Bul elde saılaý 16 qazanda ótýge tıis edi, biraq ol Qurban aıtqa sáıkes keletindikten, bir apta buryn ótkizildi. Onda qazirgi prezıdent Ilham Álıev aıqyn basymdyqpen jeńiske jetti.
Bul elde saılaý 16 qazanda ótýge tıis edi, biraq ol Qurban aıtqa sáıkes keletindikten, bir apta buryn ótkizildi. Onda qazirgi prezıdent Ilham Álıev aıqyn basymdyqpen jeńiske jetti.
Aıqyn degende, 85 paıyzdaı daýysqa ıe bolý – bul sırek kezdesetin jaı. Árıne, sondaı nátıjege jetýde burmalaýshylyqqa jol berildi dep daý aıtatyndar da tabylar. Biraq búgingideı baqylaýdyń jetilgen zamanynda ondaı josyqsyzdyqqa jol da berile qoımas deısiń. Saılaýdyń barysyn qadaǵalaýǵa 87 elden 34 uıym kelipti, 52 myń baıqaýshy, onyń 1,4 myńy sheteldik, qatysypty. Olar aı qaramaǵan shyǵar. Onyń ústine bıliktegilerge burmalaý áreketine júginýdiń, belgili dárejede táýekel iske barýdyń da qajeti joq edi. Tipti Álıevtiń bıligine onshalyqty ish tarta qoımaıtyndar da onyń jeńisine kúmánsiz bolǵan.
Osy jerde Eýropalyq qoǵamdyq pikirdi zertteý ortalyǵynyń (The European Centre for Survey Research, UK) tujyrymdamasyn keltire ketken jón bolar. Olar saılaý aldynda saýaldama júrgizgen. Sonda halyqtyń úshten ekisi eldegi demokratııalyq úrdis ózderin tolyq qanaǵattandyratynyn bildirgen. Saýaldamaǵa qatysqan respondentterdiń 88,7 paıyzy qazirgi prezıdentke daýys beretindikterin málimdegen. Bul Ortalyqty bıliktiń yńǵaıyna jyǵylatyndardan deı almaısyń.
Sóıtse de, saılaýda burmalaý boldy degender de tabyldy. «Musavat» qozǵalysynyń kósemi Isa Gambar óz saıtynda baıbalam saldy. Oppozısııalyq koalısııa atynan túsken úmitker Jámil Ǵasanly óz jaqtastaryn stadıonǵa jınap, mıtıng te ótkizdi. Al sheteldik baıqaýshylarǵa kelsek, cheh parlamentiniń baıqaýshylary saılaýdyń aıqaı-shýsyz, qalypty jaǵdaıda ótkenin málimdedi. Biraz sarapshylar men qoǵamdyq qaıratkerlerdiń burmalaýshylyqqa bardy dep oppozısııany aıyptaǵany kútpegen jaǵdaı edi. Sosıal-demokratııalyq partııanyń tóraǵasy, prezıdenttikke úmitker Araz Alızade Reseıde ómir súretin ázerbaıjan tekti olıgarhtar óziniń tarıhı otanyndaǵy saıası ómirge orynsyz kıligip, oppozısııalyq kandıdat Ǵasanlyny qarjylaı qoldaǵanyn synady.
Karl Marks qana emes, ár kezde basqa da uly oıshyldar árbir halyq óz patshalaryna, óz bıleýshilerine laıyq degendi aıtqan. Bul olar ózderine laıyqtylardy tańdaıdy degenge saıady. Ázerbaıjandardyń tańdaýy Ilham Álıev bolyp otyr. Bul úshin ázerbaıjandardy jazǵyrýǵa bolmas. Búkil oppozısııa koalısııaǵa birigip, ortasynan tarıh professory Jámil Ǵasanlyny shyǵardy. Oǵan saılaýshylardyń 5 paıyzdan sál astamy ǵana daýys berdi, al qalǵan 8 úmitkerdiń úlesine tıgeni 10 paıyz ǵana.
Halyq nege Álıevti tańdady? Repressııanyń kúshimen deý negizsiz. Elde oppozısııalyq kúshter ashyq áreket etedi. Olardyń zańǵa qaıshy áreketterine ǵana tyıym jasalǵan. Saılaýda óz pikirin bildirýge jurttyń tolyq múmkindigi boldy. Sondyqtan bireýge kúshpen daýys bergizdi deýdiń jóni joq. Jurttyń Álıevti tańdaýynda saıası da, ekonomıkalyq ta qısyn jetkilikti. Sońǵy 10 jylda, ıaǵnı Álıev basshylyq etken jyldarda Ázerbaıjan aıtarlyqtaı tabysqa jetti. Halyqtyń kedeıshilik deńgeıi on ese tómendegen, al eldiń ishki jalpy óniminiń kólemi úsh ese artyp, ol qazir 67 mıllıard dollardan asady. Al halqy odan úsh ese kóp О́zbekstanda bul 51 mıllıard dollardy quraıdy. Ras, bul jóninde olardyń bizben taıtalasýyna áli erterek. Qazaqstannyń ishki jalpy óniminiń kólemi 201,6 mıllıard dollar. Ázerbaıjanda ekonomıkanyń ósimi aıtarlyqtaı joǵary. Soǵan oraı halyqaralyq bedeli de artyp keledi. Onyń BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe bolyp saılanýy da biraz jaıdy ańǵartady.
Ázerbaıjandar óz bolashaǵyn Ilham Álıevpen baılanystyrýdy qalap otyr. Halyqtyń tańdaýyna qurmetpen qarasaq, oryndy bolar.
Malala qyz – HHI ǵasyrdyń kórnekti qaıratkeri
Eýroparlamenttiń tóraǵasy Martın Shýls 16 jasar pákstan qyzy Malala Iýsýfzaıǵa osyndaı baǵa berdi. Mundaı baǵamen birge oǵan Eýroparlamentte «Oı erkindigi úshin» dep atalatyn Saharov atyndaǵy syılyq ta tapsyryldy.
Bul kúnde Malala Iýsýfzaıdyń aty álem aýzynda júr. Tipti osydan shamaly ǵana buryn oǵan Nobel atyndaǵy Beıbitshilik syılyǵy berile jazdaǵan. Oǵan ıe bolǵanda, ol Alfred Nobel syılyǵy laýreattarynyń eń jasy bolyp tarıhqa da ener edi. Jáne bul jaı boljam da emes, oǵan bir qadam ǵana qalǵanda, ony saıası basqa bir oqıǵa buzyp ketken. Dúnıeniń bári Sırııada hımııalyq qarýdyń qoldanylýyn áńgime etip jatqanda, sol qarýǵa tyıym salý jónindegi uıymnyń (HQTO) jumysyn atap ótý qajettigi týdy da, Nobel komıteti sol uıymdy laýreat dep jarııalady.
Qazir sol syılyqqa kimderdiń úmitker bolǵandyǵy jóninde kóptegen áńgimeler aıtylyp jatyr. Oǵan 259 kandıdat kúresken eken. Bir orynǵa! Ǵasyrdan asa ýaqytta mundaı jaǵdaı alǵash ret kezdesipti. Sol kúrestiń basynda Malala Iýsýfzaıdyń aty turypty. Úmitkerler qatarynda Reseıdiń qazirgi prezıdenti Vladımır Pýtın men AQSh-tyń burynǵy prezıdenti Bıll Klınton bolǵanyn eskersek, sarapshylar olardan joǵarylaý qoıǵan jasóspirim quqyq qorǵaýshynyń baǵasyn, bedelin ańǵarýǵa bolady.
Eýroparlament spıkeri Martın Shýls Malala Iýsýfzaıǵa syılyq berýin óz uıymynyń ómirindegi eń aıshyqty sát sanap, endi jas qaıratkerdiń tarıhı qyzmeti bastalǵanyna kýálik etti. Budan bylaı onyń qyzmetine álem kóz tigetin bolady.
Osynshalyq joǵary baǵaǵa ıe bolǵanda, Malala Iýsýfzaı ne tyndyryp úlgerdi? Ol 11 jasynda-aq óziniń bilim alýyna tyıym salmaq bolǵan zalym kúshke qasqaıyp qarsy turyp, óz quqyn, jalpy, áıelderdiń bilim alý quqyn qorǵaǵan. Ony talıbter qorqytqan. Odan nátıje shyqpaǵan soń, oǵan qastandyq ta jasaldy. Basyna, moınyna oq tıip, qatty jaralanǵany erjúrek qyzdy qorqytý ornyna jigerlendire túskendeı. Ol kitap jazdy: «Men – Malalamyn. Áıelderdiń azattyǵy jáne bilim alýy jolyndaǵy meniń kúresim» dep atalady. Kitap basqa tilderge de aýdarylyp, álemge taraldy.
Bıylǵy jyly shilde aıynda Malala BUU minberinen sóz sóılep, álemdik deńgeıdegi qaıratkerler qataryna qosyldy. О́z elinde – Pákstanda 5,1 mıllıon, búkil álemde 57 mıllıon bala, onyń ishinde 32 mıllıon qyz bala mektep esigin ashpaıtynyn aıtty. Onyń sózine álem elderiniń ókilderi qulaq túrdi.
«Maǵan syılyqtyń keregi joq, biraq Nobel syılyǵyn alsam, basqalar maǵan tıispes edi», – depti birde jasóspirim qaıratker. Qazir onyń ómiri álem qorǵaýyna alynǵan. Biraz eldiń qurmetti azamaty. «Malala» qorynyń jetekshisi. Oǵan basqalar úmit artady.
Mamadııar JAQYP,
«Egemen Qazaqstan».