Qaı kenishten de shyǵatyn munaı quramynda ilespe gaz kezdesedi. Sondyqtan munaıdy daıyndaý ortalyqtarynda onyń quramyndaǵy gaz, tuz, sýlar bólip alynatyny belgili. Al osy ilespe gazdy qaıtedi? Sońǵy jyldary shaǵyn munaı kompanııalarynda gaz týrbınalaryn qoldaný iske asa bastady.
Qaı kenishten de shyǵatyn munaı quramynda ilespe gaz kezdesedi. Sondyqtan munaıdy daıyndaý ortalyqtarynda onyń quramyndaǵy gaz, tuz, sýlar bólip alynatyny belgili. Al osy ilespe gazdy qaıtedi? Sońǵy jyldary shaǵyn munaı kompanııalarynda gaz týrbınalaryn qoldaný iske asa bastady.Máselen, «Máten» birikken kásipornynda, «Prıkaspıan Petroleým Kompanı» JShS-inde osyndaı qondyrǵynyń arqasynda ilespe gaz elektr qýatyna aınaldyrylýda. Tipti «Prıkaspıan Petroleým Kompanı» JShS-niń bul saladaǵy tájirıbesine 7 jyl tolyp otyr. Qytaılyq agregat munda osynshama ýaqyt toqtaýsyz júrip tur.
«Potensıal Oıl» JShS-niń qurylǵanyna bıyl 12 jyl boldy. Qazirgi ýaqytta munda barlaý jumystary aıaqtalyp keledi. Osy jumystardyń nátıjesinde Jańatalap kenishiniń Ortalyq jıyntyǵynda jańa munaı ken oryndary halyq ıgiligi úshin jumys jasaýda. Ken ornynan óndirilip jatqan munaı ónimderinen ilespe gazdy bóletin qondyrǵy budan burynyraqta qondyrylǵan edi. О́ndirilgen munaıdyń kólemin ólsheıtin avtomattandyrylǵan qondyrǵylar da iske qosylypty. Kompanııada qorshaǵan ortaǵa zııandy azaıtý sharalary da iske asyp keledi. Árıne, bul ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý saıasatyn iske asyrýdyń nátıjesi der edik. Qazir «Potensıal Oıl» JShS-niń óndiristik qorynda 72 uńǵyma bar. Onyń ishinde 9 uńǵyma burqaqtyq ádispen jumys jasaıdy. Ústimizdegi jyly «Jasulan ı K» JShS burǵyshylary 25 uńǵymany burǵylaýy tıis bolsa, qazir sodan 8 uńǵyma qalypty. Árıne, munaı bolǵan jerde gaz da ilese júredi. Ásirese, Janbaı aýylynyń turǵyndary úshin eki jaqtaǵy Jańatalap ken oryndarynyń paıdasy da, zııany da birdeı. Tipti kompanııaǵa ekologtar birneshe ret eskertý de bergen bolatyn. Endi «Potensıal-Oıl» JShS bul jaǵymsyz áńgimelerden qutylatyn túri bar. Nege deseńiz, 23 shildeden bastap kompanııanyń óndirisine eki gaz generator qondyrǵysy qondyrylyp, elektr qýaty óndirilýde.
– «Potensıal Oıl» JShS-niń negizgi maqsaty munaı uńǵymasynan óndiriletin ilespe gazdy aýaǵa jibermeý bolǵandyqtan, amerıkalyq «SAT» fırmasynan shyqqan eki gaz generator qondyrǵyny ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda satyp alǵan bolatynbyz. Osy birinshi gaz generatorlyq qondyrǵyny shilde aıynyń 23 juldyzynda iske qostyq. Sol ýaqyttan beri bizdiń óndiris orny túgeldeı gaz generatoryna qosyldy, – deıdi «Potensıal Oıl» JShS-niń óndiris bastyǵy Saparǵalı Ábilov.
Bul jerde kompanııanyń jańa dırektory Ábdirhan О́tesinovtiń eńbegin aıta ketken jón. Ol jumysty qabyldap alǵan kúnnen bastap birinshi kezekte atqarylatyn sharalardy ekshedi. Sonyń ishinde ilespe gazdan elektr energııasyn alý mindeti turdy. Aıta ketý kerek, gaz generatorynyń qýaty – 1 mVt. Sonyń ishinde óndiriske 520-550 kVt elektr energııasyn paıdalanýda. Al ekinshi gaz generatory qondyrǵysy da iske qosylyp, rezervke qoıylypty. Gaz generatorlyq qondyrǵy saǵatyna – 350 tekshe metr, táýligine – 8540 tekshe metr gaz jaǵady. «Eger de gaz generatory túrli jaǵdaılarda toqtap qalsa, gazdyń qysymy túsip ketse, qosymsha DES-400 kVt dızel stansasy bar», – deıdi kompanııanyń óndiristik-tehnıkalyq bóliminiń bastyǵy Maksım Semenıýk.
О́ndiris oryndaryndaǵy qondyrǵylarǵa elektrık jáne mehanık mamandary qyzmet kórsetedi. Qazirgi tańda gaz generatorlyq qondyrǵy senimmen jumys jasaýda. Jańa qondyrǵyny iske qosýǵa baılanysty munda jańadan 4 jumys orny da ashylǵan eken. Gaz generatory qondyrǵysyna qyzmet kórsetetin elektrıkter A.Shkodın men A.Krasnıak biz barǵanda kezekti aýysymda turdy. Jalpy gaz generatoryna 40 kúnde bir ret tehnıkalyq kútim jasalyp turatyn bolyp shyqty. Iаǵnı, bir kún ishinde generatordyń 1 tonna antıfrızi jáne 600 lıtr maıy, fıltrleri aýystyrylady eken.
Iá, «Potensıal Oıl» JShS kún ótken saıyn munaı óndirýde tabystarǵa jetip keledi. Ústimizdegi jyldyń jeti aıynda 75 166 tonna «qara altyn» óndirgen. Árıne, jańa kompanııa bolǵannan keıin olar da qoǵamǵa paıda keltirýdi de oılaýda. О́zderi jumys jasaıtyn Isataı aýdanynyń áleýmettik damýlaryna úlken kóńil bólinýde. Munda ótken jyldan beri 40 oryndyq jańa jataqhana jumys jasap tur. Ishinde ashanasy bar. «Dan-Is-Servıs» JShS-niń aspazdary munaıshylarǵa dámdi tamaq daıyndap beredi. Bir aıta keter jaı, gaz generatorymen elektr qýatyn óndirý qosymsha qurylystardy da tokpen qamtamasyz ete alady eken. Osy oraıda óndiris basynan nege jylyjaı salmasqa degen oı keledi. Sonda qos ózen aralyǵynyń munaıshylaryn jas kókónispen jyl boıy qamtýǵa bolady ǵoı. Árıne, uıymdastyra bilse, bul da qolǵa alýǵa bolatyn is. Endi bir aıta keter jaı, munaıdaǵy ilespe gazben shaǵyn kompanııalardyń qalaı kúresip jatqanyn kórip otyrmyz. Nege «Embimunaıgaz» AQ-tyń shaǵyn kenishteri osyndaı gaz generatoryn qoldanbasqa. Basqany bylaı qoıyp, «Potensıal Oıl» men «Prıkaspıan Petroleým Kompanı» JShS men kórshiles otyrǵan Zabýryn, Jańatalap, Gran, Martyshı kenishteri gazdan biraz zardap shegýde. Ekologtardyń olarǵa salyp júrgen aıyppuly da qomaqty. Eger de joǵarydaǵydaı gaz generatoryn alsa, ol 137 mıllıon teńgege shyǵar edi. Bul mıllıardtap aıyppul tólegennen áldeqaıda jaqsy emes pe?
Quttygereı SMADIIаR,
jýrnalıst.
Atyraý oblysy,
Isataı aýdany.