Ulttyq mura ulaǵaty

Elbasymyz Nursultan Nazar­baevtyń «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynda maqtanyshpen aıty­latyn osyndaı joldar bar. Yn­tymaǵy jarasyp, beı­bit tir­shilik keship júrgen etnos­tardyń qaı-qaısysynyń da óz qa­laýlarynsha ómir súrýine, ulttyq mádenıeti men ádebıetin damytýyna, sapaly bilim alýyna, jeke kásippen aı­nalysýyna, basqa da mol múm­kindikterdi paıdalanýyna memleket tarapynan barynsha qoldaý kór­setilip, erkindik berilýde.

Elbasymyz Nursultan Nazar­baevtyń «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynda maqtanyshpen aıty­latyn osyndaı joldar bar. Yn­tymaǵy jarasyp, beı­bit tir­shilik keship júrgen etnos­tardyń qaı-qaısysynyń da óz qa­laýlarynsha ómir súrýine, ulttyq mádenıeti men ádebıetin damytýyna, sapaly bilim alýyna, jeke kásippen aı­nalysýyna, basqa da mol múm­kindikterdi paıdalanýyna memleket tarapynan barynsha qoldaý kór­setilip, erkindik berilýde.

Osylaısha, urpaqtaryn óz ul­­ty­nyń týǵan tilimen, ádep-ǵur­­pymen, salt-dástúrlerimen sý­syn­datyp jatqan ózge ult ókil­­deriniń ishinde qyrǵyz baýyr­larymyz da bar. Olardyń osy ba­ǵyt­taǵy maqsattaryn júzege asy­­rýǵa Almaty qalasynyń «Dos­­tyq úıi» etnosaralyq qaty­nas­­tar problemalaryn zertteý orta­lyǵy uıytqy bolyp otyr. Bul me­kemeniń qaramaǵynda aıyr qal­paqty aǵaıyndarymyz 1996 jyly «Meken» atty qyr­ǵyz etnomádenı birlestigin ashty, keıin birlestik músheleri aqyl­dasa kele, ony «Mýras» dep ózgert­ti. «Mýras» degen sózdi qazaq­shaǵa aýdarǵanda «mıras» bolady.

Osy ustanymmen ata-baba dás­túrin mıras etip alǵan «M­ý­ras» músheleri qazaq jerinde qyzmet etip, óz ónerleri men dástúrin nasıhattap keledi. Týǵan mekeninde turǵan barlyq ulttardy baýyryna basyp kele jatqan qazaqtyń mun­daı nıet tanytýyn bul qyr­ǵyz etnomádenı birlestiginiń je­tekshisi Rýslan Mamyrov ta oń yqylaspen aýyzǵa alady. «Qyr­ǵyz­dar – saýyqshyl halyq, búkil álem halqy kóz tikken halyq aýyz ádebıetiniń kesek týyndysy, tarıhı epos – «Manas» dasta­nyn, halyq mýzykasy men bı ónerin, qyrǵyz ultyna ǵana tán dástúrli mýzyka aspaptaryn, ıaǵnı qomyz, qyl-qyıaq, choor, kerneı, sýrnaı, dobýlbas jáne, t.b. kóziniń qarashyǵyndaı saqtap keledi», – degen Rýslan Mamyrov etnomádenı birlestigi músheleri «Túrki álemi mádenı qorymen» birlestikte Naýryz merekesinde kıiz úı tigip, ulttyq taǵamdar kórmesin jasaǵanyn, Almaty qalalyq alańynda dostyq kúnine oraı uıymdastyrylǵan kórmege atsalysqanyn M.Joldasbekov atyndaǵy stýdentter saraıynda merekege arnalǵan keshte óner kórsetkenin, «Tilderdi qorǵaý jáne damytý» aıasynda ótken Almaty qalalyq uıymdar baıqaýynda ulttyq buıymdar kórmesinen 3-oryn ıelengenderin aýyz toltyryp aıtty.

Kúrdeli is-sharalardyń qa­ta­rynda «Mýras» ortalyǵy M.Áýe­zov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ıns­tıtýtymen birles­tik­te Sh.Aıt­matov pen M.Áýe­zov shy­ǵar­mashylyǵyna ar­nalǵan dóńge­lek ústel, Qyrǵyz Res­pýblı­kasynyń táýelsizdik kúni­ne oraı merekelik jıyn, Sh.Aıt­ma­tovtyń rýhyna arnalǵan eske alý keshin uıymdastyryp, Bish­kekte jáne Ystyqkólde qyrǵyz­standyqtardyń jáne meken­desterdiń 1 dúnıejúzilik forý­myna Qazaqstan qyrǵyzdary aty­nan qatysqan. Sondaı-aq joǵa­ry oqý oryndarynda, ıaǵnı Q.Sát­baev atyndaǵy QazUTÝ-de ótken «Qazaqstan − tatýlyq besigi!» jáne Abaı atyndaǵy Qazaq mem­le­kettik ýnıversıtetinde uıym­das­tyrylǵan «Til kúni» is-shara­larynda qyrǵyz etnomádenı bir­les­tiginiń músheleri ulttyq dás­túr­degi jetistikterimen bólis­ken.

Osylardyń birine toqtalyp ótsek, Mádenıet jáne aqparat mı­nıstrliginiń tapsyrmasy boı­ynsha Almaty qalasynyń «Dos­tyq úıi» etnosaralyq qaty­nastar problemalaryn zertteý ortalyǵynyń qoldaýymen «Mý­ras» qyrǵyz etnomádenı bir­lestigi uıymdastyrǵan kezekti sal­tanatty merekede Almaty qalasynda turatyn qyrǵyzdar bas qosty. Merekelik is-shara resmı jáne beıresmı túrde ótti. Resmı bólimde «Mýras» qyrǵyz etnomádenı birlestiginiń tóraǵasy Rýslan Mamyrov kirispe sóz sóılep: «Qazaq pen qyrǵyz – baýyrlas halyq. Bul ulttardyń dástúri de, tili de uqsas. Son­dyq­tan bizdiń yntymaǵymyz baıandy bola bertinine kúmán joq», – dedi.

Bul basqosýda sóz sóılep, pikir bildirgenderdiń qatarynda Qyrǵyz Respýblıkasynyń Al­maty qalasyndaǵy Konsýl­dy­ǵy­nyń bas ókili E.Nasırov, Qa­zaqstan halqy Assambleıasy hat­shylyǵynyń tóraıymy M.Ab­dralıeva, «Mýras» Qyr­ǵyz etno­­mádenı birlestiginiń qa­lyp­tasyp, damýyna úlesin qosqan S.Sha­my­ratova, R.Akmatov jáne, t.b. boldy. Is-sharada qyrǵyz eli­niń táýelsizdigi, ótkeni men bolasha­ǵy, qazaq pen qyrǵyzdyń mádenı jáne tarıhı baılanysy, dástúr jalǵastyǵy sııaqty máseleler qamtyldy. Osy rette qyrǵyzdar álemniń 38 memleketin meken etetinin aıtyp, «Aspanda juldyz kóp pe? Jerde qyrǵyz kóp pe?» dep maqaldap, muny maqtan etetinderi de anyq kórindi.

Resmı bólimniń sońynda talaı jyldar boıy osy birlestikte qyzmet atqaryp, qyrǵyzdyń mártebesin bıiktetip kórsetken aqsaqaldary men ejeleri maqtaý qaǵazdarymen marapattalyp, dastarqan basynda ótetin konsertke shaqyryldy. Eki bólimdi basynan aıaǵyna deıin júrgizgen osy birlestiktiń eń jas múshesi Tilek Sultan bul keshti qyrǵyz eli ǵasyrlar boıy keshken tarıhı ýaqıǵalardan mysaldar keltirip, halyq danalyǵynan naqyl sózder, maqal-mátelder aıtyp kórkeıte bildi.

Keshtiń qonaǵy retinde arnaıy kelgen Qazaqstannyń eń­bek sińirgen ártisi Sulýshash Nur­maǵambetova qyrǵyzdyń «Qyrǵyz jeri», «Júregim seniń qolyńda» degen yrlarymen birge qazaqtyń «Týlaıdy júrek» atty ánin tartý etti. Jurttyń súıispenshiligine bó­lenip júrgen ánshiniń oryn­daýyndaǵy ánderdi halyq úlken yqylaspen qabyldady.

Artta qalǵan tarıhymyzǵa kóz júgirtsek, Qazaq eli qaı ke­zeńde de qonaqjaılylyq tanytyp, syrttan kelgen jolaýshyny qushaq jaıyp qarsy alǵan. Al aýy­ly aralas, qoıy qoralas jatqan qyrǵyz baýyrlaryn baýyryna basyp, qıyn-qystaý kezeńde qol ushyn berip, árdaıym qoldap, súıep júrgen qazaq halqynyń keń peıilin búginimiz ben keshegimiz dáleldeıdi. Búginimizdi kópultty memlekettiń aýyzbirshiligin art­­tyryp, berekesin keltirip otyr­­ǵan Elbasy Nursultan Na­zar­­baev­tyń eren eńbegi men salı­qa­ly saıasatynyń arqasy dep baǵa­laýymyz kerek.

Aınur QAZTÝǴANOVA,

ónertaný kandıdaty, M.O.Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri.

Almaty.