Zoobaqtaǵy zobalań

Almaty haıýanattar parkinde ańdar nege qyryla beredi? Almatydaǵy zoobaqta janýarlar qyrylyp jatqan­da, arnaıy qor demeýshileri­niń qarjyny kıiz úı satyp alýǵa jumsap, onyń ishin ásem jıhazdarǵa toltyrýǵa áýes­tený­shiligin, sóıte tura qaıta­dan qarjy jınaýǵa kirisý­lerin túsiný uǵymǵa qıyndaý soǵady. Ásem qaladaǵy halyqtyń demalys ornyna aınalǵan zoobaq qazir megapolıstiń «bas aýrýyna» aınaldy. Buryndary janýarlar men qustardy kórý úshin munda jylyna mıllıon adam kelse, qazir bul san eki esege deıin azaıǵan. Sońǵy ret Quralaı atty jolbarys óldi. Byltyr mun­daǵy mysyq tektesterdiń sany tórt­ke qysqarǵan. Eń ókinishtisi, túrki­s­tandyq jelis, serval, bengal jolbarysy jáne qıyrshyǵys­tyq barys qatardan ketti. Sol sııaqty 6 qar barysynyń torlary bos qaldy. Janýarlardyń qyrylýy sońǵy kezderi jurttyń zoobaqqa degen nazaryn kúrt ósirip jiberdi. Sonyń arqasynda parktiń qamqorshylyq qoryna aqsha quıylyp túse bastady. Oǵan janýarlarǵa jany ashy­ǵan azamattar mıllıondap teńge aýdaryp jatyr. Bir jaǵy, qaltaly almatylyqtardyń janýarlarǵa nege munshalyqty jany ashyp, kómekke kelip jatqandary tań qaldyrady. Zoobaq bolsa, jer­gilikti bıýdjet arqyly qarjy­landyrylady, buǵan qosa ózi de táp-táýir aqsha taba ala­dy. Buǵan endi kásipkerlerden demeý­shilik retinde qarjylaı qol­daý qosyl­ǵanda, onyń jaǵdaıy tipti jaq­sara túsýge tıis. Biraq solaı bola tura haıýanattar parkinde janýarlar qyryla beredi, mekemede nege mundaı bylyq kóp? Munyń jaı-japsaryn anyq­taýǵa búginde jergilikti bılik bilek sybana kirisken syńaıly. Sonyń bir aıǵaǵy, Almaty qala­synyń ákimi Baýyrjan Baıbektiń tapsyrmasy­men «Nur Otan» partııasynyń qala­lyq fılıalynda jumys toby quryldy. Ony qala ákiminiń orynbasary Stanıslav Kankýrov basqarady. Máslıhat depýtattary, jemqor­lyq­pen kúresý qoǵamdyq keńes jáne qamqorshy qor­­dyń múshe­leri eki mekemeniń qar­jy­lyq qujat­taryn tekserip shyq­ty. Tekserý barysynda mekeme bas­shysy Qanat Kárimovtiń bul oryn­ǵa 2015 jyl­dyń qazan aıynda taǵa­ıyn­dalǵany belgili boldy. – Bizdegi jaǵdaı máskeýlik áriptes­termen salystyrǵanda, edáýir táýir. Mundaǵy janýarlar ólimi ondaǵy kórsetkishpen salystyrǵanda, 5,3 paıyzǵa tómen. Ras, 2001 jyly bul kórsetkish 3 ese kóp bolatyn. Qazir ańdarǵa beriletin taǵam jaqsarǵan. Veterınarlyq zerthanalarmen kelisim­shart jasaldy. Mysyqtardyń torly oryndary men aınalasy tazartylyp, qajetti taldaýlar alyndy. Syńary joq­tarǵa syńar ákelinýde. Jýyq arada jańa akvarıým salynady. Bir sózben aıtqanda, problemalar bar. Biraq olar birtindep sheshilýde, deı­di zoobaqtyń basshysy osy oraıda. Al joǵaryda aıtylǵan qamqor­shylar qoryn basqaratyn kásipker Raıymbek Batalov zoobaqqa qatys­ty óz josparlary bar ekenin jaıyp saldy. – Álemdegi eń myqty arhıtek­tor­lardyń biri Pıter Razbah zoologııalyq baqtyń jańa jobasyn jasady. Jýyq arada bul oryn adam tanymastaı ózgeredi, deıdi ol. Sonymen qatar, kásipker ańdar saıabaǵyna almatylyq qaltaly azamattar qarjy quıýyn jalǵastyra beretinin bildirdi. Osy jerde aıta keteıik, qala ákiminiń orynbasary Stanıslav Kankýrov tekseristiń qory­tyn­dysyn jarııalap, zoobaqtaǵy janýarlardyń ólimi veterınarlyq qyzmettiń aq­saýynan oryn alǵanyn jetkizdi. – Qazir zoobaqta bas mal dárigeri joq. Tek mindetin atqarýshy ǵana otyr. 2015 jyly jolbarys, leopard jáne ıagýar aýyrǵan. Alaıda, bul ańdarǵa óz deńgeıinde em-dom jasalmaǵan. Onyń ústine, qyzmetkerler de jumysqa tez qabyldanyp, artynsha bosatylyp otyrǵan. Máselen, 1 jyl ishinde mekemeden 62 qyzmetker óz erkimen jumystan ketken. Eń bastysy, munda janýarlarǵa daıyndalǵan jem-shóp urlanyp kelgen. Sony­men qatar, sırek kezdesetin janýar­lardyń tóldep jatqanynan mekeme basshysy beıhabar. Alaıda, qyzmetkerler jańa tóldegen janýarlardy jan-jaqqa satqan degen faktini komıssııa dáleldeı alma­dy. Degenmen, qorytyndy kóńilsiz. Zoobaq eskirgen. Infraqury­lym aqsap tur. Torlardyń ahýa­ly adam sho­shy­r­lyq, deıdi komıssııa tóraǵasy. Sonymen qatar, ol zoobaqqa qar­jy­lyq kómek kórsetý úshin qurylǵan qamqorshy qordyń atqarǵan jumysyna da toqtaldy. Onyń aıtýynsha, qordaǵy qarjy tıisti maqsatqa jumsalmaǵan. – 2015 jyly qorǵa demeý­shi­lerden 32 300 eýro, 99 900 dollar, 180 mıllıonnan astam teńge túsken. Raıymbek Batalov bul aqshany qaıda jiberdi? 4 mıllıon teńgedeı aqsha akvarıýmdy jańǵyrtýǵa jumsalǵan. Taǵy 10 mıllıon teńge búkil zoobaqtyń qaıta jańǵyrtý master-jobasyna, 5,5 mıllıon túsiniksiz «konsaltıng qyzmetine» ketken. 5,2 mıllıon dızaınerge berilgen. Al 1,6 mıllıon teńgege taýarlar alynǵan. Jalpy somasy 70 mıllıon teńgege esep bergen. Sonyń ózinde ulttyq valıýtada taǵy 109 mıllıon, 32 myń eýro, 100 myńdaı dollar aqsha qalǵan, deıdi Stanıslav Kankýrov. Tekserý anyqtaǵandaı, Raıym­bek Batalovtyń qor qyzmet­ker­lerine qar­jyny óz qaltasynan tólep kel­dim degen sózi jalǵan bolyp shyqty. Tekseris kezinde jumysshylar­dyń jalaqyny zoo­baqtan alǵany anyq­taldy. Kelisim­shart boıynsha memleket olarǵa eki mıllıon teńgege jýyq qarjy aýdar­ǵan. Taǵy bir qyzyǵy, osy qara­jatty qorǵa tartý úshin túrli is-shar­alar uıymdastyrylǵan. Máse­len, 1 mıllıon teńgege kıiz úı men jańa jıhaz satyp alynǵan. Biraq keıin ol zoobaq balansyna alynbaǵan. – Zoobaqtyń kerek-jaraǵyna mıllıon teńge jumsadym degen Batalov­tyń sózi kúmán týdyrady, deıdi komıssııa tóraǵasy. Eske salaıyq, «Radıotochka» por­talyna bergen suhbatynda qor dırektory sheteldik arhıtek­torlardyń jumysyna tólenetin qarjyny óz qaltasynan shyǵar­ǵanyn aıtqan-dy. Al is jóninde mas­ter-jobanyń 14 mıllıon teń­ge­sin «Prokt-300» JShS qar­jy­lan­dyrsa, qalǵan somany qor tólegen. – Búginde qor dırektorynyń BAQ-ta qarjylyq esebi týraly birde-bir aqparat jarııalanbaǵany belgili boldy. Bul – kommersııalyq emes uıymdar týraly zańnyń buzylýy degen sóz. Sonymen qatar, qor kóleńkeli qyzmet kórsetilip otyr degendi bil­diredi. Túıindeı kel­gende, zoobaq jekemenshikke óte­tin nysandardyń qatarynda emes. Almaty ákimdigi ári qaraı da bas­shy­lyq etedi bul mekemege. Son­daı-aq, nysandy baqylaý mádenıet bas­qarmasynan aýylsharýashylyq jáne veterınııa basqarmasyna aýys­ty­­ry­lady. Almaty ákimdiginiń bul jańa qurylymyn Baýyrjan Abyzbaev basqardy, deıdi S.Kankýrov. Aıta keteıik, Raıymbek Batalov­­­tyń odan ári jumys atqarý týra­­ly memo­randýmǵa qol qoıý usy­nysyn Almaty qalasynyń ákim­digi quptaǵan joq. Al depýtattar atalǵan demalys nysa­nyn qolǵa alyp, jaqsartý kerektigin, tıisti taraptan baqylaýdy kúsheıtý qajet­tigin jetkizýde. Olar mun­daǵy ańdar­dyń sebepsiz ólimin qyz­met­kerlerdiń janýar­­lardy tamaq­tan­dyrmaı, ash us­taýynan týyndady, deıdi. Talǵat RAIYMBEK, «Egemen Qazaqstan»