Bási bólek báıge
1994 jyldyń 24-shi aqpany. Norvegııanyń Lıllehammer qalasynda ótip jatqan XVII qysqy Olımpııa oıyndarynyń aıaqtalýyna 2 kún qalǵan. Dúbirli dodaǵa álemniń 67 elinen kelgen 1739 sportshy tartystyń dýyn qyzdyrýda. Ádettegideı jarystyń sońǵy kúnderinde saıystyń eń aýyr soqtaly túrleri tereńge tunǵan shógindideı iriktelip qalady. Sonyń biri – shańǵydan erler arasyndaǵy 50 shaqyrymdyq marafondyq jarys.
...Máre syzyǵynda qazdaı tizilgen shańǵyshylar samsap tur. Kún ájeptáýir kóterilgen. Aspandy jabaǵy bult tutas torlaǵan, tas jabyq. Qylaýlaǵan qar ushqyny aıazdy aýanyń salqyn nurymen shaǵylysyp, kúmis kirpik ıne-qylaýlar kókten shashyraı tógiledi... Dúrs etken dúmdi belgiden soń arshyndap jolǵa shyqqan shańǵyshylar tebini qatty. Oıly-qyrly, belegir-belesti aınala shapqan olar bar kúshin sońyna saqtap, saqtyqpen taıaq silteıdi... Jol ortadan aýǵanda tutas toptyń shebi buzyldy. Birnesheýi alamannan bólinip alǵa umtyldy. Bulardyń kósh basynda, iri deneli, aıaq alysy shıraq, adymy arshyn, júrisi jyldam, taıaq tastasy nyq, tebini túz qyranyndaı bireý ketip barady. Onyń klassıkalyq ádisti ábden meńgergeni anyq baıqalady. Kúrtigi arylǵan aq qardyń ústinde erkin qalqıdy... Jarys jolynyń 40-shy shaqyrymy. Manaǵy som deneli jigit qara úzip arqan boıy alǵa shyqty. Kúlli kórermen «Smerka, Smerka, Smerka» dep gýlesin kep. Mynanyń sharshaıtyn túri joq, jol uzaǵan saıyn qyza shabatyn qazanattaı arshyndaıdy. Qarap turǵan jannyń qyby qanady. Silteıdi-aq eken... Kómbege 800 metr qaldy. Jalǵyz qara deminen jalyn burqyrap, aq qardyń apshysyn qýyryp, arǵymaq júrispen aǵyzyp keledi. Aqyry qyzyl syzyqty da qıyp ótti-aý. Chempıon! Olımpıada chempıony. Kókiregin qýanysh kernegen azamat aq qardy aıqara qushaqtap jata ketti. Osy bir kúndi qanshama kútti. Osy bıikti baǵyndyrý úshin qanshama ter tókti. Aqyry degenine jetti... Aqsha qarda aýnap jatqan arǵymaq jigitti entelep kep eki qazaq qushaǵyna aldy. Úsheýiniń janarynan tamshylar qulaıdy. Aıqasqan qushaq jazylar emes. О́ıtkeni, bul báıge básiniń orny bólek. Bular kim deısiz be? Alamannan oza shaýyp, altyn alǵan ardaqty azamat Vladımır Smırnov edi. Al ana eki qazaq Amansha Aqbaev pen Anatóli Qulnazarov bolatyn. Álem aldynda Qazaqstan qaqpasy osylaı ashyldy. Naqtyraq aıtqanda, táýelsiz Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret Olımpıadanyń «altyny» osylaı kelgen bolatyn. Atalmysh Olımpıadaǵa Qazaqstan alǵash ret jeke memleket retinde qatysty. Qudaı ońdap osy dodada el qorjynyna 1 altyn, 2 kúmis medal tústi. Bul medaldardyń úsheýin de shańǵyshy Vladımır Smırnov saldy. Nátıjesinde, biz Fransııa, Qytaı, Ulybrıtanııa, Ýkraına sııaqty sport alpaýyttaryn artqa tastap, 12-orynǵa turaqtadyq. Sodan beri 22 jyldan asyp barady. Volodıa baǵyndyrǵan bıikke áli eshkim shyqqan joq. Endi qansha jyl kútemiz, ol jaǵy taǵy da belgisiz. Sonymen...Shýchınskiden Lıllehammerge deıin
Biz sóz etip otyrǵan arda azamat Vladımır Mıhaılovıch Smırnov 1964 jyly 7 naýryzda qazirgi Aqmola oblysy, Shýche qalashyǵynda týǵan. Ata-anasy qarapaıym eńbek adamy. Tipti sport ataýlydan habary joq dese de bolady. 1976 jyldyń qysy edi, 11 jasar Volodıa aýlanyń jańa jaýǵan qasat qaryn kúrep tastap, úıge kirdi. Ádettegideı tórde turǵan qara teledıdardy qosty. Mássaǵan, Insbrýk qalasynda HII qysqy Olımpıada ótip jatyr. Sodan tikeleı translıasııa berilýde... Dúbirli dodaǵa qazaqstandyq sportshy Ivan Garanınniń de qatysyp jatqanyn kórgen jas bala: «Iаpyrmaı, mynadaı dúbirli dodaǵa qazaqstandyq adam da qatysa alady eken-aý» degen oıǵa qalady. Osy oıdyń ushqyny ony shańǵy sportymen aınalysýǵa ıtermeledi. Sóıtip, shańǵyǵa degen qulshynys paıda boldy. 4-synypta mektep chempıony atandy. 5-synypta qala birinshiligin utyp aldy. 6-synypta oblystyq jarystardan kórine bastady. Ol tusta soltústik óńir, ıaǵnı Tyń ólkesi sportshylary odaqtyq jarystarǵa tike qatysa berýge bolatyn zaman. Sóıtip, 8-synyp oqýshysy 16 jasar Volodıa alǵash ret Mýrmansk oblysynyń Apatıty qalasynda ótken KSRO jasóspirimder birinshiligine attandy. Atalmysh jarysta úzdikter qatarynan kórinip, aýyldasy Vladımır Sahovpen birge KSRO jasóspirimder quramasyna qabyldandy. О́rleý bastaldy... 1979 jyly KSRO jastar quramasyna eki aqmolalyq azamat qatar alyndy. Biraq bul óte aýyr jyldar edi. Eń qıyny, shańǵyshylar men bapkerler arasyndaǵy básekelestik, kóre almaýshylyq, qyzǵanysh oty órship turǵan... 1985 jyly Smırnov KSRO eresekter quramyna aýysty. Qurama tek Olımpıada jáne álem chempıondarynan jasaqtalǵan. Osy jyly Smırnov alǵash ret álem chempıonatyna qatysty. 15 shaqyrymǵa shańǵymen júgirip, 16-shy orynǵa turaqtady. Bul chempıonatta KSRO quramasynyń erler komandasy sypyra jeńildi. Tarıhta bolmaǵan jaǵdaı. Eń joǵary oryn 8-shi. Buǵan sebep ne? Chempıonat tolyq shyrshalaı júris túri boıynsha ótken. Atalmysh ádiske keńes shańǵyshylary áli jattyqpaǵan. Sóıtip, jeńilgen. Ol zamanda KSRO-da shyrshalaı júris trassalary joq edi. Sportshylar aıǵyzdalǵan shańǵy jolyna úırengen. Osy oqıǵadan keıin Vladımır shyrshalaı shabýdy (klassıkalyq júris) meńgerdi. Nátıje jaman bolǵan joq. 1988 jyly Kanadada ótken Kalgarı qysqy Olımpıadasyna qatysyp, júldege qol jetkizdi.Sátti túsken suhbat
1991 jyly KSRO qulady. Qıyn kúnder bastaldy. Burynǵy Keńes Odaǵynyń sportshylary elden kete bastady. Ásirese, myqty hokkeıshilerdi sheteldik klýbtar satyp alyp jatty. 1992 jyly Fransııada ótken XVI qysqy Olımpıada kezinde Odaq sportshylarynda ustap shyǵatyn tý bolmady. Osy jaǵdaı Smırnovty da aınalyp ótpedi. – Vladımır Mıhaılovıch, siz 1992 jylǵy qysqy Olımpıadadan altyn medal alady degen úmitkerler qatarynda boldyńyz, biraq úmit aqtalmady? Nege? – Albervılge deıin ótken Álem kýbogy jolyndaǵy kezeńde jaqsy óner kórsetip, 9 medal alyp úlgergen edim. Biraq, meniń qýalap jarysýdaǵy reıtıngim álemde 8-shi orynda boldy. Jarys teńiz deńgeıinen 1600 metr bıiktikte ótti. Jańadan qar jaýyp, shańǵy jolynyń jumsaq bolýy meniń medalǵa ilinýime kedergi keltirdi. – Osy Olımpıadadan keıin ýaqytsha Shvesııaǵa qonys aýdardyńyz emes pe? – Meniń Shvesııaǵa kóshýdegi sebebim, sportyq nátıjelerimdi jaqsartý úshin edi. Tek shańǵyshy deıtin qur ataqqa ıe emes, naǵyz kásibı shańǵyshy bolǵym keldi. Túsinbegender kóp boldy. Olar «Smırnov jalǵyz ózi ne istemek, qatty qatelesti», dedi. Biraq meniń sheshimim durys ekeni dáleldendi. – Qalaı dáleldendi? – 1993 jyly dál men qonystanǵan qalada álem chempıonaty ótti. Osyǵan qatysyp, kúmis júlde aldym. Alǵash máre syzyǵyn qıyp ótken sátte chempıondyq tabloda meniń atym jazylyp turdy. 10 mınýttan keıin meniń famılııamdy ózgertip, norvegııalyq shańǵyshy Bern Delıdi chempıon dep jarııalady. Meni ekinshi orynǵa syrǵytyp jiberdi. 18 santımetrge utylyppyn. – Lıllehammer Olımpıadasyna osy jerde daıyndaldyńyz ba? – Iá. Joǵary deńgeıde daıyndaldym. Olımpıadaǵa deıin kýboktyq 8 týrnırdiń 5-eýinde top jardym. Biraq árkez marafondyq jarysta aǵzada suıyqtyq jetispeı qalatyn. О́ıtkeni, bul kóp qýat pen kúsh jumsaıtyn qashyqtyq. 30 shaqyrymǵa deıin jaqsy júgirem de, 40 shaqyrymnan keıin boldyra bastaıtyn edim. Osydan arylý úshin arnaıy jattyqtym. – Olımpıada «altynyn» alǵan sátti áli umytpaǵan bolarsyz? – Olımpıada altynyna jetý úshin 18 jyl kúsh jumsadym. Sol kúni tańǵy 7:00-de turdym da, qaraqumyqpen tamaqtandym. Sebebi, jarys joly uzaq bolǵandyqtan, jaqsy tamaqtaný qajet edi. Saǵat 9:00-de úıden shyqtym. Jarys 11:00-de bastaldy. Jeńis maǵan buıyrdy. Ol ońaı kelgen joq. Kóptegen synaqtardan óttim. Sondyqtan bul jetistik maǵan asa qymbat. – Sporttyq jolyńyzdy aıaqtaǵan soń «Vladımır Smırnov – chelovek pobedıtel» atty kitap jazdyńyz... – Olımpıadadaǵy jeńisten keıin birden sol sátti qaǵaz betine túsirip, kitap jazý oıyma keldi. Biraq oılaǵanyma birden jete qoıǵan joqpyn. Mindetterimnen bosadym, bos ýaqyt paıda boldy, oıymdaǵyny iske asyrýǵa kiristim. Kitapta tek qana meniń sporttyq jolym emes, tanymal ózge de atletterdiń sátti karerasyndaǵy tájirıbeleri men sportshylardyń ómirin berýge tyrystym. Beken QAIRATULY Vladımır Smırnov XVII qysqy Olımpııa oıyndarynyń chempıony atanǵan sát. 1994 jyldyń 24 aqpany. Norvegııanyń Lıllehammer qalasy. *** Qazaqstan sportshylary táýelsiz memlekettiń quramasy sapynda 1994 jyldan beri – qysqy, 1996 jyldan beri jazǵy Olımpııalyq oıyndarǵa qatysyp keledi. Osy jyldarda olar 6 Olımpıadada jarys kórigin qyzdyrdy. Bizdiń sańlaqtarymyz bul jyldary jazǵy Oıyndarda 19 altyn, 22 kúmis jáne 28 qola, barlyǵy 69 medal jeńip alsa, qysqy Oıyndarda 1 altyn, 3 kúmis jáne 3 qola, jalpysy 7 medalǵa qol jetkizdi. Sóıtip, eki Oıyndar jıyntyǵynda 76 júldeni qorjynǵa saldy. Sportshylarymyz leginde 6 Olımpııalyq oıyndarda 7 altyn, 7 kúmis jáne 8 qola, túgeldisinde 22 medal alǵan boksshylarymyz, 6 altyn, 5 kúmis jáne 4 qola, nátıjesinde 15 medaldy qanjyǵaǵa baılaǵan aýyr atletterimiz, 1 altyn, 5 kúmis jáne 11 qola, qorytyndyda 17 medal ákelgen balýandarymyz erekshe kózge tústi.