Keshegiń – bar, búginiń – nar, Aqjaıyq

Qut daryǵan atameken

Nurlan NOǴAEV,

Batys Qazaqstan

oblysynyń ákimi.

Sóz joq, búgingi Qazaqstan kelbeti kemel, ekonomıkasy órge basqan, halqy dáýletti, el-jurty sútteı uıyǵan tatý, qoǵamy turaqty memleket bolyp qalyptasty. «Qazaqstan-2050» Strategııasy – osynyń bultartpas aıǵaǵy. «Qatty daýyl turǵanda qabyrǵa emes, dıirmen ornatý kerek», – degen qaǵıda ustanǵan Elbasynyń kóregen saıasatynyń arqasynda nebir «tar jol, taıǵaq keshý», daǵdarystardan aman-esen ótip, el osyndaı dárejege jetti.

Táýelsiz elimizdiń tuǵyrly bolýyn barsha halyq tileıdi, osy jolda bir kisideı jumylyp, bel sheship, bilek sybanyp eńbek etip jatyr.

Edil menen Jaıyqtyń

Birin jazǵa jaılasań,

Birin qysqa qystasań,

Al qolyńdy malarsyń

Qut daryǵan atameken

Sóz joq, búgingi Qazaqstan kelbeti kemel, ekonomıkasy órge basqan, halqy dáýletti, el-jurty sútteı uıyǵan tatý, qoǵamy turaqty memleket bolyp qalyptasty. «Qazaqstan-2050» Strategııasy – osynyń bultartpas aıǵaǵy. «Qatty daýyl turǵanda qabyrǵa emes, dıirmen ornatý kerek», – degen qaǵıda ustanǵan Elbasynyń kóregen saıasatynyń arqasynda nebir «tar jol, taıǵaq keshý», daǵdarystardan aman-esen ótip, el osyndaı dárejege jetti.

Táýelsiz elimizdiń tuǵyrly bolýyn barsha halyq tileıdi, osy jolda bir kisideı jumylyp, bel sheship, bilek sybanyp eńbek etip jatyr.

Edil menen Jaıyqtyń

Birin jazǵa jaılasań,

Birin qysqa qystasań,

Al qolyńdy malarsyń

Altyn menen kúmiske! – dep jelmaıa minip, jeruıyǵyn izdegen Asanqaıǵy babamyz aýyz sýy quryp tamsanǵan aralyqta ornalasqan Batys Qazaqstan oblysynyń jeriniń shuraıymen birge eliniń shyraıy da bólek búginde. Tarıhy baı. Tym árige barmaı-aq, bir ǵana mysal keltireıin, osynyń ózi qazaq jeriniń qanshalyqty tarıhı baı muraǵa bógip jatqanynyń dáleli bola alady dep oılaımyn. Tek sońǵy on jyldyń ishinde oblys aýmaǵynda 6000-nan astam jańa arheologııalyq eskertkishter anyqtaldy. Bul degen, týrasyn aıtsa, aıaq attasań tarıh degen sóz.

Geografııalyq jaǵynan Eýrazııanyń ortalyǵynan ońtaıly oryn teýip, Reseı Federasııasynyń bes oblysymen shektesip jatyr (syrtqy shekaranyń uzyndyǵy 1,5 myń shaqyrymnan astam) jáne el ishinde Aqtóbe, Atyraý oblystarymen qońsy qonǵan.

Respýblıkadaǵy gaz kondensatyn óndirý kóleminiń 99 paıyzy, gaz óndirý kóleminiń 47 paıyzy oblys úlesine tıesili. Jalpy aımaqtyq ónim (JAО́) ósiminiń ortasha qarqyny sońǵy úsh jylda jyl saıyn 3,8 paıyzdy qurap otyr. Jan basyna shaqqanda oblys boıynsha JAО́ ortasha respýblıkalyq deńgeıden 1,5 esege asady. Oblys ekonomıkasynyń negizin ónerkásip óndirisi quraıdy. Eldiń ónerkásip ónimderiniń jalpy kólemine qosqan oblys úlesi 9,7 paıyzǵa deıin ósti. Jyl saıyn kómirsýtekti shıkizatty óndirý aýqymy ulǵaıtylýda. Tabıǵı gaz óndirý 22,3 paıyzǵa, gaz kondensatyn óndirý 10,8% paıyzǵa artty.

Qaıta óńdeý ónerkásibindegi eńbek ónimdiligi jóninen respýblıka boıynsha 1-oryndamyz, aǵymdaǵy jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda bir adamǵa shaqqanda 16,9 myń AQSh dollaryn nemese ótken jyldyń tıisti kezeńine 160,5 paıyzdy qurady.

Indýstrııalandyrý kartasy sheń­berinde 1750-den astam jańa jumys oryndaryn qurýmen 257,2 mlrd. teńge somasyna 35 ınvestısııalyq joba júzege asyrylýda. 2010-2012 jyldary 250,8 mlrd. teńgege 29 joba iske asyrylyp, 1200-ge tarta turaqty jumys ornyn qurýǵa múmkindik berdi. Jobalar negizinen qury­lys ındýstrııasy, agroónerkásip kesheni, mashına jasaý, metallýrgııa, munaı óńdeý jáne energetıka sııaqty salalarda iske asyrylýda. 2014 jylǵa 4,2 mlrd. teńgege 2 jobany iske qosý josparlanýda.

Tabıǵaty shuraıly, keń jaılaýy malǵa, en qoınaýy kenge, el ishi tutas ónerge tunǵan bizdiń oblys sonymen qatar respýblıkadaǵy iri ónerkásiptik-agrarlyq óńir bolyp tabylady.

Mal tuqymyn asyldandyrý tabys­tyń qaınar kózi bolyp tabylatyny shy­ǵar kúndeı shyndyq. Bizdiń oblys asyl tuqymdy mal sharýashylyǵy boı­ynsha qazaqtyń aqbas jáne gereford tuqymdarynyń etti malynyń, etti-maıly baǵyttaǵy edilbaı tuqymy jáne aqjaıyqtyq etti-júndi qoı tuqym­darynyń, qunarly baǵyttaǵy jyl­qylardyń kóshimdik tuqymdarynyń já­ne túıelerdiń qazaq baktrıan erekshe tuqy­mynyń qundy genetıkalyq qory bar res­pýblıkanyń iri óńirleriniń biri bolyp tabylady.

Iri qara maly etiniń eksporttyq áleýeti baǵdarlamasy sheńberinde oblys 2015 jylǵa deıin 5 myń tonna etti eksportqa shyǵarý kerek. Osyǵan baılanysty, 4 bordaqylaý alańyn iske qosý, 200 sharýa qojalyǵyn jáne sheteldik seleksııanyń 5,3 myń bas malyn satyp alýmen 5 reprodýktor sharýashylyq qurý josparlanýda. Qoıylǵan mindetter sheńberinde 9,6 myń basqa arnalǵan damyǵan ınfraqurylymy bar 2 bordaqylaý alańy paıdalanýǵa berildi.

Keden odaǵy qurylýy otandyq kásiporyndarǵa jańa naryqqa jol ashty. Biz Reseı, TMD jáne Eýropa elderiniń naryqtaryna eń az kóliktik shyǵyndarmen qoljetimdilikti qamtamasyz etetin shekaralas óńir retinde syrtqy ekonomıkalyq qyzmet kórsetýdiń mańyzdy áleýetine ıe bolyp otyrmyz. Kedendik odaq elderimen saýda jasaý ulǵaıýda. 2013 jylǵy qańtar-shildede Kedendik odaq elderimen eksport 38,7 mln. AQSh dollaryn qurady, bul 2012 jylǵy qańtar-shildeden 35,2 paıyzǵa kóp, ımport 397,5 mln. AQSh dollary bolyp 35,8 paıyzǵa artty.

Byltyr ózara yntymaqtastyqty nyǵaıtý maqsatynda Reseı Federa­sııa­synyń 5 shekaralas óńirine bardyq. Osy­laısha Reseıdiń samaralyq fırmasynan satyp alynǵan «Zekýra», «Lıana», «Rozara» elıtalyq kartop tuqymdary Zelenov aýdanynyń shekaralas 20 kókónis sharýashylyǵyna egildi. Nátıjesinde gektarynan 160 sentnerge deıin eń kóp kartop túsimi alyndy.

Táýelsizdigimiz elimizdiń erteńi – bilimdi urpaqtyń qolynda. Batys­qazaq­standyq ustazdar bir jaǵynan abyroı, ekinshi jaǵynan jaýapkershilikti bul iste laıyqty atqaryp keledi.

Sońǵy tórt jylǵa jýyq ýaqytta «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda 23 balabaqsha ashyldy, sonyń ishinde 9-y jańadan salyndy.

Úsh pen alty jas aralyǵyndaǵy ba­la­lardy mektepke deıingi oqý jáne tárbıemen qamtý boıynsha 95,3 kór­setkishke qol jetkizip, respýblıka kóle­minde Qostanaı, Qaraǵandy oblystarynan keıingi úshinshi oryndy ıelendi.  

Bıylǵy UBT nátıjesi boıynsha oblys Almaty jáne Astana qalalarynan keıin úshinshi oryndy enshiledi.

Ulttyń ustazy Ahmet Baıtur­syn­ulynyń: «Jaqsy muǵalim mektepke jan kirgizedi», – degen sózi áli kúnge óz mánin esh joıǵan joq dep oılaımyn.

Bul jerdegi jaqsy muǵalim degen sóz adamı turǵydan aıtylyp turǵan joq, kisilik iri kelbetimen birge biligi de, bilimi de, daıyndyǵy da mol bolýy kerek. Máseleniń osy jaǵyna basa nazar aýdarylyp keledi. Jalpy bilim beretin mektepterdegi joǵary jáne birinshi sanatty pedagogtar úlesi 48,1 paıyz bolyp, respýblıka orta kórsetkishinen asty. Ásirese, jas mamandardy keńinen tartý men olarǵa qamqorlyq máselesi kún tártibinen túspeıdi. Bıyl bilim berý uıymdaryna 225 jas maman keldi, onyń ishinde «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha 203 adam aýylǵa bardy. Tek bıyldyń ózinde 194 jas mamanǵa turǵyn úı satyp alýǵa jeńildetilgen nesıe berildi, 403 maman kóterme járdemaqyǵa ıe boldy.

Biz turaqty damý ústindegi memlekette ómir súrip jatyrmyz. Sol sebepti de búgingi tańda qazaqstandyqtardyń, onyń ishinde bizdiń óńir turǵyndarynyń densaýlyǵyn jaqsartý maqsatynda naqtyly qadamdar jasaýǵa múmkindik týyp otyr. 3 jyl ishinde densaýlyq saqtaýdyń 15 nysany, sonyń ishinde 5-eýi aýyldyq jerde salyndy.

Densaýlyq saqtaýdyń 9 nysanynyń qurylysy júrgizilýde.

Bıyl bir de bir ana ólimi tirkelgen joq. Kelgen 126 jas mamannyń 62-si aýyl­darǵa joldanyp, olar úshin aýdan jáne qala ákimdikterimen qyzmettik tur­­ǵyn úı men kóterme aqy berý múm­kin­dikteri qarastyrylyp otyr.

«Táni saýdyń – jany saý», dep úıretedi halyq danalyǵy, ultymyzdyń ulyqty, urpaqtarymyzdyń saý-salamatty bolýy, eń birinshi kezekte, sport pen dene tárbıesine baılanysty.

Syrym aýdanynda jasandy jabynnan jasalǵan kóp júıeli sporttyq alań salyndy, Terekti jáne Kaztalov aýdandarynda sport keshenderiniń qurylysy aıaqtaldy. Oblystaǵy sportpen shuǵyldanýshylar sanyn 22 paıyzǵa arttyrý maqsatynda stýdentter men jastarǵa sport ǵımarattaryn 50 paıyz jeńildikpen, al múgedek sportshylar men mektep oqýshylaryna tegin paıdalaný jaǵdaıy jasaldy.

Oral qalasynyń stadıondary negiz­gi jumystan tys ýaqytta sportpen shu­ǵyl­danýǵa nıet bildirgen barlyq sanattaǵy turǵyndarǵa tegin qyzmet kórsetedi.

Sońǵy 3 jylda jáne ústimizdegi jyldyń 8 aıynda 30 sporttyq nysan salynǵan.

«Aq bulaq» baǵdarlamasy sátti júzege asyrylýda. Oblys turǵyndaryn sýmen qamtý 82 paıyzǵa jetti, sonyń ishinde aýyl turǵyndary 69 paıyz qamtamasyz etildi.

Oblys halqyn gazben qamtý 86 paıyzǵa, sonyń ishinde aýyl turǵyndaryn qamtý 72 paıyzǵa jetkizdi.

Oblystyń barlyq 12 aýdanyna jeli­lik gaz tartý júrgizilip, oblystyń eldi mekenderiniń 47 paıyzǵa jýyǵy ekolo­gııalyq taza jáne ekonomıkalyq tıimdi otyn túrin qoldanýǵa múmkindik aldy.

Osylaısha, oblys ekonomıkasyna turaqty damý aǵymy tán bolyp otyr.

Jalpy aıtqanda, osy atqarylyp jatqan jumystardyń negizgi maqsaty Elbasymyzdyń tapsyrmalary men alǵa qoıǵan mindetterin múltiksiz oryndaý bolyp tabylady. Oǵan tolyq múmkindigimiz bar.

Nurlan NOǴAEV,

Batys Qazaqstan

oblysynyń ákimi.

Synı suraqtarǵa sátti jaýaptar qaıtaryldy

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde keshe Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaevtyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótti. Onda oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý jaǵdaıy, memlekettik sondaı-aq salalyq baǵdarlamalardyń iske asyrylý barysy jáne basqa da máseleler aıtyldy.

Apta saıyn ótip jatqan dás­túrli shara bul joly barsha mu­syl­man qaýymynyń qasıetti mere­kesi Qurban aıtqa dóp kelip otyr. Osyǵan oraı oblys ákimi N.No­ǵaev baıandamasynyń basynda sha­raǵa qatysýshylardy aldy­men Qurban aıt merekesimen quttyqtap ótti. Odan ári oblystyń tynys-tirshiligin tizbekteı otyryp, atqarylyp jatqan jumystardy baıandady.

Reseıdiń bes oblysymen kór­shi­les ornalasqan Batys Qazaqstan oblysy ekonomıkasynyń basym ba­ǵyttary – aýyl sharýashylyǵy, gaz óńdep-óndirý, shaǵyn jáne orta kásipkerlik, kólik jáne tranzıt, elektr qýatyn óndirý jáne basqa da salalar. Sondaı-aq, bul oblys elimizdiń eýropalyq bóliginde ornalasqandyqtan geografııalyq róli de óńirdiń ekonomıkalyq erek­sheligi sanalady.

«Elbasymyzdyń tapsyrmasymen halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý baǵytyndaǵy is-sharalar ózge oblystardaǵydaı Batys Qazaqstan oblysynda da jarasymdy jal­ǵasyn taýyp kele jatyr», deı kele, óz baıandamasynda N.Noǵaev elimiz­diń ishki jalpy ónimindegi Batys Qazaqstan oblysynyń úlesi 5,6 paıyz ekendigin jetkizdi. Al óner­kásip ónimderiniń úlesi 9 paıyzdy, aýyl sharýashylyǵy ónimderi 4,7 paıyzdy quraıdy eken.

Oblystyń barlyq saladaǵy ahýalyn qamtyǵan ákimniń aýyzsha áńgimesi biraz ýaqytqa sozyldy. Gazetimizdiń osy sanynda N.Noǵaevtyń maqalasy qosa berilip otyrǵanyn eskerip, biz onyń barlyǵyn tolyqtaı tizbekteýdi jón kórmedik.

Baspasóz máslıhatynyń ekinshi bóligi ádettegideı suraq-jaýap túrinde ótti. Tilshiler tarapynan túsken alǵashqy saýaldyń tórkini jergilikti sport vedomstvosyn basqarǵan birqatar memlekettik qyzmetkerlerdiń bıýdjet qara­jatyn ysyrapqa salǵandyǵy, buǵan oblys ákimdigi tarapynan qalaısha jol berilgendigi tóńireginde órbidi.

– Biz – quqyqtyq memleket qurýǵa baǵyt ustap otyrǵan elmiz. Bul máseleler dál osy sheńberde sheshimin tabýǵa tıis. Eger kináli bolsa, eshkim de jazasyz qalmaıdy. Atalǵan jaıtqa oraı búginde sot májilisteri bastaldy. Onyń túpkilikti sheshimi men núktesin ádil sot qoıady degen senimdemin, – dedi atalǵan saýalǵa jaýap qaıtarǵan oblys basshysy.

Geosaıası máni men mańyzy joǵary shekaralas oblys basshysyna Keden odaǵyna qatysty da suraqtar qoıyldy. Ákim bul uıymnyń Batys Qazaqstan oblysy úshin asa mańyzdy ekendigin aıta kele, búginde kórshiles elmen saýda-sattyq artyp kele jatqanyn tilge tıek etti. Basynda biraz túsinbeýshilikter bolǵanyn da jasyrmaǵan oblys basshysy qazirgi tańda kásipkerler arasynda básekelestik joǵarylap, alys-beristi jandandyratyn birlesken kásiporyndar sanynyń artyp otyrǵanyn aıtyp ótti. Al Keden odaǵy aıasynda saýda aınalymy 400 mıllıon AQSh dollaryn quraǵan.

Orys jáne qazaq tilinde túrli baǵyttaǵy buqaralyq aqparat quraldary ókilderi qatysqan atalmysh baspasóz máslıhatynda saýaldardyń da sıpaty san túrli boldy. Sheshimin tappaı júrgen áleýmettik saladaǵy problemalar ashyq aıtylyp, túıtkilderdi tuspaldaǵan synı suraqtar da tosynnan qoıyldy. Ákim N.Noǵaev oblystyń kúrdeli máseleler túıinin tarqatýǵa talpynys tanytyp jatqanyn, eńserilgen jumystarmen qatar, alda atqarylar san alýan sharýalardyń da jetip-artylatynyn aıtty. Sonymen qatar, birqatar suraqqa utymdy jaýap qaıtardy. Máselen, myna bir «Siz sońǵy kezde oblys ákimderi arasynda jasalǵan reıtıngide onynshy orynda tur ekensiz. Osy másele sizdi mazalamaı ma? Nege sońǵy oryndardyń birine túsip qaldym dep oılaısyz ba?» degen saýalǵa da oblys basshysy irkilgen joq. «Onynshy ma, tipti on tórtinshi orynda turmyn ba, buǵan sonshalyqty úlken mán berip, kúıgelektenip, ýaqytymdy bosqa joıǵym kelmeıdi. Meniń aldymda Elbasy men oblys turǵyndary qoıǵan jaýapty da kúrdeli mindetter tur. Basty maqsatym – soǵan saı is-qımyl qarqynyn toqtatpaý. Kórsetilgen mindetter údesinen shyǵý», dep jaýap berdi N.Noǵaev.

Iá, ákimderge qashanda talap ta, jaýapkershilik te joǵary. Ony ótken aptada ǵana Úkimettiń keńeıtilgen jalpy otyrysynda Elbasy taǵy bir eske salǵan bolatyn. О́ńirdiń barlyq tynys-tirshiligine tikeleı jaýapty oblys basshylaryna tapsyrylǵan mindet zor. Olardyń osylaısha búkil respýblıkalyq buqaralyq aqparat quraldary ókilderiniń aldyna shaǵyp, esep berýi de el aldyndaǵy jaýapkershiligin aıqyndaı túsedi. Endeshe, keshegideı suraq-jaýaptar sátinde ákimder synı suraqtarǵa sátti jaýap taýyp qana qoımaı, onymen qosa, ózi basqarǵan óńirdiń ózekti máselelerine basqasha qyrynan kóz tastap, taǵy bir talqylap, pysyqtap alary anyq.

Keshegi baspasóz máslıhaty barysynda, sondaı-aq, Batys Qazaqstan oblysynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damý jaǵdaıy kórinis tapqan arnaıy kórme uıymdastyryldy.

Temir QUSAIYN,

Dınara BITIKOVA,

«Egemen Qazaqstan».

О́ndiristik dástúr jańashyldyqpen jalǵasýda

Búgingi zamanǵy mashına jasaý isiniń qyry da, syry da kóp. Onyń býyndary men tarmaqtary jyl ótken saıyn qanatyn keńge jaıyp keledi. Ásirese, qazirgi kúni munaı-gaz sektory men energetıkalyq salaǵa arnalǵan baǵyttyń orny aıryqsha. Biz osy ómirsheń joldy tańdadyq. Soǵan saı birinshi kezekte júzege asyrylatyn jobalar tizbegi iriktelip alyndy. Búginde munaı-gaz shıkizatyn óndirý men tasymaldaý úshin jylýtehnıkalyq qondyrǵylardy jasaý men jóndeý isi kezek kúttirmeıdi. Sondyqtan da bul is basym joba retinde belgilenip, soǵan saı arnaýly mamandandyrylǵan jeli men jańa óndiristik seh boı kóterdi.

Mundaǵy basty maqsat – tıimdi de irkilissiz óndiristi qamtamasyz etý ǵana emes, sonymen birge ony udaıy jetildirý bolyp otyr. Qolǵa alǵan jobamyzdyń alǵashqy nátıjesi de táp-táýir. Iаǵnı, joǵaryda atalǵan ónim boıynsha biz ishki rynoktaǵy ımporttyń úlesin tolyqtaı jabýǵa múmkindik aldyq. Innovasııalyq jobalarǵa qoıylatyn talaptar meı­linshe joǵary. Eger bizdiń jetildirdik degen qondyrǵylarymyz joǵary paıda­ly koeffısıentke teńese almasa, qaýipsizdik deńgeıine sáıkes kelme­se, sapalyq kórsetkishi álemdik ólshem­derden olqy túsip jatsa – esil eńbek zaıa ketti deı berińiz. Bir súısi­ner­ligi, otandyq konstrýktorlar men ınjener-tehnıkter toby mundaı olqy­lyqqa jol bergen joq.

Sondaı-aq, Elbasy Oral óńirine kelgen saparlarynyń birinde kompanııa bazasynda gaz týrbındi agregattar men osy tektes elektr stansalardy jóndeý jáne olarǵa servıstik qyzmet kórsetý jóninde tapsyrma bergen edi. О́z kezeginde bul óte joǵary, ári óte kúrdeli tehnologııalyq úderis bolyp tabylady. Bir sózben aıtqanda, Elbasy tapsyrmasyn oryndaý bizden óndiristi túbegeıli jaqsartý men kásiporynnyń ınfraqurylymyn jan-jaqty jetildirýdi talap etti. Osy­laısha, gaz týrbınalarynyń negiz­gi bólshekterin jóndeý úshin eń soń­ǵy úlgidegi búgingi zamanǵy tehnolo­gııalyq qondyrǵylar alyndy. Az ýaqyttyń ishinde qol jetken tabystardy tek bir ǵana Batys Qazaqstan mashına jasaý kompanııasy ujymynyń ǵana emes, barlyq qazaqstandyq mashına qurastyrýshylardyń ortaq jeńisi men jemisi deı alamyz. Ári bul joba elimizdiń ındýstrııalandyrý kartasynyń bel ortasynan oıyp turyp oryn aldy.

Árıne, mundaı tamasha tabysqa tek óz kúshimizben ıe boldyq desek shyn­dyqqa qııanat. Mundaı joba atalǵan salada óz dástúri men baı tájirıbesi qalyptasqan «General Elektrik» kompanııasymen ózara kelisim jasaý men yntymaqtasý arqyly márege jetti. Jasyratyn nesi bar, keı jaǵdaılarda sheteldik áriptester óte kinámshil, saýysqannan saq, qoıatyn talaptary óte joǵary bolyp keledi. Tutastaı Qazaqstan men Ortalyq Azııa res­pýblıkalary úshin mańyzy joǵary bul kelisimge qol qoıar aldynda olar bizdiń kompanııanyń áleýeti jáne qazirgi jaı-kúıimen muqııat ári jan-jaqty tanysty. Sheteldik mamandar toby kásiporynǵa tehnıkalyq aýdıt jumystaryn júrgizdi.

Onyń qorytyndysy boıyn­sha jasalǵan esepte bylaı delin­gen: Qazaqstandyq zaýyt kúrdeli teh­nı­kalyq suranystardy oryndaýǵa tolyq qabiletti. Ári onyń múmkindikteri halyqaralyq normalarǵa tolyqtaı sáıkes keledi. Mashına jasaýdyń jańa túri – týrbınaly qondyrǵylar Qazaq­stan úshin buǵan deıin bettesip kór­megen tyń jańa sala. Soǵan qaramastan mundaǵy servıstik ortalyqtyń qyzmeti bul iste tájirıbesi mol memleketterden bir de kem emes.

Bizdiń kásiporynda reseılik mashına qurastyrýshylarmen birige otyryp avıasııalyq gaz týrbınalar qozǵaltqyshtaryn jóndeıtin jańa joba júzege asyrylýda. QR Qorǵanys mınıstrliginiń suranysyna sáıkes SÝ-27 ushaǵynyń qozǵaltqyshyn jóndeý isi de bir mezgilde qolǵa alyndy. Qazirgi kúni elimizde otandyq avıa­sııa men kishi áýe kemelerin jóndeý ári damytý jobalary júzege asyrylýda. Bul is eldi-mekender arasyndaǵy óte alys qashyqtyqtardy tez aralap ótý úshin qajet bolyp otyr. Sondaı-aq, respýblıkamyzda ózge kólik túrlerimen jetýge qıyn soǵatyn aımaqtar da bar. Mine, bizdiń kompanııa osy jobaǵa da qatysýda. Qazirdiń ózinde motory jeńil tórt adamdyq shaǵyn ushaqtyń úlgisi jasaldy. Kóp keshikpeı ony synaq alańyna joldaý tetikteri alynbaq. Bul is biryńǵaı úlgidegi sertıfıkatqa ıe bolý arqyly júrgizilmek.

Túıip aıtqanda, bizdiń otandyq kásiporynnyń basty ereksheligi – qatelesýge quqymyzdyń múldem joq ekendiginde. Sondyqtan da ınje­ner-tehnıkalyq kadrlar men jumys­shylarǵa qoıylatyn talap óte joǵary. Olar óz mamandyqtary men kásibı sheberlikterin Qazaqstan men Ýkraı­nanyń tehnıkalyq sıpattaǵy joǵary oqý oryndarynda kóterip otyrady. Oǵan negizinen kásiporyn joldamasy boıynsha bolashaǵy mol jas mamandar jiberiledi. Ásirese, Harkov aeroǵarysh ýnıversıtetimen jasalǵan kelisimniń orny bólek. Kompanııa janynda «Energetık» atty oqý ortalyǵy jumys isteıdi. Munda negizinen ju­mysshy mamandar ázirlenedi.

Biz búgingi bıik deńgeıimizge bir kúnde, bir jylda jete qalǵan joqpyz. Kásiporynnyń qurylǵanyna bıyl tabany kúrekteı elý jyl toldy. Sodan beri ujym óziniń óndiristik dástúri men tarıhyn qalyptastyra bildi. Búgingi kúni osy dástúrdi jańashyldyq kózqaraspen jalǵastyrýǵa umtylyp kelemiz. Al aldaǵy basty mindetimiz – bá­sekege qabilettilik deńgeıi men qazaq­standyq úlesti odan ári kóterý bolyp qala bermek.

Álibı AHMEDJANOV,

Batys Qazaqstan mashına qurastyrý kompanııasy

dırektorlar keńesiniń tóraǵasy.

ORAL.

Maqsat – buqaramen bite qaınasý

Aýylǵa degen qoldaý men qamqorlyq Elbasymyzdyń udaıy nazarynda bolyp keledi. Onyń naqty mysalyn shalǵaıdaǵy Taıpaq aýylynyń búgingi tynys-tirshiliginen de kórýge bolady. Búgingi aýyl turǵyndarynyń arasynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sarabdal saıasatyn qoldaý kórinisteri, erteńgi kúnge degen sergek senim aıqyn baıqalady.

Aýyl turǵyndary, ásirese, egemen elimizde jasalǵan ákimshilik reformalarǵa tereń túsinistik tanytýda. Munda jergilikti basqarý tetikterin tereńdetý men damytýǵa qatysty irgeli qadamdar jasalǵany belgili. Muny áleýmet túpteı kelgende ómir sapasyn odan ári jaqsartýǵa baǵyttalǵan tuǵyrnama retinde uǵynady. Osyndaı ómirsheń kózqarastyń bir kórinisindeı – búginde aýyl turǵyndary arasynda memleket qamqorlyǵyna jaýap retinde oǵan qaıtarym jasaýǵa, járdemdesýge degen ahýal ornyǵa túsýde. Muny eljandylyqtyń bir kórinisi dep túsinýge ábden bolady.

Bir súısinerligi, keshegi ótpeli kezeńniń qıyndyqtary tusynda da aýyldastarym óz eńbekteriniń arqasynda eńselerin túsirmeı, tik ustaı bildi. Aınalasyn iske urshyqtaı ıire bilgen marǵasqa, márt, atpal azamattardy kórgende, mundaı jandar bar jerde alynbaıtyn asý joq degen oıǵa eriksiz berilemin. Ári odan ári qanattana túsemin. Eger derek pen dáıekke súıener bolsaq, el-jurtymyzǵa ıgilik bolyp kelgen «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasy boıynsha tek bıylǵy jyldyń ózinde on eki adam jıyrma mıllıon teńgege jýyq nesıege qol jetkizipti.

Bul kásipkerliktiń qulaq kúıin keltirýdiń bir mysaly bola alatyny anyq. Sondaı-aq, aldaǵy kúnder de biz úshin naǵyz jańalyqtar men ózgeristerge toly shaq bolǵaly tur. Atap aıtqanda, jeke ınvestısııalyq qarajattar esebinen avtokólikterdi jóndeıtin tehnıkalyq stansa, mal ónimderin satyp alatyn ortalyq, toıhana jáne janarmaı beketi salynyp, paıdalanýǵa beriledi dep kútilýde.

Mine, osyndaı naqty baǵdarmen altyn besik – atajurtymyzdyń aıbyny asqaqtap, ajary asa bereri kámil. Taǵy bir qýanyshymyz – bizdiń aýylymyz Taıpaq tirek eldi mekenderdiń qatarynda tur. Aıtalyq, óńirlik damý mınıstrligi arqyly bólingen qarajatqa aýyldy abattandyrý men kóriktendirý jónindegi qozǵalys ótken jyldyń ózinde bastalyp ketken edi. Bıyl osy maqsatqa qosymsha taǵy da jeti mıllıon teńge qarastyryldy.

Sondaı-aq, joǵarǵy atqarýshy organdarǵa joldaǵan usynys-tilekterimiz de qoldaý taýyp keledi. Máselen, Mádenıet úıine kúrdeli jón­deý júrgizý úshin onyń jobalaý-smetalyq qujat­tarynyń ázirlenýi aldyńǵy pikirimizdiń aıǵaǵy.

Sonymen birge, respýblıka Parlamenti qa­byl­daǵan zańǵa sáıkes aýyl ákimderine kópte­gen qosymsha ókilettilikter berilgeni de qyz­metimizge jańa serpin týǵyzǵanyn rıza­shy­lyq­pen aıtqym keledi. Eń bastysy, qarjy­lyq-ekonomıkalyq derbestigimizdiń keńeıtilýi kiris kózderin qalyptastyrýǵa negiz qalaıdy. Mun­daı jaǵymdy jaıttardyń bári aýyldaǵy aǵaıynnyń súıispenshilik sezimin týǵyzyp otyr.

Bir sózben aıtqanda, aýyl ákimderiniń tól mindeti – buqaranyń óz taǵdyryna degen jaýapkershiligin odan ári kúsheıtý, tómennen týyndaǵan ár isti ilip áketip, olarmen bite qaınasý dep túsinemin.

Boranbaı QYDYRǴOJIN,

Taıpaq aýyldyq okrýginiń ákimi.

Aqjaıyq aýdany,

Taıpaq aýyly.

Máskeýge Oraldan et jóneltildi

Taıaýda Oral óńirindegi bordaqylaý alańynan Reseıdiń máskeýlik naryǵyna qazaqstandyq ettiń alǵashqy partııasy – 20 tonna iri qara mal eti jóneltildi. Qazaqstandyq óndirisshi men saýda ındýstrııasynda jumys isteıtin reseılik kompanııa – Moskvoreskıı saýda úıi arasynda jyldyń sońyna deıin 500 tonna et jetkizý jónindegi ótken aptada jasalǵan kelisimsharttyń oryndalýy osylaısha bastalyp ketti.

Elimizdiń batys óńirinde ornalas­qan Qazaqstannan et eksporttaýshy «Grown batys» JShS-niń qazirgi zaman­ǵy bordaqylaý alańy, damyǵan ınfra­qu­ry­lymy bar. Nysanda 8640 iri qarany us­taıtyn mal ósirý kesheni, tońazytqysh jab­dyqtary, et kombınaty, astyq saq­taý qoımasymen qurama jem zaýyty jumys isteıdi. Quny 3571,9 mln. teńgeni quraıtyn joba «QazAgro» ulttyq holdıngi quramyndaǵy enshiles kompanııa «QazAgroО́nim» AQ-tyń qatysýymen mem­lekettik-jekemenshik áriptestik aıasynda «jandandy». Aıta keterligi, bıyl­ǵy shilde aıynda «QazAgro» basshysy Dýlat Aıtjanovtyń reseılik ımport­taýshy ókilderimen kezdesýinde qazaq­standyq et óndirýshilerdiń Máskeý saýda júıelerine kirýiniń ózekti máseleleri talqylanǵan bolatyn. Kezdesý barysynda reseılikter otandyq ettiń qunarly sıpattary men dámdik qasıetteri arqasynda Reseıdiń máskeýlik naryǵynda premıým-klass ónimi retinde jaıǵasa alatynyn aıtqan edi.

Qazirgi ýaqytta bordaqylaý alańynda 4 myńnan astam iri qara mal baǵylýda. Mal basy josparly túrde kóbeıtilýde. «Grown batys» JShS-niń dırektory Ev­genıı Alıev óz ónimderiniń sapasyna senimdi, sondyqtan ony kez kelgen naryqqa uıalmaı shyǵarýǵa ázir. Máskeýlik áriptespen aradaǵy kelisimsharttyń shek­teý­li merzimi joq, biraq jetkizilýi tıis ettiń kólemi az emes. Qoıylatyn talap ta joǵary. Kompanııa Oral, Atyraý bazar­lary­nan bólek Reseıdiń ortalyq aımaq­taryna da et jetkizedi. Bıylǵy kóktemnen beri kelisimshartqa sáıkes reseılik logıstıkalyq kompanııanyń birimen Samara oblysyna 40 tonnaǵa jýyq et jóneltildi.

– Eń basty kedergi reseılik maldá­ri­ger­­lik baqylaý derekqorynda Batys Qazaqstannan ákelinetin et ónimderin kirgizýge shekteý salynýy boldy. Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstrliginiń jaýapty bólimderiniń jumystanýy arqasynda bul shekteýler jýyrda ǵana alyndy. Logıstıkalyq, tehnıkalyq túıtkilder bar, biraq olar retimen sheshilýde. Basty túıin sheshilip, endi Reseıge et shyǵarý áldeqaıda jeńildedi, – dedi Evgenıı Alıev. Onyń aıtýynsha, Máskeýge jet­ki­ziletin ettiń baǵasy 170 rýbl bolǵany­men, kásiporyn shyǵynsyz jumys isteýde. Árıne, baǵa kóńilden shyqpaǵanymen, et­tiń sapasyna jáne ónim jetkizýdiń tu­raq­tylyǵyna kirpııaz máskeýlikterdiń kó­zin jetkizip alǵan mańyzdy. Úlken ister osyn­daı kishkentaı qadamnan bastal­sa kerek.

– Qazaqstannyń et eksporttaý áleý­etin arttyrý baǵdarlamasynyń júze­ge asyrylýynyń bir kórinisi retinde Qazaq­stan eti Reseıdiń naryǵyna qadam basty. Kedendik keńistik jaǵdaıynda bizdiń naryqqa Reseıden, Belorýssııadan arzan et ákelinýde. Máskeý naryǵyna sapaly et usynatyn «Grown batys» kompanııasynan ózge qurylym joq. Búginde qazaqstandyq ettiń ózindik qunyn tómendetip, sapasyn arttyrý jáne ózge naryqtarǵa shyǵý baǵytynda jumystanýdamyz, – dedi «QazAgroО́nim» AQ-tyń Oraldaǵy ókili Kıikbaı Aıdaralıev.

«Grown batys» JShS-niń dırektory Evgenıı Alıev jyl sońyna deıin Más­keýge apta saıyn 20 tonna et ónimderi tońa­zytylǵan jáne borshalanǵan túrde vakýým­dyq oramada jetkiziletinin aıtty. Evgenıı Alıev ózderi óndirip otyrǵan ónimniń sapasyna kepildik bere otyryp, Máskeýdiń Kremline premıým-klass et ónim­derin jetkizýge daıyn ekenderin málimdedi.

Gúlbarshyn ÁJIGEREEVA,

jýrnalıst.

Derek pen dáıek

● Bıyl Oral óńirinde ındýstrııa­landyrý kartasy aıasynda 1750-ge jýyq jańa jumys orny quryldy. Otyz bes ınvestısııalyq joba júzege asýda, onyń jıyrma tórti Oral qalasynyń úlesine tıse, qalǵan on biri aýyldardyń enshisinde.

● Oblysta osy ýaqyt aralyǵynda aýyl sharýashylyǵy keshenin damytý úshin irgeli qadamdar jasaldy. Aýyl sharýashylyǵy qurylymdaryna oblystyq jáne respýblıkalyq bıýdjetterden jáne «QazAgro» fılıalynan bólingen qarajat kólemi 22,3 paıyzǵa artty.

● О́ńir turǵyndaryn jańa pisken kókónistermen qamtý úshin elý úsh jylyjaı salynyp, paıdalanýǵa berildi. Bıyl syıymdylyǵy 4,8 myń tonna pııaz, kókónis qoımasy salyndy. Munda tamshylatyp sýarý tehnologııasy boıynsha júz gektardan jınalǵan ónim saqtalmaq.

● Bıyl oblys aýmaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý men óńdeýge baǵyttalǵan birqatar jańa ınvestısııalyq jobalarmen tolyqty. Olardyń qatarynda «Jaıyq et» JShS, kondıter ónimderi kombınaty, qus fabrıkasy, tońazytý qasaphanasy, qozy etin óndirý kesheni sekildi qurylymdar bar.

● Shaǵyn jáne orta kásipkerlikte jumys isteıtinder sany jyl saıyn artyp keledi. «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde óńirlik úılestirý keńesi arqyly 76 joba qoldaý tapty. Soǵan sáıkes 1195 jańa jumys ornyn ashý jos­parlanyp otyr.

● Oblystaǵy 450 aýyldyq eldi mekenniń 62-sinde ǵana qara jabyndy jol bar. Alty aýdan ortalyǵy oblys ortalyǵymen qara jabyndy jol arqyly baılanystyrylmaǵan. Bul búgingi atqarýshy organ jetekshilerine keńestik kezeńnen, odan bergi táýelsizdik jyldarynan qalǵan «mura». Qazir osy olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin keshendi jumystar qolǵa alynǵan.

● Oral óńirinde áleýmettik sala deńgeıin kóterý úshin jan-jaqty jumystar júrgizildi. Bilim berý isinde jańa ómirsheń bastamalar júzege asty. Mundaǵy mektepten tys qosymsha bilim berý júıeleriniń is-tájirıbesi úlgi tutarlyqtaı. Oblystyń barlyq jalpy bilim beretin mektepteri ınternet jelisine qosyldy. Kompıýterlik tehnıkamen qamtý ortasha alǵanda toǵyz oqýshyǵa bir kompıýterden keledi.

Oblystyń densaýlyq saqtaý jelisin 183 medısınalyq uıym quraıdy. Munda biryńǵaı ulttyq densaýlyq saqtaý júıesi aıasynda keshendi is-qımyl sharalary júzege asty. Aqjaıyq atyraby medısınanyń ártúrli salalarynda álemniń bilikti dárigerleri basqosyp, tájirıbe almasatyn ortalyqqa aınalyp keledi. Tek bıylǵy jyly Oral qalasynda halyqaralyq aýqymda bes basqosý ótkizildi.

● Respýblıka Úkimetiniń mono­qalalardy damytý baǵdarlamasynyń sheńberinde kenshiler qalasy – Aqsaıdy 2013-2015 jyldarǵa damytýdyń keshendi josparynyń jobasy jasaqtaldy. Munyń strategııalyq maqsaty – Aqsaı qalasynyń orta jáne uzaq merzimdi ýaqyt aralyǵynda turaqty áleýmettik ekonomıkalyq damýyn qamtamasyz etý bolyp tabylady.

 

Aıqarma bettiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń»

Batys Qazaqstan oblysyndaǵy menshikti tilshisi Temir QUSAIYN.

Sýretterdi túsirgen Rafhat Halelov.