Mınıstrlik «kóleńkeli ekonomıkamen» qalaı kúrespek?

Keshe halyq aldynda esep ber­gen Qarjy mınıstri Erulan Ja­maýbaev atalǵan baǵytqa erek­she toqtaldy. Qazir barlyq sala boıynsha «kóleńkeli» ekono­mı­kaǵa qarsy is-qımyl jónindegi is-sharalar josparyn ózektendirý júrip jatyr. Bul rette bıýdjetti tu­raqty kiris kózderimen qamta­masyz etýge múmkindik bere­tin salyqtyq-kedendik ákimshi­len­dirýdi sıfrlandyrý baǵytyndaǵy jumystarǵa aıryqsha basymdyq berilgen. Sonyń nátıjesinde soń­ǵy úsh jyldyń ishinde bıýdjet­ke 2 trln teńge kóleminde qosymsha túsim túsken. Onyń ishinde byltyr «kóleńkeli» aınalymda júr­gen 710 mlrd teńge bıýdjetke qu­ıyl­dy.

– «Kóleńkeli» ekonomıkanyń tómendeýine halyqtyń tabysyn jalpyǵa birdeı deklarasııa­laý da yqpal etedi. 2021 jyl­dyń 1 qańtarynan bas­tap jal­py­ǵa birdeı salyqtyq dek­la­ra­sııalaýdyń birinshi kezeńi bas­taldy. Ondaǵy maqsa­t – jeke tul­ǵalardyń kiriste­ri men múlkin baqylaýdyń tıim­di júıe­sin qurý. Sondaı-aq bul sybaı­las jemqorlyqty tómen­de­týge já­ne bıýdjetke túse­tin qo­sym­sha tú­sim­derdi art­ty­rýǵa múm­kin­dik beredi. Deklara­sııa­laý kezeń-kezeńimen júrgizi­ledi. Ja­ńashyldyq aldymen mem­le­­ket­tik qyzmetshilerdi qamty­dy. Ke­ıinnen halyqtyń barlyq sa­natyna aýysady, – dedi E.Jamaý­baev.

Bul rette halyqqa yńǵaıly bolý úshin deklarasııany tapsyrý boıynsha elektrondy servıs­ter jetildirildi. Jańadan iske qosylǵandary da bar. Sóı­tip deklarasııany tapsyrýda sa­lyq tóleýshiniń kabınetin, «Elek­trondy úkimettiń» veb-por­talyn jáne E-Salyq Azamat mo­bıldi qosymshasyn paıdala­nýǵa bolady. Búgingi tańda dekla­ra­sııalaýdyń birinshi kezeńi aıasynda 462 myńnan astam adam salyq esebin tapsyrǵan. Bul bıylǵy jospardyń 97 paıyzyna teń.

– Jalpyǵa birdeı deklarasııa­laýdy tolyqtaı engizgenge deıin keń aýqymdy túsindirý ju­mysy jalǵasatyn bolady. Sıfr­landyrý jáne ákimshilendirý ju­mystary qarqyn alady. Maqsat – tıimdi fıskaldyq júıe men sapaly servısti qamtamasyz etý arqyly bıznes pen halyqqa qolaı­ly jaǵdaı jasaý. Ol úshin ınte­grasııalanǵan derekter bazasy men salyqtyq ákimshilendirý júıe­si jańǵyrtylady. Osy maqsat­ta azamattarymyzdyń shetel­dik ıýrısdıksııalardaǵy qarjy­lyq shottary boıynsha Ekono­mı­kalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderimen má­li­metter almasý jaǵy jolǵa qoıy­lýda. Ekonomıkany deofshorlaý jumysy jandandyrylady, – dep naqtylady mınıstr.

Máselen, bıyldan bastap E-Salyq Azamat mobıldi qosym­shasy iske qosyldy. Ol kóp derekti toltyrmaı-aq salyq tóleýge, qate tólemderdi boldyrmaýǵa, eki mınýt ishinde onlaın toltyrýdy, salyqty avtomatty tóleýdi júr­gizýge múmkindik beredi. Jeke kásipkerler úshin E-Salyq Bu­siness qosymshasy ázirlenýde. Munda jeke kásipkerlikti tirkeý men jabýdy ońaılatý, salyq esep­tiligin usyný, sondaı-aq komıssııany jáne fıskaldyq derekter operatorlarynyń qyzmetterine aqy tóleýdi alyp tastaý kóz­del­gen. Iri salyq tóleýshiler úshin deńgeıles monıtorıng engizilýde. Bul – shyǵyndardy jáne salyq­tyq baqylaý sheńberindegi táýe­kel­­derdi azaıtýǵa jol ashatyn sa­­lyq­tyq basqarýdyń tıimdi modeli.

– Qarjyny qolma-qol aq­shaǵa aınaldyryp beretin fır­ma­lardyń qyzmeti de – ózekti máseleniń biri. Kásipkerler muny salyq tóleýden jaltarý úshin paıdalanady. Bul jaǵdaı tıisti saqtyq qaǵıdatyn engizýge jáne kontragentterdi derbes tekserý úshin ashyq ıntegrasııalanǵan derekter bazasyn qurýǵa alǵyshart boldy. Biz tıisti saqtyq sharalaryn kórsetý tártibin belgileý boıynsha túzetýler ázirledik. Prezıdenttiń tapsyrmasy bo­ıynsha transshekaralyq saýdany baqylaýdy kúsheıtý úshin keshendi jospar túzildi. Sonyń aıasynda birqatar mindet aıqyndaldy. Jal­ǵan tranzıtti boldyrmaý jáne jalǵan satyp alýshylarǵa taý­ar­lar jetkizýdi qadaǵalaý úshin av­to­kólik quraldaryna na­vı­ga­sııa­lyq plombalardy qol­daný táji­rıbesi óris aldy, – dedi E.Ja­maý­baev.

Mınıstrdiń pikirinshe, salyq­tar tolyq tólenýi úshin ımporttan bastap, bólshek saýdaǵa de­ıin­­gi búkil tizbekti baqylaý engi­­ziledi. Budan bólek, EAEO elde­ri­niń ýákiletti organdarymen ta­ýar­­lardyń sany men quny týraly aqparat almasý qamtamasyz etiledi.

– Alkogol ónimderin sıfrly tańbalaý boıynsha qanatqaqty jobasy jalǵasýda. Salyqtyq ákim­shi­lendirýdiń budan keıingi sharalary qanatqaqty jobanyń qory­tyndysy negizinde osy jyldyń qazan aıynda aıqyndalady. Sondaı-aq kedendik rásimderdi jaqsartý úshin jasandy ıntellekt jáne kólik aǵyndaryn avtomatty basqarý tehnologııa­laryn engize otyryp, ótkizý pýnktteri jańǵyrtylady. Ahýal­dyq ortalyq salý jáne bir temir jol jáne 9 avtomobıl ótkizý pýnktin jańǵyrtý josparlanýda. Zańsyz saýda aınalymyna qarsy kúreske jáne bıýdjetke qosymsha túsimderdi qamtamasyz etýge baǵyttalǵan basqa da shara qabyldanbaq, – dedi mınıstr.

E.Jamaýbaev vedomstvonyń ózge de negizgi baǵyttary týraly baıandady. Aıtýynsha, bıýdjettik josparlaý jetildiriledi. Byltyr sol úshin Bıýdjet kodeksine tıisti túzetýler engizildi. Túzetýler strategııalyq jáne bıýdjettik josparlaýdy úılestirý úshin bıýdjetti qalyptastyrýdyń jańa tásilderin jáne bıýdjet qara­jatyn barynsha qaıtarymmen paı­dalanýǵa múmkindik beretin tetik­terdi qarastyrady. Túzetý­lerge sáıkes strategııalyq min­det­terge basa nazar aýdarylyp, bıýdjettik baǵdarlamalar ákim­shileri shyǵystarynyń lımıt­teri aıqyndaldy. Sondaı-aq mem­lekettik organdarmen birlesip, ekonomıkanyń túrli salalarynda ulttyq jobalardy daıyndaý jóninde jumystar júrgizilýde.

– Bizdiń maqsat – áleýmettik-ekonomıkalyq mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan teńgerimdi bıýdjet qalyptastyrý. Bul rette Ulttyq qor bıýdjet prosesiniń mańyzdy quramdas bóligi bolyp sanalady. Qordyń aktıvteri bıylǵy 1 maýsymynda 27,6 trln teńgeni qurady. Onyń ishinde valıýtalyq portfel 58,5 mlrd dollarǵa teń. 2020 jyldyń qorytyndysy boıyn­sha Ulttyq qor 744 mlrd teńgege ósti. Bıýdjet kodeksine Ulttyq qordan kepildendirilgen transfert mólsherin kezeń-kezeńimen qysqartý boıynsha túzetýler engizildi. Bul shara qor aktıvteriniń jınaqtalýyna jáne tapshylyqtyń birtindep tómendeýine yqpal etedi, – dedi vedomstvo basshysy.

Budan bólek, memlekettik ak­tıvterdi basqarý tıimdiligin arttyrý úshin 2021-2025 jyldarǵa ar­nalǵan jańa keshendi jospar sheń­­berinde jekeshelendirý pro­sesi jalǵasady. Bul rette mem­­lekettik menshik pen kvazı­mem­lekettik sektordyń 733 nysanyn jekeshelendirý kózdelip otyr. Sonymen qatar satyp alý­­lardy jetildirý júrip jatyr. Memleket basshysynyń tapsyr­masyna sáıkes ázirlengen mem­lekettik satyp alýlar boıynsha zań jobasy Parlamentte jatyr. Zań jobasynda memlekettik sa­typ alýdy bir kózden alý tási­li­men ótkizýdiń 53-ten 49-ǵa de­ıingi negizdemesin qysqartý kóz­delgen. Taǵy bir ózekti másele – mem­lekettik aýdıt sapasyn jaq­sartý. 2020 jyly aýdıtorlyq qyz­met týraly zańǵa túzetýler engi­zildi. Bul ınvestısııalyq ahýaldy, jahandyq básekege qabi­lettilik ındeksi reıtınginde «Aý­dıt jáne eseptilik standarttaryn je­tildirý» kórsetkishin jaq­sartýǵa baǵyttalǵan. Aýdı­tor­­lyq qyzmet boıynsha kásibı keńes qurý kóz­delgen. Bul Qa­zaq­standaǵy aýdıt salasyndaǵy sapany baqylaý jáne biliktilik emtıhandary úı­lestirýge múmkindik beredi.