızıng shaǵyn jáne orta bıznestiń (ShOB) basty qozǵaýshy kúshi retinde baıaǵyda-aq moıyndalǵan. Biraq bizdiń elde bul baǵyt áli de bolsa ekonomıkanyń jeke salasy retinde qarastyrylmaıdy.

31 Shilde, 2025

Jazda ıpoteka rásimdeý tıimdi me?

Jaz mezgilinde qurylys kompanııalary tarapynan jeńildikter men aksııalar jıi usynylady jáne turǵyn úıdi kórý, salystyrý jáne kóshý úderisi aýa raıynyń qolaılylyǵyna baılanysty jeńil­deı túsedi.

04 Shilde, 2025

Reforma hám ınvestısııa

Osydan bir jyl buryn elimizdiń shyǵysynda lıtıı ken orny ashylady, ol 15 mlrd dollar paıda ákeledi degen sarynda aqparat tarady. Keıin bul másele kómeski tartyp qaldy. Negizi, mundaı ken oryndary álemde kóp-aq. Ony ıgerý tıimdi me, tıimdi emes pe, másele sonda. Kóp jaǵdaıda ony paıdalaný tıimsiz bolǵandyqtan qor retinde eseptemeıdi, resýrs retinde esepteıdi. Bizdiń aqparat quraldary «boljam boıynsha sırek metaldar qory 20 mln tonnadan asady, 300 metr tereńdikte, ortasha quram – tonnasyna 700 gramm» dep jazǵan. Jańalyq bolsyn dep jaza beredi. Shynymen ras bolsa, áldeqashan AQSh, Qytaı nemese Reseı ıgerýge aralasar edi.

26 Maýsym, 2025

Keńistikti saqtaýdyń qadiri arta tústi

Almatyda úıdi buzyp, jańasyn salý úderisi keıingi jyldary údeı tústi. Qaı kósheden ótseń de, eski úılerdiń ornyna salynyp jatqan kópqabatty keshender menmundalaıdy.

18 Maýsym, 2025

Bıznes bastaımyn deseńiz...

Qoǵamdyq tamaqtaný salasy – aýyr bıznes. Munda báseke joǵary, kadr tapshy jáne udaıy qysym bar. Salaǵa aıaq baspas buryn ózińizge «men 24/7 jumys isteı alamyn ba?», «osy sala­ǵa, adamdarǵa degen mahabbat mende bar ma?» degen suraq qoıý qajet. Sebebi munda bári de adam arqyly iske asady – tuty­ný­shylar, komanda, seriktester, ıaǵnı kún saıyn adamı faktormen ushyrasyp otyrasyz.

04 Maýsym, 2025

IPO qor naryǵynyń qoldaýshysy ma?

2022–2023 jyldary «QazMunaıGaz» ben «Air Astana», oǵan deıin KEGOC, «Qaz­TransOıl» jáne basqa da kompa­nııa­lar­dyń IPO-sy (bastapqy jarııa usynys) ótti. Bul IPO-lar naryqty keńeıtip qana qoımaı, myńdaǵan azamattyń ınvestı­sııa álippesin meńgerýine múmkindik berdi. Retteýshiler de qoldaý kórsetip, ereje­lerdi jeńildetti, lıstıng talaptaryn jum­sartty. Korporatıvtik basqarý halyq­aralyq standarttarǵa jaqyndaı tústi. Mem­leket halyqtyń aksııaǵa degen qyzyǵý­shylyǵyn arttyrý maqsatynda uzaq­merzimdi ınvestorlarǵa salyqtyq jeńil­­dikter usynyp, zeınetaqy qorynyń jeke kompanııalar aksııasyna qarjy salýy­na ruqsat berdi.

09 Sáýir, 2025

Kásipkerlik qaǵıdasy

Memleket shaǵyn jáne orta bız­nesti qoldaý maqsatynda túrli baǵ­darlamalar men bastamalardy usynyp otyr. Árıne, salada táýe­kel­der men túıtkilder joq emes. De­genmen jaqsy múmkindik te bar. Osy rette oqyrman men kásipkerler nazaryna qazirgi ýaqyttaǵy qol­jetimdi bastamalardy aıta ketken jón.

14 Naýryz, 2025

Brokerdi tańdaý tásili

Qarjy naryǵynda ınvestısııa ja­saýdyń eń alǵashqy ári mańyzdy qadamy – durys broker tańdaý. Brokerdiń senim­diligi, komıssııalyq alymdary, saýda plat­formasynyń yńǵaılylyǵy men ret­teý standarttary ınvestısııańyzdyń tabys­tylyǵyna tikeleı áser etedi. Jeke ın­vestorlar negizi tek komıssııa deńgeıi­ne ǵana nazar aýdarýy múmkin, alaıda broker tańdaý kezinde eskeriletin basqa da mańyzdy faktorlar bar.

13 Naýryz, 2025

Álem munaı baǵasyna táýeldi...

Bıýdjetimizdiń basym úle­sin mu­naı­dan túsken tabys quraı­tyn­dyqtan, naryq­taǵy ahýalǵa árkez nazar aýdaryp otyramyz. AQSh-ta Donald Tramptyń bılikke kelýi naryqty azdap alańdatty. Sebebi Qurama shtattar basshysy munaıdyń álemdik baǵa­syn tómendetemin dep málimdedi. Ol alǵash­qy prezıdenttik kezeńinde de baǵa­ny túsirgisi keldi. Biraq baǵa túse qoıǵan joq. AQSh – álemdegi eń kóp munaı shyǵa­ratyn el. О́ndirgen munaıynyń 70 paıyzy – taqtatas munaıy. Onyń ózindik quny – bar­reline 60 dollar shamasynda. Eger baǵa quldyrap jatsa, birinshi soqqy­ny basqa emes, AQSh óndirýshileri alady. Sonymen birge jumysshylary qysqara bastaıdy. Demek taıaqtyń eki ushy da ózine tıedi degen sóz.

05 Naýryz, 2025

Bızneste neni eskerý kerek?

Eń bastysy – kádýilgi jumyspen salystyrǵanda bızneste bári de bas­qa­sha ekenin túsiný. Jaldamaly ju­mys­ta turaqty jalaqy alsańyz, bız­nestegi tabysyńyz kúsh-jigerińiz ben sheshimderińizge tikeleı baılanysty. Siz «Klıent nelikten sizdi tańdaýy kerek?» degen suraqqa naqty jaýap tabýyńyz qajet. Bul – sizdiń biregeı saý­dadaǵy usynysyńyz. Bıznes ashyp qana qoımaı, aıryqsha qajetti dúnıeni usyna alý kerek.

25 Aqpan, 2025

Bank sektoryndaǵy baǵdar ózgere me?

Qazir Salyq kodeksi qyzý talqylanyp jatyr. Menińshe, salyq júktemesin kóbeıtip qana qoımaı, qosymsha kiris te izdeý kerek. Bul rette erekshe tabysqa ıe bolyp kele jatqan bank sektoryn aıtýǵa bolady. Ulttyq bank dereginshe, byltyr bank sektory 3 trln teńge tabys tapqan. Onyń 451 mlrd teńgesi korporatıvti tabys salyǵy (KTS) retinde tólengen. Sonyń ózinde artylǵan 2,55 trln teńge – keıingi 15 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish.

06 Aqpan, 2025

Naqty sheshimder qajet

Jańa jyl EO-nyń RF bank salasyna sanksııa engizýimen bastaldy. G7 elderi Býdapesht memorandýmyn júzege asyrý maqsatynda RF-ǵa qarsy sanksııa salynatynyn habarlady. Osyǵan baılanysty sanksııany aınalyp ótý úshin kórshi elderde ashylǵan kompanııalary da qaraýylǵa ilinetini aıtylyp júr. 2024 jyly 20 jeltoqsanda AQSh-tyń sank­sııa jarııalaýy Reseı valıýtasyn qunsyz­dandyrdy. Onyń saldary bizdiń teńgege de tıgeni jurtqa aıan.

25 Qańtar, 2025

Bıznes qoldaýǵa zárý

Úkimet salyq bazasyn keńeıtpesten, onsyz da tólep otyrǵandarǵa júktemeni kóbeıtý arqyly salyq túsimin ulǵaıtýdy josparlap otyr. Bul – sátsiz tásil. 2021 jyly dıvıdendke 10% jeke tabys salyǵyn engizgen kezde qyzyq jaǵdaı boldy: el tarıhynda tuńǵysh ret salyq túsimi (2023 jyly) bir jyl burynǵydan az bolyp qaldy. Nelikten? О́ıtkeni bıznestiń naqty múmkindigin esepke almaı engizilgen joǵary mólsherlemeli salyq kásipkerlerdi «kóleńkege» ketýge májbúr etti.

24 Qańtar, 2025

Qor naryǵyndaǵy qorqynysh

Iá, men de alǵash ret qor naryǵyna aıaq basqanymda qoryqtym. Aqshamdy joǵaltyp alamyn degen úreı boldy. Onyń ústine ınvestısııa tek erlerdiń isi, baı-qýatty adamdardyń jumysy dep oılap alǵanym taǵy bar. Biraq bul mıf eken! Bir jyldan artyq tájirıbe jınaqtaǵannan keıin aıtarym – áıel adamdar myqty ınvestor bola alady, óıtkeni olar ár usaq-túıekke mán berip, jan-jaqty ári ozyq oılaıdy. Ekinshi mıf te joıyldy – qor naryǵyna kirý úshin sizge aqsha toly shamadannyń qajeti shamaly, bar bolǵany eki shynyaıaq kofege jumsaıtyn tıyn-teben jetip jatyr.

23 Qańtar, 2025

Tımýr BEKTUR, IT-sarapshy: Sıfrly tehnologııa básekege qabiletti arttyrady

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń eldi sıfr­landyrýǵa, jasandy ıntellektini damytýǵa, jalpy alǵanda, tehnologııalyq serpiliske jeteleýge degen umtylysyn erekshe atap ótken jón. Ol bul týraly «Ana tili» gazetine bergen jańajyldyq suhbatynda da tilge tıek etti.

09 Qańtar, 2025

Qunsyzdaný hám qurylymdyq reforma

Inflıasııasy joǵary, eńbek ónimdi­liginiń ósimi tómen damýshy elderde valıýtanyń qunsyzdanýy udaıy bolady. Sol sebepti, qazirgi ekonomıkada 500 jáne 600, tipti 700 degen baǵamdy kórip otyra berýimiz múmkin. Bul – ýaqyttyń enshisindegi sharýa.

24 Jeltoqsan, 2024

Turǵyn úı kodeksi – biregeı múmkindik

2020 jyldan bastap elimizde «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq týraly» zańǵa ózgerister engizildi. Bul zań boıyn­sha turǵyn úı kooperatıvteri (TÚK) ornyna múlik ıeleri birlestigi (MIB) nemese qarapaıym seriktestikter qury­la bastady. MIB tek bir úıdi basqarsa, TÚK birneshe úıdiń qarajatyn ortaq esepshotta jınaqtaıdy. MIB arqyly turǵyn­dar óz úıleriniń qarajatyn baqylap, jóndeý jumystaryna qarjy jınaýǵa múmkindik aldy. Biraq kópqabatty turǵyn úılerdegi zańdyq máseleler áli bir izge túsken joq. Buǵan elimizde áli kúnge turǵyn úı kodek­siniń qabyldanbaýy da sebep bolyp otyr.

11 Jeltoqsan, 2024