Túsine taǵy sol Brejnev alańyna jınalǵan jastardyń jalyn atqan júzi, aınalasyn jarq-jurq etkizip, kózdi tilip túserdeı qaryqtyrǵan ótkir projektorlar kirdi. Túrleri sup-sur soldattar ıtterin abalatyp, qarýsyz beıbit adamdarǵa tónip keledi. Endi bir sátte kórinis aýyp, ár jerde qan-josa bolyp jatqan órimdeı bozbalalar men boıjetkenderdiń, kómek surap yńyrsyǵan dármensiz jandardyń janynda taıanyp tura almaǵan sátine oraldy. Shydaı almady...
Gúlnar apaı búgin túsinen taǵy shoshyp oıandy. О́n boıyn ter basyp, óńi qýaryp ketken. Eki qolymen betin basyp entigip otyr. Kózi jumylyp, kirpikteri aıqasqany sol edi, shoshyp oıanady. Arada, mine, 36 jyl ótse de, kóńilge syz, tánge aıyqpas dert salyp ketken jeltoqsannyń yzǵary esten keter emes.
... Almatyda bul kúni aspan qabaǵyn ashpady, kún aıaz. Sonaý Kerekýdegi Ertis aýylynan kelgen órimdeı ǵana boıjetkenniń almaly shaharǵa boı úırete bastaǵanyna bir jarym jylǵa jýyq ýaqyt taıaǵan. Bastapqyda JenPI-diń mýzyka fakýltetine qujat tapsyryp, birinshi kýrsty qyzyqqa toly stýdenttik shaqpen ótkizdi. Sóıtse, taldyrmash qyzdyń armany, armany bolǵanda bolashaq mamandyǵy basqa eken. Muny ekinshi kýrsqa aıaq basqanda túsindi. Tarıh páni mamandyǵyna aýysqysy kelip, ınstıtýttyń syrtqy bólimine qujat tapsyrdy. Sóıtip júrip Almatydaǵy bir shaǵyn orta mektepke muǵalim bolyp jumysqa ornalasty.
– 1986-nyń Jeltoqsany kelip jetkende nebári 20 jastamyn. Radıodan bir kúni D.A.Qonaev respýblıka basshylyǵynan ketti, ornyna el bilmeıtin Kolbın keldi degen habardy estidim. Mektepke jumysqa turyp, onyń dál aldyndaǵy jer úıden baba Nına degen orys ájeıdiń bir bólmesin jaldap turyp jatqanmyn. Almatyda oqıtyn jerles qyz-jigittermen únemi kezdesip, aralasyp turamyz. Solar kele qaldy. «Estidiń be, Qonaevty alyp tastapty. Jastar alańǵa shyǵamyz dep jatyr. Kettik», dedi. Sodan bir top jas Brejnev alańyna kınotehnıkým jaǵynan kirdik. Alańǵa kirgende keýdemdi bir ot janap ótkendeı boldy. Ol –qazaq jastarynyń boıynda tutanǵan rýh ushqyny edi. Sol sátte qazaq jigitteri men qyzdarynyń kózinen ne jaǵdaı bolsa da taısalmaıtyn órshil minez kórdim. Baǵanadan beri azdap júreksinip turǵan men ózgerip sala berdim.
«Respýblıka basshysy ózimizdiń eldiń azamaty bolýǵa tıis!» dep talap ettik bılikten. Bir sátte anadaıda jınalyp turǵan soldattar uryp-soǵyp, topty tarata bastady. Bizdiń janymyzda Ertistiń týmasy, qazir osy aýdandaǵy Qaraqudyq aýylynyń ákimi Temirǵalı Rústembekov júr edi. Maǵan tónip kelgen soldatty ıterip, arashalap alyp qaldy. Sóıtip, bul kúni úıdi-úıge aman tarasyp, erteńgisin taǵy shyǵatyn bolyp kelistik, – dep áńgimesin bastady Gúlnar Shaımuratqyzy.
Erteńine qazaq jastary alańǵa «Ár ulttyń óz kósemi bolýy kerek!» degen jazýy bar urandarmen shyqty. Qazirgi Abylaıhan, kezindegi Kommýnıstik kóshesiniń boıymen kele jatqan júzdegen jas «Atameken» ánin qosyla shyrqady. Osy tusta keıipkerimiz óziniń jerlesi, keıinnen elimizge tanylǵan sýretshi Ǵalym Qarjasovpen, qurbysy Aıman Shyńǵysovamen toqaılasady. Olarmen tize qosyp, qalyń tolqynǵa aralasyp kete barady.
– Qarańǵy túsken ýaqyt. Bizdiń alańnan ketpeıtinimizdi bilip, qarýlanyp turǵan soldattar lap qoıdy. Qoldaryndaǵy soıylmen, tipti kúrekpen qyz-jigitterdi aıaýsyz uryp-soǵa bastady. Keıin bilgenimdeı, Tashkenttegi óńsheń jetim buzyqtardy jınap ákelip, alańǵa shyqqandardy solardyń kúshimen aıaýsyz janshyǵan eken. Kenetten ekeýi meni ura bastady. Ústimdegi anam ápergen qymbat fın paltosy jyrtylyp, basymdaǵy qoldan toqylǵan bas kıimim ushyp ketti. Jaıylyp ketken shashymnan ustap, basymdy asfaltqa soqqanda murnymnyń jaraqat alǵanyn sezdim. Esimnen tanyp qalyppyn...
Gúlnar apaı osy jerge kelgende kómeıine kelip qalǵan ystyq jasty jasyraıyn dedi me, únsiz qaldy.
О́rimdeı qyz sol kúni alańda soqqyǵa jyǵylyp, qansyraǵan júzdegen jaspen birge júk kóligine tıelip, qalanyń syrtyna aparylyp tastaldy. Tas qarańǵyda esimdi jıǵanda ár jerde domalap, kómek surap jatqan qyzdardyń yńyrsyǵan daýysyn estıdi. Biraq sol jatqandardyń ishinen nebári altaýy ǵana aıaǵyna turyp, qalaǵa shyǵar joldy taýyp alǵan...
Keıin Gúlnar Shaımuratqyzyn páter ıesiniń kórsetýimen qaýipsizdik komıtetiniń qyzmetkerleri ustady. Birneshe ret tergeýde bolyp, aıaýsyz uryp-soǵylsa da janynda bolǵandardyń esimin atamaǵan. Qaısar qazaq qyzynan eshteńe óndire almaǵan soń ony oqýynan, sońynan jumysynan qýady.
– Mylja-myljamyz shyqqan bizdi dalaǵa kúresinge aparyp tastaǵanda altyn alqam, júzikterim qaı jerde qalǵanynan beıhabarmyn. Sol oqıǵanyń kýágeri retinde kúmis bilezigim saqtalyp qalypty. Bilezikti kórgen saıyn sol bir kóńilge syzat túsirgen Jeltoqsannyń yzǵary esime túsedi. Arada 36 jyl ótse de, alańdaǵy qazaqtyń batyr ul-qyzdarynyń beınesi áli kúnge kóz aldymda, – dep tebirendi talaı qııanatty bastan ótkergen ustaz.
Gúlnar apaı qazirgi kúni Ertis aýdany ortalyǵyndaǵy №3 mektepte muǵalim bolyp eńbek etedi. Jeltoqsan kóterilisine qatysýshy retinde aqtalýdy kútip júrgen jannyń biri. Alaıda qanshama qujat mashaqatyn bastan ótkerse de, ádildikke qoly jetken joq. Bul kúnde ustazdyń densaýlyǵy da syr bere bastaǵan. Kezinde bastan, arqadan alǵan aýyr soqqy tynysyn taryltyp, kóz janarynyń kórý múmkindigin de tómendetip jibergen.
– Búgingi jastardyń patrıotshyl, rýhy kúshti ekenin kórip, keýdemdi maqtanysh sezimi kerneıdi. Mektebimizdiń dırektory Sandýǵash Bekjasarova – ultjandy adam, muǵalimder men oqýshylar arasynda únemi otansúıgishtik taqyrybynda is-sharalar ótkizedi. Aýdan jurty, basshylarymyz únemi qurmettep, merekelerde elep-eskerip jatady. Osynyń ózi ómir súrýge degen erik-jigerimdi janıdy. Urpaǵymyz baqytty bolsyn! – deıdi Gúlnar Smaǵulova.
Jeltoqsanda jazyqsyz soqqyǵa jyǵylǵandardyń kýágerindeı bolǵan kóne bilezik qazirgi kúni oblystyq Buqar jyraý atyndaǵy Ádebıet jáne óner mýzeıinde saqtaýly tur.
Pavlodar oblysy,
Ertis aýyly