Jýyrda «Qazaqfılm» AQ túsirgen «Beısetaı Dáýrenbekov jáne 12 taǵdyr» atty derekti fılmniń kórsetilimi boldy. Almaty oblysyna qarasty Ile-Balqash aýdandaryndaǵy Araltóbe aýylynda bolǵan bul oqıǵa búginde kómeski tartqanymen, kezinde kúlli Keńes Odaǵyn dúr silkindirgen edi. Fılmde 1972 jyldyń 18 jeltoqsanynda Ile ózeninde sýǵa ketken 12 balany qutqaryp qalǵan Beısetaı Dáýrenbekovtiń erligi baıandalady. О́zenniń arǵy betindegi ınternatta oqıtyn 15 bala mingen qaıyq Ileniń tap ortasyna kelgende seńge soǵylyp, aýdarylady. Jaǵada balalardy mektepke shyǵaryp salyp turǵan ata-analary men jaqyndary jylap, aılaqty basyna kótergennen basqa esh qaıran qyla almaı turǵanda, qarapaıym aýyl adamy Beısetaı Dáýrenbekov shala-sharpy sheshingen qalpy muz qata bastaǵan Ilege sekirip ketedi. Erlik eshqashan eskirmeıdi. Biriniń eteginen biri tartyp, uıyqqa súırep ketken úsh balanyń ómirin sý jutty, al qalǵan 12 búldirshinge ómir syılaǵan sol júrek jutqan jigittiń janqııarlyq erligin dáriptegen derekti fılm araǵa 44 jyl salyp jaryqqa shyqty.
Eshkim de erlikti er ataný úshin istemeıdi. Ol taban astynda jasalýymen baǵaly. Kózsiz batyrlyqty jasaýǵa birinshi jaǵdaı májbúrlese, ekinshi, adam boıyna tárbıe sińiretin, ujdanmen keletin azamattyq minez ıtermeleıdi. Qas-qaǵym sátte sheshim qabyldap, qyl ústinde turǵan taǵdyrǵa arasha turý úshin aqyl da, kúsh te, bilek te emes, eń aldymen júrek kerek. О́z jaqyny jaǵalaýda sanyn sabalap, aıǵaıǵa súreń qosyp, súrligip júrgende, ózgeniń balasy ekenin de, ózine ólim qaýpi tónetinin de oılap jatpastan aǵyny qatty Ilege sekirip, óz ómirin qaterge tigý – erjúrek batyrdyń ǵana qolynan keletin is. Bir qolyna shoqpar, bir qolyna qalqan ustap, qas dushpanyna qasqaıa shapqan kesheginiń batyrynan kóz aldynda shyryldap, jas ómirin qııa almaı jantalasyp jatqan balalardyń ómiri úshin qanyn ishine tartqan qara sýǵa qoıyp ketken beıbit kúndegi Beısetaıdyń erlik isiniń qaı jeri kem?
Rejısser Qaırat Qýanyshbaevtyń Beısetaı batyr týraly fılm túsirip, qoǵamnyń nazaryn aýdarǵysy kelgen maqsaty quptarlyq. Fılm, bas keıipkerdiń jáne ajal tyrnaǵynan aman qalǵan balalardyń, búginde jasy elýdi erkin eńsergen jandardyń suhbatyna qurylǵan. Olardyń bári de Ileniń ústinde bolǵan ómir men ólim arbasqan qyryq jyl burynǵy oqıǵany dál búgin bolǵandaı eske alyp, aýyl halqy biraýyzdan batyr atandyrǵan Beısetaıdyń erligin eskerýsiz qaldyrmaı, Úkimet tarapynan baǵalanyp, naǵyz batyr atanǵanyn, oǵan «Halyq qaharmany» ataǵy berilgenin qalaıdy. Bir saǵattyq derekti fılmde Beısetaı batyrdyń sý túbine batyp bara jatqan balalardy qalaı qutqarǵany, olardy qaıyqqa qalaı tıegeni, qaıyqty jaǵalaýǵa qalaısha júzdirip ákelgeni egjeı-tegjeıli baıandalady.
Erliktiń baǵasyn arzan uǵymdar tumshalap, qaharmandyq qasıet-minez bolýdan qashyqtap bara jatqan kezeńde jasy 78-ge kelgen qarııanyń keshegi erligin jas urpaqqa nasıhattap, sol erliktiń sebebin túsindirýge tyrysý, batyrǵa laıyqty qurmet kórsetýge nazar aýdartqysy kelgen rejısser muratyn qoǵam bolyp quptaıtyn ýaqyt jetti. О́ıtkeni, balanyń otanshyldyq sezimine «eldi, jerdi, adamdy súıý kerek» deıtin qurǵaq aıtyla salatyn asqaq sózden góri eń áýeli alaqandaı aýylda qońyrqaı ǵana ómir keship jatqan qarapaıym Dáýrenbekovterdi qurmet tutýǵa úıretý, sonyń jarqyn mysalyn kórsetý áldeqaıda senimdirek áser etedi.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY