Bul – jappaı dúrligip jatqan alys jolǵa qatynaıtyn júrgizýshilerdiń janaıqaıy. Sońǵy kúnderi el nazaryn ózderine aýdartqan kólik ıeleri aqyly jol ýchaskeleriniń engizilýine qarsy.
Táýliktiń teń jartysyn tas jolda ótkizetin júrgizýshiler aqyly ýchaskelerdiń atyna saı bolǵanyn qalaıdy. Aıtýlarynsha, bizdegi aqy alynatyn joldardyń sapasy syn kótermeıdi. Osynyń saldarynan aýyr júk kólikteriniń ózi isten shyǵyp qalyp jatady. Onyń ústine, jol boıyndaǵy servıs aqsap tur. Júrgizýshilerge laıyqty jaǵdaı da jasalmaǵan. «Endeshe, biz nesine aqy tóleýimiz kerek?!» deıdi olar.
– Sońǵy ýaqytta alys jolǵa qatynaıtyn júrgizýshilerdiń eńbekaqysy qysqardy. Esesine janar-jaǵarmaıdyń baǵasy qymbattady. Máselen, astanadan Almatyǵa baryp-kelgenim úshin maǵan 150 myń teńge tóleıdi. Bul somany eki ese arttyrý kerek. О́ıtkeni dızeldiń ózine joq degende 300 myń teńge jumsalady. Buǵan qosymsha bólshekterdiń baǵasyn qosyńyz. Al sapasyz jolda kólik synbaı turmaıdy. Bir dóńgelek jarylsa boldy, shyǵynǵa ushyraǵanym. Mine, qaryzdarymdy jabamyn dep jolda júrgenime eki jarym aıdan asty. Bul azdaı, endi aqyly ýchaskelerden tólem ustalsa, nemiz qalady?! – deıdi elordalyq júrgizýshi Qaısar Tóleýqasymov.
Sondyqtan júrgizýshiler júk kólikteri úshin ózge elderdegideı aqyly jolda júrýdiń balama túrleri usynylýy kerek deıdi.
Júrgizýshilerdiń janaıqaıyna depýtattar da ún qosty. О́tken aptada Májilistiń plenarlyq otyrysynda Azat Sembınov depýtattyq saýal joldady.
– Sońǵy kúnderi elimizdiń birneshe óńirinde aqyly avtojoldarmen júrý tarıfiniń bes ese ósýine baılanysty kásipkerler men júk kólikteri ıeleriniń narazylyq aksııalary ótip jatyr. Olar tarıftiń ósimi jol sapasyna saı kelmeıtinine, «QazAvtoJol» kompanııasy qyzmetiniń ashyq emestigine narazy. Kompanııanyń monopolıstik sıpatta jumys istep otyrǵanyna nazar aýdardy. Esterińizde bolsa, bul máseleni «Aq jol» partııasynyń depýtattyq fraksııasy 2013 jyly kótergen. Partııa kompanııanyń qurylýyna qarsy shyqqan edi. «Memlekettik fýnksııalar men salyq tóleýshiler esebinen kommersııa jasaıtyn kezekti qubyjyq boı kóterip keledi» dep málimdegen-di. О́kinishke qaraı, bizdiń eskertýge eshkim pysqyrǵan da joq. Al sodan beri bul kompanııa sybaılas jemqorlyq janjaldarynan arylǵan emes, – dedi Májilis depýtaty.
Ol «Aq jol» partııasy aqyly joldar máselesine 2018 jyly da aınalyp soqqanyn alǵa tartty.
– Osydan úsh jyl buryn joldardyń aqyly bolýyn talqylaý kezinde bizdiń fraksııa «búkil álemde aqyly avtojoldar tegin balama trassa usynylǵan jaǵdaıda ǵana engiziletinin» málimdedi. Biraq biz adamdarǵa tańdaý qaldyrmaı otyrmyz. Al joldar solardyń salyǵynyń esebinen salynyp jatyr ǵoı. Búgingi tańda «QazAvtoJoldyń» «tábeti» taǵy ashylyp barady. Tıisinshe, bul halyqtyń narazylyǵyn týdyrýda. Bastamashylar aqyly joldardyń paıda bolýy naryqtyq ekonomıkanyń talaptarynan týyndaǵanyn alǵa tartýda. Biraq naryqta básekelestik te, tańdaý da bolýy kerek. Al «QazAvtoJol» ustanǵan tásil kólik ıelerin tańdaý quqyǵynan aıyryp qana qoımaı, adamdardy tyǵyryqqa tirep otyr, – deıdi depýtat.
Onyń pikirinshe, Qazaqstannyń jeri úlken. Tıisinshe, bizdegi tasymaldaý shyǵyndary keıde taýardyń ózindik qunynyń 10-15 paıyzyn quraıdy. Demek, júrgizýshilerge arnalǵan tarıftiń bes ese ósýi avtomatty túrde taýarlar men azyq-túlik baǵasyn qymbattatyp jiberedi. Al buqara halyqtyń shekesi shylqyp otyrmaǵany anyq.
– Memleket bıznesten baǵany kóterýdi talap etedi. Sóıte tura, energetıkterge, «QazAvtoJolǵa» tarıfterdi kóterýge múmkindik beredi. Al bıznestiń muny aınalyp ótetin múmkindigi joq. Tutas el monopolııalardyń ekonomıkalyq «kepildiginde» qalyp otyr. Demek, kásipkerler de, azamattar da ózderiniń qarajatyna qurylǵan ári tańdaý quqyǵyn buzǵan qurylymdardyń túpsiz tábeti úshin jumys isteıdi. «Aq jol» fraksııasy júrgizýshiler men kásipkerler jaǵynda jáne mundaı jaǵdaıǵa jol berilmeýi kerek dep esepteıdi. Biz kompanııadan tarıfti ulǵaıtý týraly málimdelgen josparlardan bas tartýdy talap etemiz, – dedi A.Sembınov.
Birneshe kún buryn halyq aldynda esep bergen Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Beıbit Atamqulov ta alys jolǵa qatynaıtyn júrgizýshilerdiń jaǵdaıyna nazar aýdardy.
– Úsh-tórt kún buryn júk kólikteri júrgizýshileriniń birazy jańa ýchaskelerde aqyly júıeni engizýge narazylyq bildirdi. Atalǵan máseleni sheshý úshin mınıstrliktiń, «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasynyń, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń jáne Kazlogistics Qazaqstan kólik odaǵynyń ókilderi túsindirý jumystaryn júrgizdi. Bul másele sońǵy eki jyl ishinde «Atameken» palatasynyń, qoǵamdyq uıymdardyń qatysýymen birneshe ret talqylandy. Aqyly joldar – álemdik tájirıbe. Kóptegen elde «joldy kim paıdalanady, ony kútip ustaýǵa aqy tólesin» degen qaǵıdany ustanady. О́ıtkeni ınertti materıaldardy tasymaldaıtyn aýyr júk kólikteri joldyń betki qabattaryn jıi buzady. Budan bólek, bizdiń joldardy Qazaqstan aýmaǵy arqyly qatynaıtyn úshinshi elderdiń on myńdaǵan tranzıttik júk mashınalary tozdyrady. Bizdiń tasymaldaýshylar da shet elderdiń aýmaǵy arqyly júrip ótkende barlyq alymdardy tóleıdi. Bul qalypty dúnıe, – deıdi B.Atamqulov.
Mınıstrdiń dereginshe, 2025 jylǵa deıin avtomobıl joldarynyń 11 myń shaqyrymyna aqyly júıeni engizý josparlanýda. Birinshi kezeńde 2021 jyly 5,8 myń shaqyrymdy aqyly etý mindeti tur.
– El Úkimeti tólemaqy mólsherlemesin alǵash ret 2013 jyly «Astana – Shýchınsk» jolynda aqyly júıe engizilgen kezde bekitti. Bul baǵalar jańa ýchaskelerde de saqtalyp otyr. Kórshi elderde aqyly júıe uzaq jyldar boıy jumys istep keledi. Bularda tarıftik mólsherleme Qazaqstanmen salystyrǵanda áldeqaıda joǵary. Máselen, Reseıde júk mashınalary 1 shaqyrym úshin 22 teńge tóleıdi, Italııa men Germanııada ortasha eseppen 70 teńge, Belarýs memleketinde 80 teńge shyǵyndaıdy. Al Horvatııada júk kóligi úshin jolda júrý quny shaqyrymyna 122 teńge turady. Qazaqstandaǵy jaǵdaı qandaı? Bizde jeńil avtokólikter úshin 1 shaqyrym – 1 teńge. Bul rette jergilikti jeńil kólikterge quny 1 000 teńge bolatyn bir jyldyq abonement usynylǵan. Avtobýstar úshin tólemaqy mólsheri oryn sanyna baılanysty bir shaqyrymǵa 5 teńgeden 15 teńgege deıingi somany quraıdy. Atap óterligi, qalaaralyq jáne jergilikti reıs avtobýstary tólemnen bosatylǵan. Júk kóterimdiligine baılanysty júk kólikteri úshin bir shaqyrymnyń baǵasy 5 teńgeden 25 teńgege deıingi somany quraıdy, – dedi Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri.
Byltyr Qazaqstandaǵy aqyly joldar arqyly 10,7 mln kólik júrip, olardan 5,7 mlrd teńge túsim túsken. Atap aıtqanda, Nur-Sultan – Temirtaý baǵytynan 1 mlrd 914 mln teńge, Nur-Sultan – Shýchınsk baǵytynan 1 mlrd 672,3 mln teńge, Almaty – Qorǵas baǵytynan 1 mlrd 121,4 mln teńge, Almaty – Qapshaǵaı baǵytynan 1 mlrd 038,7 mln teńge jınaqtalǵan. Osy jyldyń birinshi toqsanynda júrgizýshiler atalǵan aqyly ýchaskeler arqyly 1,153 mlrd teńge tólegen. Bıyl taǵy 18 ýchaskege aqyly júıe engiziledi. Iаǵnı taǵy 5,8 myń shaqyrym jol aqyly bolmaq. Atalǵan jaǵdaı júrgizýshilerdiń narazylyǵyn týdyryp otyr.
Osy oraıda, júrgizýshiler úshin jol boıyndaǵy servıstiń zamanǵa saı bolǵany mańyzdy. Búginde respýblıkalyq joldardyń boıynda 1 854 servıs nysany jumys isteıdi. Onyń 58 paıyzy Ulttyq standart talaptaryna saı keledi. Bir qyzyǵy, qoldanystaǵy nysandardyń kópshiligi Ulttyq standart talaptary bekitilgenge deıin salynǵan. Sondyqtan jyl sońyna deıin normatıvtik talaptarǵa jaýap beretin servıstik nysandardyń sanyn 66 paıyzǵa nemese 1 322-ge jetkizý jospary belgilengen. Sondaı-aq, 125 jańa nysan salý mindeti tur. Onyń ishinde zákirli ınvestorlar esebinen 38 janar-jaǵarmaı quıý stansasyn jáne jeke ınvestısııalar esebinen 87 sanıtarlyq-gıgıenalyq torap salý josparlanǵan. Jalpy, 2025 jylǵa deıin qosymsha 400-den astam zamanaýı nysan salynady dep kútilýde.
– Mınıstrlik jol boıyndaǵy servısti damytý úshin ákimshilik tásilderdi qoldanady. Biz óz tarapymyzdan servıs nysanyn ornalastyrýǵa kelisim beremiz. Biraq zamanaýı jańa nysandardy salýǵa jer ýchaskelerin alý úshin jergilikti atqarýshy organdar tarapynan bıýrokratııa jaǵdaılary oryn alyp otyr. Túptep kelgende, jol boıyndaǵy servıs nysandaryn damytý, eń aldymen ákimdikterdiń quzyretine jatady. О́ıtkeni bul bıznestiń damýyna áser etedi. Sondyqtan bul baǵytty damytýǵa baılanysty máselelerdi sheshý úshin jergilikti atqarýshy organdar men bıznes-qoǵamdastyqtyń birlesken is-qımyly qajet, – deıdi mınıstr.
Eske sala keteıik, Qazaqstandaǵy avtomobıl joldarynyń jalpy uzyndyǵy 157 myń shaqyrymdy quraıdy. Onyń 25 myń shaqyrymy – respýblıkalyq, 132 myń shaqyrymy jergilikti joldarǵa jatady. Bıyl 8,4 myń shaqyrym jol jol-qurylys jumystarymen qamtylmaq.