Sarapshylar
Ormuz buǵazynyń buǵattalýy álemde qandaı táýekelder týdyrady?
Ormuz buǵazynyń jabylýy álemde ashtyq qaýpin týǵyzýy múmkin. Bul buǵaz aýmaǵynda bıdaı nemese kúrish tıegen kemelerdiń bógelýine ǵana baılanysty emes. Buǵazdyń buǵattalýy gaz baǵasynyń kúrt ósýine ákeldi. Gaz – azot tyńaıtqyshtary men karbamıd óndirisiniń negizgi shıkizaty. Gaz baǵasynyń kóterilýi tyńaıtqysh óndirisin tıimsiz etedi, tipti egis naýqanynyń aldynda kóptegen zaýyttar jabylýǵa májbúr bolyp otyr.
16 Naýryz, 2026
Shaǵyn bıznes: múmkindik kezeńi
Úkimettiń makroekonomıkalyq ahýaldy turaqtandyrýǵa qatysty qabyldaǵan sheshimderin shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) úshin súıinshi habar boldy deýge negiz bar ma? Buǵan men «ıá» dep jaýap berer edim. Degenmen eskere keter bir mańyzdy jaıt bar, bul – úzilis, kúsh jınaý múmkindigi. Bizge tynystap, bıznesti retke keltirýge ýaqyt berildi: qarjylyq josparlaýdy, standarttaý men júıeleýdi engizýge jáne basqa da mańyzdy isterdi qolǵa alýǵa múmkindik týdy.
21 Qazan, 2025
Elimiz keıingi kezde munaı óndirisin arttyra tústi. Bıyl memleket 96 mln tonna munaı óndiremiz dep josparlady. Jaqyn aralyqta 100 mln mejesine jetkimiz keledi. Bul rette «Teńiz» jobasy úlken ról oınady. Árıne, óndiristi bulaısha arttyrý OPEK+ aıasyndaǵy mindettememizge qarama-qaıshy.
30 Qyrkúıek, 2025
Ipoteka rásimdeý – úıli bolý ǵana emes, úlken jaýapkershilik. Qazir nesıe mólsherlemeleri joǵary, al halyqtyń tabysy turaqty emes. Osyndaı jaǵdaıda ıpotekalyq nesıeni qalaı tıimdi paıdalanýǵa bolady? Qaıta qarjylandyrý jasaý joldary qandaı?
06 Tamyz, 2025
Elimizde kásipkerliktiń qanat jaıyp kele jatqanyna qaramastan franshızalar úlesi áli de tómen. 2 paıyzǵa da jetpeıdi. Franchaızıng – jaı bıznes-model emes, bul – ınflıasııa, belgisizdik jáne sıfrly transformasııa jaǵdaıyndaǵy bıznes aýqymyn keńeıtýdiń tıimdi quraly. AQSh pen Eýropada franchaızıng shaǵyn jáne orta bıznestiń (ShOB) basty qozǵaýshy kúshi retinde baıaǵyda-aq moıyndalǵan. Biraq bizdiń elde bul baǵyt áli de bolsa ekonomıkanyń jeke salasy retinde qarastyrylmaıdy.
31 Shilde, 2025
Jazda ıpoteka rásimdeý tıimdi me?
Jaz mezgilinde qurylys kompanııalary tarapynan jeńildikter men aksııalar jıi usynylady jáne turǵyn úıdi kórý, salystyrý jáne kóshý úderisi aýa raıynyń qolaılylyǵyna baılanysty jeńildeı túsedi.
04 Shilde, 2025
Osydan bir jyl buryn elimizdiń shyǵysynda lıtıı ken orny ashylady, ol 15 mlrd dollar paıda ákeledi degen sarynda aqparat tarady. Keıin bul másele kómeski tartyp qaldy. Negizi, mundaı ken oryndary álemde kóp-aq. Ony ıgerý tıimdi me, tıimdi emes pe, másele sonda. Kóp jaǵdaıda ony paıdalaný tıimsiz bolǵandyqtan qor retinde eseptemeıdi, resýrs retinde esepteıdi. Bizdiń aqparat quraldary «boljam boıynsha sırek metaldar qory 20 mln tonnadan asady, 300 metr tereńdikte, ortasha quram – tonnasyna 700 gramm» dep jazǵan. Jańalyq bolsyn dep jaza beredi. Shynymen ras bolsa, áldeqashan AQSh, Qytaı nemese Reseı ıgerýge aralasar edi.
26 Maýsym, 2025
Keńistikti saqtaýdyń qadiri arta tústi
Almatyda úıdi buzyp, jańasyn salý úderisi keıingi jyldary údeı tústi. Qaı kósheden ótseń de, eski úılerdiń ornyna salynyp jatqan kópqabatty keshender menmundalaıdy.
18 Maýsym, 2025
Qoǵamdyq tamaqtaný salasy – aýyr bıznes. Munda báseke joǵary, kadr tapshy jáne udaıy qysym bar. Salaǵa aıaq baspas buryn ózińizge «men 24/7 jumys isteı alamyn ba?», «osy salaǵa, adamdarǵa degen mahabbat mende bar ma?» degen suraq qoıý qajet. Sebebi munda bári de adam arqyly iske asady – tutynýshylar, komanda, seriktester, ıaǵnı kún saıyn adamı faktormen ushyrasyp otyrasyz.
04 Maýsym, 2025
IPO qor naryǵynyń qoldaýshysy ma?
2022–2023 jyldary «QazMunaıGaz» ben «Air Astana», oǵan deıin KEGOC, «QazTransOıl» jáne basqa da kompanııalardyń IPO-sy (bastapqy jarııa usynys) ótti. Bul IPO-lar naryqty keńeıtip qana qoımaı, myńdaǵan azamattyń ınvestısııa álippesin meńgerýine múmkindik berdi. Retteýshiler de qoldaý kórsetip, erejelerdi jeńildetti, lıstıng talaptaryn jumsartty. Korporatıvtik basqarý halyqaralyq standarttarǵa jaqyndaı tústi. Memleket halyqtyń aksııaǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda uzaqmerzimdi ınvestorlarǵa salyqtyq jeńildikter usynyp, zeınetaqy qorynyń jeke kompanııalar aksııasyna qarjy salýyna ruqsat berdi.
09 Sáýir, 2025
Memleket shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý maqsatynda túrli baǵdarlamalar men bastamalardy usynyp otyr. Árıne, salada táýekelder men túıtkilder joq emes. Degenmen jaqsy múmkindik te bar. Osy rette oqyrman men kásipkerler nazaryna qazirgi ýaqyttaǵy qoljetimdi bastamalardy aıta ketken jón.
14 Naýryz, 2025
Qarjy naryǵynda ınvestısııa jasaýdyń eń alǵashqy ári mańyzdy qadamy – durys broker tańdaý. Brokerdiń senimdiligi, komıssııalyq alymdary, saýda platformasynyń yńǵaılylyǵy men retteý standarttary ınvestısııańyzdyń tabystylyǵyna tikeleı áser etedi. Jeke ınvestorlar negizi tek komıssııa deńgeıine ǵana nazar aýdarýy múmkin, alaıda broker tańdaý kezinde eskeriletin basqa da mańyzdy faktorlar bar.
13 Naýryz, 2025
Álem munaı baǵasyna táýeldi...
Bıýdjetimizdiń basym úlesin munaıdan túsken tabys quraıtyndyqtan, naryqtaǵy ahýalǵa árkez nazar aýdaryp otyramyz. AQSh-ta Donald Tramptyń bılikke kelýi naryqty azdap alańdatty. Sebebi Qurama shtattar basshysy munaıdyń álemdik baǵasyn tómendetemin dep málimdedi. Ol alǵashqy prezıdenttik kezeńinde de baǵany túsirgisi keldi. Biraq baǵa túse qoıǵan joq. AQSh – álemdegi eń kóp munaı shyǵaratyn el. О́ndirgen munaıynyń 70 paıyzy – taqtatas munaıy. Onyń ózindik quny – barreline 60 dollar shamasynda. Eger baǵa quldyrap jatsa, birinshi soqqyny basqa emes, AQSh óndirýshileri alady. Sonymen birge jumysshylary qysqara bastaıdy. Demek taıaqtyń eki ushy da ózine tıedi degen sóz.
05 Naýryz, 2025
Eń bastysy – kádýilgi jumyspen salystyrǵanda bızneste bári de basqasha ekenin túsiný. Jaldamaly jumysta turaqty jalaqy alsańyz, bıznestegi tabysyńyz kúsh-jigerińiz ben sheshimderińizge tikeleı baılanysty. Siz «Klıent nelikten sizdi tańdaýy kerek?» degen suraqqa naqty jaýap tabýyńyz qajet. Bul – sizdiń biregeı saýdadaǵy usynysyńyz. Bıznes ashyp qana qoımaı, aıryqsha qajetti dúnıeni usyna alý kerek.
25 Aqpan, 2025
Bank sektoryndaǵy baǵdar ózgere me?
Qazir Salyq kodeksi qyzý talqylanyp jatyr. Menińshe, salyq júktemesin kóbeıtip qana qoımaı, qosymsha kiris te izdeý kerek. Bul rette erekshe tabysqa ıe bolyp kele jatqan bank sektoryn aıtýǵa bolady. Ulttyq bank dereginshe, byltyr bank sektory 3 trln teńge tabys tapqan. Onyń 451 mlrd teńgesi korporatıvti tabys salyǵy (KTS) retinde tólengen. Sonyń ózinde artylǵan 2,55 trln teńge – keıingi 15 jyldaǵy rekordtyq kórsetkish.
06 Aqpan, 2025
Jańa jyl EO-nyń RF bank salasyna sanksııa engizýimen bastaldy. G7 elderi Býdapesht memorandýmyn júzege asyrý maqsatynda RF-ǵa qarsy sanksııa salynatynyn habarlady. Osyǵan baılanysty sanksııany aınalyp ótý úshin kórshi elderde ashylǵan kompanııalary da qaraýylǵa ilinetini aıtylyp júr. 2024 jyly 20 jeltoqsanda AQSh-tyń sanksııa jarııalaýy Reseı valıýtasyn qunsyzdandyrdy. Onyń saldary bizdiń teńgege de tıgeni jurtqa aıan.
25 Qańtar, 2025
Úkimet salyq bazasyn keńeıtpesten, onsyz da tólep otyrǵandarǵa júktemeni kóbeıtý arqyly salyq túsimin ulǵaıtýdy josparlap otyr. Bul – sátsiz tásil. 2021 jyly dıvıdendke 10% jeke tabys salyǵyn engizgen kezde qyzyq jaǵdaı boldy: el tarıhynda tuńǵysh ret salyq túsimi (2023 jyly) bir jyl burynǵydan az bolyp qaldy. Nelikten? О́ıtkeni bıznestiń naqty múmkindigin esepke almaı engizilgen joǵary mólsherlemeli salyq kásipkerlerdi «kóleńkege» ketýge májbúr etti.
24 Qańtar, 2025
Iá, men de alǵash ret qor naryǵyna aıaq basqanymda qoryqtym. Aqshamdy joǵaltyp alamyn degen úreı boldy. Onyń ústine ınvestısııa tek erlerdiń isi, baı-qýatty adamdardyń jumysy dep oılap alǵanym taǵy bar. Biraq bul mıf eken! Bir jyldan artyq tájirıbe jınaqtaǵannan keıin aıtarym – áıel adamdar myqty ınvestor bola alady, óıtkeni olar ár usaq-túıekke mán berip, jan-jaqty ári ozyq oılaıdy. Ekinshi mıf te joıyldy – qor naryǵyna kirý úshin sizge aqsha toly shamadannyń qajeti shamaly, bar bolǵany eki shynyaıaq kofege jumsaıtyn tıyn-teben jetip jatyr.
23 Qańtar, 2025
Tımýr BEKTUR, IT-sarapshy: Sıfrly tehnologııa básekege qabiletti arttyrady
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń eldi sıfrlandyrýǵa, jasandy ıntellektini damytýǵa, jalpy alǵanda, tehnologııalyq serpiliske jeteleýge degen umtylysyn erekshe atap ótken jón. Ol bul týraly «Ana tili» gazetine bergen jańajyldyq suhbatynda da tilge tıek etti.
09 Qańtar, 2025
Qunsyzdaný hám qurylymdyq reforma
Inflıasııasy joǵary, eńbek ónimdiliginiń ósimi tómen damýshy elderde valıýtanyń qunsyzdanýy udaıy bolady. Sol sebepti, qazirgi ekonomıkada 500 jáne 600, tipti 700 degen baǵamdy kórip otyra berýimiz múmkin. Bul – ýaqyttyń enshisindegi sharýa.
24 Jeltoqsan, 2024
