Aýyl halqynyń tabysyn arttyrýǵa, jumyssyz otbasylar sanyn azaıtýǵa jáne aýyl turǵyndarynyń ómir súrý deńgeıin jaqsartýǵa baǵyttalǵan «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy barlyq óńirlerde qyzý qolǵa alyndy. «Balyq berme, qarmaq ber» demekshi, óz kásibin ashýǵa nıettengen árbir jan úshin atalǵan baǵdarlamanyń berer múmkindigi mol.
Máselen, Almaty oblysy ekonomıkasynyń negizgi qozǵaýshy kúshi aýyl sharýashylyǵy ekenin eskersek, atalǵan joba boıynsha 6 aýdan, 102 aýyldyq okrýg jáne 134 eldi meken túgeldeı qamtylyp otyr. Qazirgi tańda oblysqa qarasty barlyq aýdandardan 5 baǵyt boıynsha 22,8 mlrd teńge kóleminde tórt myńǵa jýyq ótinim túsip, qazir 4,4 mlrd teńgege 891 qujat jınalǵan.
Turǵyndarǵa aýyl sharýashylyǵy kooperatıvteri quramynda kásipterin damytýǵa jeńildetilgen túrdegi nesıeler berilýde. Bul baǵdarlama aıasynda úsh aýyl sharýashylyq kooperatıvi tirkelip, qosymsha 19 kooperatıv qurý josparda bar kórinedi. Bıyl aýyl sharýashylyǵy daqyldary alqabynyń 3,5 myń gektarǵa artyp, ıaǵnı 465,8 myń gektar jerdiń aýyl sharýashylyǵy maqsatynda paıdalanýy atalmysh salanyń birtindep alǵa jyljyp jatqanyń bildirse kerek. Sýarý jelilerin qaıta jańǵyrtý jumystary nátıjesinde ázirge 40 myń gektarǵa jýyq sýarmaly jer qalpyna keltirilgen. «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy negizinde jańa jylyjaılar men kókónis qoımalaryn ashý bolashaqtyń enshisinde. Bul naryqty jergilikti jerde óndirilgen aýyl sharýashylyǵy ónimderimen qamtamasyz etýge kómekteseri sózsiz. Sondyqtan belgilengen baǵdarlamany júzege asyrýda aýyl turǵyndarynyń belsendiligi kerek-aq.
«Aýyl amanatynan» ózge «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasy da aýyl halqyna memleket tarapynan kórsetilgen úlken qoldaýdyń biri. Atalǵan baǵdarlama arqyly bıyl 62 eldi mekende, onyń 9-y shekaralas aýmaqtaǵy aýyldarda 21,6 mlrd teńgeniń 88 jobasy iske asyrylyp jatyr. Osyǵan qarap, aýyldyq jerlerdi damytýǵa arnalǵan baǵdarlamalar men jobalardyń maqsaty aıqyn ekendigin baǵamdaýǵa bolady. Búgingi kúnge deıin memleket tarapynan qaıtarymdy, qaıtarymsyz nesıeler arqyly qarjylandyryp otyrǵan kez kelgen kásiptiń berekeli nátıje berýi kóp jaǵdaıda halyqtyń qarjy saýattylyǵyna baılanysty bolsa kerek.
Joǵaryda atalǵan jobalar aıasynda tómen paıyzben beriletin nesıeni ashatyn kásibine baılanysty saýatty túrde paıdalana bilý qarapaıym kásipkerdiń qarjylyq bilimin kóterýdi talap etedi. Sondyqtan halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrý baǵdarlama boıynsha mańyzdy kezeń bolmaq. Bul rette Halyq banki men «Amanat» partııasynyń arasynda jasalǵan «Qaryzsyz qoǵam» yntymaqtastyq memorandýmy halyqtyń qarjylyq saýattylyǵyn arttyrýǵa kómekteseri sózsiz. Halyq bankiniń basqarma tóraıymy Úmit Shaıahmetova elimizde 1,3 mıllıonnan 1,8 mıllıonǵa deıin problemaly qaryz alýshy bar ekendigin, osy jyldyń sońyna deıin «Qaryzsyz qoǵam» jobasy aıasynda 76 myń adam qarjy saýattylyǵyna biliktiligin arttyratyndyǵyn, atalǵan jobanyń birinshi kezeńinde Aqtóbe, Almaty, Túrkistan, Jambyl, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan, Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynda uıymdastyrylatynyn atap ótti. 200-ge jýyq qarjy sarapshysy aptasyna 5 kún, uzaqtyǵy 50 kúnge deıin qarjy máselesine qatysty tolyqqandy bilim beredi. Offlaın tártibinde ótetin oqýlar barysynda mańyzdy saýaldarǵa sarapshylardan lezde jaýap alý múmkindigi de qarastyrylyp otyr. «Amanat» partııasynyń atqarýshy hatshysy Elnur Beısenbaev: «Jobanyń eń basty maqsaty qarjylyq saýattylyqty arttyrý, al eń negizgisi nesıe alyp, qaıtara almaı júrgen azamattarǵa kómektesý. Olar nesıe kiriptarlyǵyna qalaı túsip qalǵandaryn ózderi de baıqamaı, sońynda ony óteýge múmkindikteri joq, úsh aıdan astam keshigýi bar, bankrottyq týraly oılaı bastaıdy. Sondyqtan biz osyndaı qıyn jaǵdaıǵa kezikken jandardy tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn qarastyryp, atalǵan jobany qolǵa aldyq», deıdi. Onyń aıtýynsha, joba qarjylyq alaıaqtyqty azaıtýǵa, qaryzdyń shekten tys jınalýyn boldyrmaýǵa jáne jalpy aýyldaǵy qarjylyq mádenıetti jetildirýge kómektesetinine senimdi.
Elimizdegi iri qarjy júıesin retteýshi – Halyq bankiniń basqarma tóraıymy Úmit Shaıahmetova: «Biz árqashan áleýmettik mańyzy bar jobalardy qoldaýdy óz mıssııamyz dep bilemiz. Halyq nesıe alarda tıimdi mólsherlemeniń deńgeıin túsinbeı, merzimine jáne nesıeni qaıtarý sharttaryna nazar aýdarmaıtyny bar, sonyń saldarynan nesıeni qaıtarýda qıyndyqtarǵa kezigip jatady. Tipti, qaryzdaryn ýaqytynda qaıtara almaı problemaly nesıe alýshylar qatary ósip otyr», dedi jıyn barysynda. Nesıe alyp, kásipterin dóńgeletýdi oılastyryp júrgen joba qatysýshylaryna bıznesti qalaı bastaýdy, onyń nege baǵyttaý qajettiligi men bıznes-jospar qurýdy, sonymen qatar óz qarjysyn tıimdi basqarý shyǵyndaryn ońtaılandyrýdy úıretetin bolady.
О́tken jyly bank tarapynan elimizde jeke tulǵalardy nesıelendirýdiń shekti mólsherlemesin 56%-dan 40%-ǵa deıin tómendetken.
Aýyl halqynyń turmystyq áleýetin jaqsartýdy maqsat tutqan memlekettik baǵdarlamalar men jobalar barshylyq, biraq sonyń nátıjeli bolýy halyqtyń óz qolynda. Ol úshin turǵyndar qarjylyq saýattylyǵyn jetildirip, kásibin durys baǵdarlaı bilýi kerek.