• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Tanym 14 Qazan, 2020

Nellı Býbe. Qazaqstan petroglıfteri

814 ret
kórsetildi

Nellı Býbe – Uly Jibek joly ıdeıasyn tutastaı jáne aýqymdy túrde beınelegen alǵashqy sýretshi. Onyń kóshpendiler ómiriniń mol poezııasyna qanyqqan qoltýmalaryndaǵy esken lep – kóptiń nazaryna birden ilikti. Árdaıym eksperımentter men izdenisterge ázir sýretshiniń jumystary taqyryptyq jáne tehnıkalyq alýandyǵymen erekshelenedi. О́zine ǵana tán avtorlyq stıli Qazaqstanda ǵana emes, ózge shet memleketterde aıryqsha qoshemetke ıe.

 

Sýretshi shyǵarmashylyǵyndaǵy uly dalanyń jumbaqqa toly sáýleli shaqtary jalǵasqan oqıǵalar tizbeginde jetkizilip jatady. Qonaqtardy qarsy alý aldyndaǵy abyr-sabyr júgiris, dombyranyń shanaǵynan tógilgen qońyr shattyq, tynyshtyq qushaǵynda besigin terbetken ana, tepkiden shyqqan kıizdi bilekpen jentekteýge kirisken áıelder beınesi  kúndelikti ómir jaıynda názik syr shertedi. Kóne tarıh qoınaýyna silteı otyryp jazylǵan taqyryptyq toptamalar bir sátte jalyqtyrǵan emes, kerisinshe qonaqjaı keńpeıil qushaǵyna tarta túsedi.

Nellı Býbe shyǵarmashylyǵyndaǵy mańyzdy kezeń – Uly Jibek jolynyń tarıhy. Dala jurtynyń turmys-tirshiligin kóńil pernesimen zerdelegen sýretshiniń baı qııaly men kórkemdik tanymy qat qa­bat órilip, «Uly Jibek joly» atty úl­ken panoramada kórinis tapty. Onyń bul ta­qyrypty indete zerttep, úndeýi ás­te kez­­deısoqtyq emes. О́ıtkeni dál osy Uly Ji­bek joly adamzat órkenıeti óris­tegen alyp silem boldy. Ishki qýat tegeý­ri­nin jar­­qyratyp kórsetken sýretshi kes­kin­demeni, grafıkany, kollaj ádisin aralas­ty­ra otyryp, ózine ǵana tán jańa tehnıka jasap shyǵardy. Ańyzaq dala, qumdaýyt shól, kún shapaǵy, ár al­ýan jer bederi Nel­­lıdiń qabyldaýynda altyn túske ıe, son­­dyqtan da bolar shuǵylaly sıpat onyń jumystarynyń basym gammasyna aı­­aldy.

– Bálkim, dala, skıf taqyryby báz­ bireý­ler úshin tym jattandy­ da­ bo­­­lyp kóriner. Biraq álemdegi ke­re­met mýzykalardyń bári tek jeti nota tóńireginde ǵana dúnıege kelmeı me? Kóshpendilerdiń árbir notasynda tarıh shejiresi tunyp tur. Qarapaıym ǵana balbaldardy alyńyz. Men qazaq dalasyndaǵy balbal tastarǵa tek qana Mysyr pıramıdalary ǵana balama bolady dep aıtar edim. Tarıhtyń tereń qaltarysynda qalǵan dala jyryna XX-XXI ǵasyr kózimen qaraýǵa tyrys­tym. Kollaj tehnıkasyn paıdalana otyryp, ózimiz ómir súrip otyrǵan dáýir tilimen sóıletkim keldi. Batystyń, onyń ishinde Eýropanyń ishki jan dúnıesi, rýhanı baılyǵy sarqyla bastaǵandaı, – deıdi sýretshi basylymǵa bergen erterektegi suhbatynda (Egemen Qazaqstan, 2007, 27 maýsym). «Uly Jibek joly» pa­noramalyq kompozısııa­lary bolsyn, ózge de «Qazaq qolónershileri», «Kósh­pendiler álemi», «Dala Madonna­lary» syndy qaıtalanbas kartınalarynda oıý-órnek mańyzdy ról atqarady. Belgili bir zańdylyqqa súıene otyryp salynǵan oıý-órnek kez kelgen sándik motıv­terde jaqsy habar jetkizýshi maz­munǵa ıe.

Nellı Býbeniń sońǵy jyldary sa­lynǵan «Qazaqstan petroglıfteri» atty shaǵyn serııaly jumystary jan jylýy sińgen týyndylar deýge bolǵandaı. Jartastaǵy sýretterge jan bitirgen av­tor ýaqytty keri buryp, aqyl-oı ele­gi arqyly ǵasyrlar túnegine jaryq tú­siredi. Dúnıe júzinde teńdesi joq tasqa qashalǵan Tamǵaly petroglıfteriniń tabıǵatyn sheber beıneleı otyryp, sımvolıkalyq úılesimdi keńistik jasaıdy. Mıftik tanymdaǵy qasıetti jan-janýar beınesi qııýy kelisken órnekter arqyly ótedi. Máńgiliktiń, sheksizdiktiń, úzdiksiz qozǵalystyń órnegin avtor jan-júregimen sezinedi.

«Qazirgi kezde dástúrdi saqtaý jaıyn­da kóp aıtylyp júr. Men úshin dástúr degen júz jyl burynǵy zańdardyń jıyn­tyǵy emes, ıaǵnı kólikten túıege miný nemese kıiz úıge oralý emes. Bul adam­darǵa jáne tabıǵatqa degen qa­rym-qatynas qaǵıdalarynda jatyr, muny aýyldyń da, qalanyń da ómirinen baıqaýǵa bolady», degen sýretshiniń avtorlyq ustanymynan beıbit teńdik uǵymy anyq kórinedi. Sýretkerdiń belgili bir aımaqqa, dinge bura tartpaǵan, jalpy adamzattyq mánge ıe kózqarastary jarqyn boıaýlarǵa toly kenep betinde erkin syrǵıdy.

Nellı Býbe shyǵarmalarynyń bir­sypyrasy AQSh, Kıpr, Germanııa, Aýs­tralııa,Chılıdegi kórme zaldarynda, jeke kolleksııada saqtalǵan. Al «Qazaqtyń kıiz úıi» atty kartınasy Parıjde, IýNESKO-nyń shtab-páteriniń tórinde tur. Qazir Almatyda turatyn sýretshi qazaq mádenıeti men tarıhyn zertteýdi jalǵastyra otyryp, jańa tujyrymdaryn iske asyrýda.