Barlyq basymdyqtar ózekti

Prezıdenttiń Qazaqstan halqyna kezekti Joldaýy boıynsha óz pikirimdi aıtý meniń janyma jaqyn desem artyq aıtqandyq bolmas. Birinshiden, ony oqyp shyqqanda «Barlyq basymdyqtar qandaı ózekti, olardyń árqaısysy boıynsha mindetter qalaı dál qoıylǵan» degen oıǵa qaldym. Indýstrııaǵa sıfr­lyq tehnologııany en­gizý jónindegi birinshi ba­sym­dyqty qýana qabyldadym. Nege ekenin túsindireıin. 2009 jyly televızııanyń balamaly nusqasynyń ornyna sıfrlyq nusqany engizýdi usynyp, onyń bas­tamashylarynyń biri bolǵanymda, bizdi bar­lyq deńgeıde durys qabyl­damady, bıýdjet múlde az bólindi, Qazaqstannyń osy ındýstrııadaǵy óz or­­nyn joǵaltyp almaýy úshin ıdeıa­­­myzdy tek qana ynta-jiger­men iske asyrý­ǵa týra kelgen bolatyn. Búgin­de ol jaǵ­daı umytyla bastady, biraq qazaq­stan­dyqtardyń kúndelikti ómirinde sıfr­lyq televızııa keńinen paıdalanylýda. Sondyqtan Memleket basshysy IT-sa­lany birinshi basymdyq retinde mem­le­ket­tik deńgeıde qoıǵanda, bul bir jaǵynan qýantady, ekinshi jaǵynan tarıhtyń kóleń­kesinde qalyp qoımas úshin bizdiń bar­lyǵymyzdy osy zamanǵy sıfrlyq teh­no­logııalardyń negizinde jańa ındýstrııa­ny damytýǵa, ekonomıkanyń qazirgi qury­lymyn jetildirýge jańa betburystar jasaýǵa ıtermeleıdi. Álbette, bul basymdyqty ilgeriletý, beınelep aıtar bolsaq, is júzinde árbir qazaqstandyqtan jaryq jyldamdyǵyna teń jedeldikti talap etetini aqıqat – óıtpegen jaǵdaıda jetistikti uzaq kútýge týra keledi, jaıbaraqattyqqa jol berý jaqsylyqqa ákelmeıdi, «áıteýir bir bolar» degen qaǵıda bul jerde qısynsyz. Bul jastardyń isi dep jas urpaqqa ıtere salýdyń da perspektıvasy bar dep aıtý qıyn: sondyqtan jas ta, kári de IT-bilimin jedel meńgerýge jáne kúndelikti ómirde ony belsendi túrde paıdalanýǵa tıis. Ekonomıkalyq reforma jáne óńirlik damý komıtetiniń múshesi retinde Jol­daý­dyń bıznes máseleleri jónindegi ere­je­lerin aınalyp óte almaımyn. Bizdiń nary­q­tyq qatynastardy damytý jolyna túsk­enimiz ras bolsa, onda sol talap etetin jaǵ­daılarda sheberlikti, daǵdylardy meń­gerýge, soǵan saı ómir súrýge jáne eńbek etýge tıispiz. Jaqsylyqtyń bári aspannan óz­di­ginen túse qalady dep kútpeı, álde­bireý­lerge úmittenbeı, memleket jasap otyr­ǵan barlyq jaǵdaıdy paıdalanyp, kásip­­ker­likti damytý, odan óz ornyńdy tabý, tipti bolmaǵanda otbasylyq bıznes ashý, qar­jylyq saýattylyqty jedel meń­gerý qajet. Búginde Elbasy bizdi osy­ǵan baǵyttap otyr. Bul jerde óz bıznesterin damytý jolynda talaı tar jol, taıǵaq keshýdi basynan ótkergen bizdiń tájirıbeli kásipkerlerimiz ózderiniń salmaqty sózderin aıtýǵa, ózderi­niń mol tájirıbelerimen bólisýge tıis dep oılaımyn. «Tıis» degen sózdi ádeıi aıtyp otyrmyn, óıtkeni, olardyń óz isin damytýy úshin jaqsy jaǵdaılar jasa­lyp keldi, qazir de jasalýda. Endi buqaralyq kásipkerliktiń keń damýyna jol ashý úshin olardyń óz eline, óz halqyna, tabysty joldy izdestirýge artyq ýaqyt jumsamaı kásibin jetildirýge kómektesetin, bız­nes negizderi boıyn­sha tıimdi bilim alý múmkin­digin beretin ýaqyt keldi. Meni, muǵalim retin­de, áleýmettik salada júr­gizi­lip jatqan jumystardyń jaı-kúıin jaq­sar­tý qajettigi týraly basymdyq ta beıjaı qaldyrǵan joq. Sondyqtan olar­dyń árqaısysynyń deni saý, saýatty, talantty, barlyq jaǵynan básekege qabiletti bolýy qajet. Al ol úshin barlyq kúsh-jiger oqýǵa jáne eńbek etýge arnalýǵa tıis, sonda ǵana ómir súrý mazmundy bolady jáne sapaly ári jańa ómir súrý deńgeıi qamtamasyz etiledi. Bizdiń balalarymyz mol bilim deńgeıine ıe bolyp qana qoımaı, ony ómirde paıdalana bilýge, kez kelgen jaǵdaıda, ásirese, jańa tehnologııalar dáýirinde abyrjyp qalmas úshin birneshe tildi meńgerýge tıis. Jáne balalar ǵana emes, bizdiń ózimiz de jas erek­sheligimizge qaramastan, ýaqyttyń qatań talaptaryna sáıkes, ana tilimizben qatar aǵylshyn tilin de oqyp-úırenýge, IT-bilimniń negizderin meńgerýge tıispiz. Olaı bolmaǵan jaǵdaıda, aıtalyq, ómirimizge dendep enip kele jatqan, búginde olarsyz attap basa almaıtyn mobıldik ban­kıngti, elektrondyq qyzmetterdi qalaı paıdalanbaqpyz. Al densaýlyq saqtaý júıesine kele­tin bolsaq, bul jerde eshkim de nem­quraılylyq tanytpaıdy dep oılaımyn. Dárimen qamtamasyz etý jóninde jaǵymdy sóz aıtatyndar az: birinshi kezekte kópshilikti dári-dármektiń qymbattyǵy tolǵandyrady. Sol sebepti Memleket basshysynyń dári­lik zattardyń baǵasyna memlekettik ret­teýdi engizý jónindegi tapsyrmasyn qazaq­stan­dyqtardyń qýana qabyldaǵany anyq. Degenmen, densaýlyq týraly aıtqanda, eń aldymen óz densaýlyǵymyzdy ózimiz qolǵa alýǵa, óz densaýlyǵymyzǵa degen kózqarasymyzdy ózgertýge, dárigerlerge ǵana úmit artýdy azaıtýǵa tıispiz, óıtkeni, densaýlyq jaǵdaıymyzdyń 85 paıyzy óz qolymyzda. Ol týraly umytýǵa bolmaıdy. Kópshilik el Prezıdentiniń Joldaý­daǵy myna sózderine nazar aýdardy dep oılaımyn: «Mınıstrlikter men vedom­stvo­lardyń qarajatty ıgerýiniń tıim­diligin tekserý qajet. Respýblıkalyq bıýd­jettiń 40%-dan astamyn quraıtyn Den­saýlyq saqtaý,  Eńbek jáne halyq­ty áleýmettik qorǵaý, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikterinen bastaý kerek». Shyn máninde, qazaqstandyqtardy áleý­mettik jaǵynan qamtamasyz etýge mol aqsha bóline­di. Sondyqtan atalǵan mınıstr­lik­ter­diń janynda jumys isteıtin Qoǵam­dyq keńesterdiń músheleri olardyń paıdalanylýyn tıisti túrde baqylaýǵa, barynsha tıimdilik pen paıdaǵa qol jetkizýge tıis. Sońǵy kezderi áleýmettik jelilerde Qazaqstanǵa qatysty kóptegen jaılar týraly unamsyz pikirler jıilep ketti, ári ol pikirler óz azamattarymyz tarapynan bolyp jatady. Osyndaı ár jaǵ­daı boıynsha narazylyqtyń týyndaıtyny túsinikti. Alaıda, keshirińiz, qu­qyq buzýshylyqty, jol-kólik oqıǵa­syn kim jasaıdy, dáriger­lik qatelikter­ge, dúkenderde sapasyz qyz­metter kór­setý­ge kim jol beredi, kim dórekilik kórsete­di jáne t.b? Árıne, óz azamattarymyz. Ol nelikten? О́ıtkeni, biz: otbasynda, mektepte, ujymdarda tárbıe máselelerin nazardan tys qaldyra­myz. Biz jaqsylyqty kórýge, ózimizdiń ǵana emes, aınalamyzdaǵy adamdar­dyń da tabystaryna qýanýdy úıretpeı­miz. Otansúıgishtik te, eńbekqorlyq ta týa bitpeıdi. Otbasynan bastap rýha­nı-adamgershilik máselelerine júıe­li túrde kelý qajet. Sonda jastar elden tys júrgen kezde ǵana emes, ár­daıym Qazaqstannyń árbir kishi jáne úlken jetistigin baǵalaıtyn, óz elimen maq­tanatyn bolady, Otanymyzǵa qatysty barlyq jaılar úshin jaýapkershilikti sezinetin bolady. Búkil álemde terrorızm, dinı ekstremızm órship otyrǵan jaǵdaıda elimizdiń eń baǵaly ıgiligi halyq dostyǵy, beıbitshilik pen kelisim, birlik pen toptasqandyq ekenin biz túsinemiz, ony bárimiz birge saqtap, nyǵaıta túsýge tıispiz. Qazaqstannyń búgingi jetken jetis­tikteri táýelsizdik jyldary Prezıdentimiz sózimen ǵana emes, isimen de kepilger bolyp júrgen ishki saıası turaqtylyq pen etnosaralyq tatýlyqqa tikeleı baılanysty. Maıra AISINA, Parlament Májilisiniń depýtaty, «Nur Otan» partııasy fraksııasynyń múshesi