Tıimdiligi tómen arnaıy ekonomıkalyq aımaq

Otyrys barysynda Palata depýtattary «2010 jylǵy 18 maýsymdaǵy Keden odaǵynyń kedendik aýmaǵyndaǵy erkin (arnaıy, erekshe) ekonomıkalyq aımaqtar jáne erkin kedendik aımaqtyń kedendik rásimi máseleleri jónindegi kelisimge ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn qarap, maquldady.

Zań EAEO sheńberinde quqyqtyq negiz quraıtyn halyqaralyq shartty jetildirýge arnalǵan. Atap aıtqanda, Kelisim arqyly Keden odaǵynyń kedendik aýmaǵyndaǵy erkin ekonomıkalyq aımaq­tardyń jekelegen máselelerin qosymsha retteý usynylyp otyr. Hattama normalaryna sáıkes erkin (arnaıy, erekshe) ekonomıkalyq aımaqtardyń aýmaǵy Kedendik odaqtyń kedendik aýmaǵynyń bóligi sanalady. Al port jáne logıstıkalyq AEA shekteri Kedendik odaqtyń kedendik shekarasy bolyp tabylady. Budan basqa, erkin kedendik aımaq rásimi qoldanylatyn AEA aýmaǵy qaı múshe memlekettiń jerinde qurylǵan bolsa, sol eldiń zańnamasyna sáıkes aıqyndalady.

Zań jobasyn talqylap bitkennen keıin Senat spıkeri M.Áshimbaev arnaıy ekonomıkalyq aımaq jumystaryn synǵa aldy. Onyń aıtýynsha, bul baǵytta qomaqty qarajat salynǵanymen, salyq túsimi sonyń 10 paıyzyna da jetpeıdi. Sondaı-aq ınfraqurylymmen qamtý da tómen.

«Memleket basshysy arnaıy ekono­mıkalyq aımaqtardyń tıimdiligi týraly máseleni birneshe ret kótergen bolatyn. Atyraýda «Ulttyq ındýstrııalyq munaı-hımııa tehnoparki» AEA jumys isteıdi. Joǵary esep palatasynyń esebine súıensek, memleket buǵan 162 mlrd teńge qarajat quıdy. Al 2013-2020 jyldar aralyǵynda atalǵan aımaqtaǵy qatysýshylar 16 mlrd teńge kóleminde salyq tólegen. Iаǵnı memleket salǵan qarjynyń 10 paıyzyn ǵana aldy», degen Senat tóraǵasy Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý vıse-mınıstri­niń baıandamasyn synǵa aldy.

Sonymen qatar kvazımemlekettik sektordyń resýrstaryn paıdalanýdyń ornyna, basty nazardy naqty ınvestısııalardy – otandyq jáne sheteldik kompanııalardy tartýǵa aýdarýdyń mańyzyna toqtaldy.

«Atyraý AEA-nyń 17 paıyzy ǵana ınfraqurylymmen qamtamasyz etilgen. Sondaı-aq quıylǵan ınvestısııanyń 99,6 paıyzy kvazımemlekettik sektorǵa tıesili. Al AEA sheteldik jáne otandyq ınvestısııalardy tartý úshin qurylǵan. Iаǵnı erkin ekonomıkalyq aımaq quryp, qarjy salyp, salyq túrinde nebári 10 paıyz tabys alyp jatyrmyz. Al kvazımemlekettik kompanııalar sol jerge ınvestısııa quıady. Sonda munyń tıimdiligi qaıda? Kvazımemlekettik sektor bul kásiporyndardy arnaıy ekonomıkalyq aımaqsyz da sala alatyn edi», dedi M.Áshimbaev.

Osyǵan baılanysty ol Senattyń tıisti komıtetine 15 maýsymǵa deıin máseleni jan-jaqty zerttep, usynystar engizýdi tapsyrdy.

Sonymen qatar senatorlar «1998 jylǵy 24 qyrkúıektegi Qazaqstan Respýb­lıkasy men Qasıetti Taq arasyndaǵy О́zara qatynastar týraly kelisimge Qosymsha kelisimdi ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Bul Qujat katolık shirkeýi qyzmetkerleriniń sanattaryn naqtylaıdy. Sondaı-aq din qyzmetkerleriniń el aýmaǵynda bolýynyń quqyqtyq tetikterin jetildiredi.

«Byltyr elimizde Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń VII Sezi ótkeni belgili. Sezge qatysý úshin Qazaq­stanǵa álemdik deńgeıdegi din kóshbas­shylary keldi. Búgin maquldanǵan Qosym­sha kelisim Rım Papasy Franssısktiń sol kezdegi resmı sapary aıasynda jasalǵan bolatyn. Aldaǵy ýaqytta osy Qujat Qazaqstan men Qasıetti Taq arasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári nyǵaıtýǵa óz septigin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Otyrys kezinde senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady. Álı Bektaev «Qant salasyn damytýdyń 2022-2026 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn» qaıta qaraý jáne qanttyń balamaly, ońtaıly óndirisin engizý qajettigin atap ótti. Depýtat mundaı qadam halyqty qanttyń qajetti kólemimen qamtamasyz etip, ımport deńgeıin tómendetedi dep esepteıdi.

«Elimizde óndiriletin qant kólemi sońǵy 20 jylda 55 paıyzǵa tómendegen. Osy ýaqyt ishinde ulttyq óndiristi damytyp, qant shıkizatyna táýeldilikti azaıtý úshin qabyldanǵan sharalar tıimsiz boldy. Úkimettiń qaýlysymen qabyldanǵan Qant salasyn damytý jónindegi keshendi jos­parda qyzylshanyń egis kólemin 38 myń gektarǵa deıin ulǵaıtyp, qant óndirisiniń kólemin 7 esege artyrý josparlanǵan. Bul maqsattarǵa 495 mıllıard teńge qajet», dedi Á.Bektaev.

Senatordyń pikirinshe, keshendi jos­parda qyzylsha ósirýdi ǵana emes, sonymen qatar qant óndirýdiń balama ádisterin de eskerý qajet. О́ndiristerde tátti almastyrǵysh retinde bıdaı, kartop jáne júgeri sııaqty daqyldardan alynǵan glıýkoza-frýktoza sıropyn da qoldanýǵa bolady. Depýtat osyǵan baılanysty «2022-2026 jyldarǵa arnalǵan qant salasyn damytýdyń keshendi josparyn» pysyqtaýdy jáne onda qant pen onyń almastyrǵyshtaryn óndirýdiń balama joldaryn qarastyrýdy usyndy.

Andreı Lýkın astyq kontraban­dasy­nyń saldarynan el bıýdjeti júzdegen mıl­lıon teńgeden qaǵylyp otyrǵanyn aıtty. Senatordyń aıtýynsha, elimizde jalǵan qujat boıynsha Reseıden Qazaqstanǵa bıdaıdy salyq tólemeı zańsyz ákelýdiń turaqty joldary bar. Onyń ústine, bul astyqty EAEO-dan tys jerlerge eksport­taǵany úshin kásipkerler odan keıin de Qazaqstan bıýdjetinen tólemder alyp otyr.

«2019 jyldan bastap qazirgi ýaqytqa deıin Reseıden SQO aýmaǵyna 450 myń tonnadan astam bıdaı ákelingen, olar Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵy ta­ýaryn óndirýshileriniń ilespe qujattary boıynsha astyq qabyldaý pýnktterine tapsyrylǵan. Qujattamalyq rásimnen keıin treıderler ol ónimdi qazaqstandyq taýar retinde elden tysqary jerge eksporttady. Bul bıýdjet qarjysy esebinen qosymsha qun salyǵyn eksporttaýshylarǵa zańsyz qaıtaryp berýge ákep soqtyrdy. Quqyq qorǵaý organdary jalǵan qujattar boıynsha bıdaıdy zańsyz ákelý shemasyn rastap otyr. Reseıden Qazaqstanǵa ákelingen taýardan tólenbegen qosymsha qun salyǵy túrindegi memleketke aldyn ala kelgen zalal 660 mln teńgeden asty», dedi Andreı Lýkın.

Depýtattyń aıtýynsha, mundaı jaǵ­daıdyń sebebi – Reseıden ákelinetin astyq ónimderin paıdalanýdy esepke alý jáne odan ári baqylaý júıesiniń bolmaýy. Sonymen qatar ekonomıkalyq kontrabanda máselesi ony durys anyqtaý turǵysynda asa mańyzdy. Senator osyǵan baılanysty Úkimet múshelerine «kontrabanda» jáne «jaltarý» qylmystyq quqyq buzýshylyq belgilerin ajyratýdy, EAEO elderinen ákelinetin taýarlardy esepke alý jáne baqylaý prosesin sıfrlandyrýdy, sondaı-aq taýarlardy kóleńkeli áketýdiń jolyn kesý jumysyn kúsheıtýdi usyndy.

Aqmaral Álnazarova óz saýalynda Almatydaǵy Pedıatrııa onkologııalyq ortalyǵynyń medısınalyq jabdyqtary ábden tozǵanyn aıtyp, dabyl qaqty. Soǵan baılanysty senator Úkimetti Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵynyń janyndaǵy balalar onkogematologııasynyń jeke korpýsyn salýǵa jáne medısınalyq jabdyqtar parkin jańartýǵa qarajat bólýdi jedeldetýge shaqyrdy.

«Pedıatrııa ortalyǵynda pasıentter óliminiń negizgi sebebi hımıoterapııa kezeńderindegi septıkalyq asqyný bolyp otyr. Arnaıy tósektiń tapshy bolýy, kúndizgi stasıonardaǵy oryndardyń azdyǵy pasıentterdiń tym kóbeıip ketýine ákeledi jáne stasıonardaǵy epıdemııalyq jaǵdaıdy nasharlatady.  Bul pasıentterdiń ımmýndyq júıesindegi qorǵanys kúshiniń múldem tapshylyǵy aıasynda qolaısyz bolyp otyr. Medısınalyq jeldetý júıesiniń, qabyrǵa men tóbelerdiń bakterııaǵa qarsy óńdeletin jabyndysynyń, zararsyzdandyrylǵan bokstardyń bolmaýy jaǵdaıdy qıyndata túsýde», dedi Aqmaral Álnazarova.

Senator pasıentterdi tolyqqandy jáne sapaly emdeý úshin oryn jetispeýshiligi men medısınalyq jabdyqtardyń tozýyna baılanysty máselelerdi sheshý qajettigin atap ótti.

Olga Býlavkına Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy sý qoımalarynyń apatty jaǵdaıyna alańdaýshylyq bildirdi. Sonyń saldarynan mańaıdaǵy eldi mekenderdi sý basý qaýpi joǵary bolyp otyr. Ol jerlerde 15 myń turǵyn turatynyn aıtqan senator máseleni sheshý úshin sharalar keshenin usyndy.

Depýtattyń aıtýynsha, Úıdene sý qoımasy 10 jylǵa jýyq ýaqyttan beri apatty jaǵdaıda tur. 2017 jyldan bastap bógetti jańǵyrtý jumystary bastalǵan bola­tyn. Alaıda qarjylandyrýdyń bol­maýyna baılanysty joba tek 35%-ǵa oryn­daldy. Daıyndalǵan jobalaý-sme­ta­lyq qujattardyń merzimi aıaqtaldy, sonymen qatar onda basty sýaǵardyń negizgi jóndeý-qalpyna keltirý jumys­tary qarastyrylmaǵan bolyp shyqty. Aımaq­taǵy basqa da birqatar sý qoıma­syn­da kúrdeli jaǵdaı qalyptasyp otyr.

Talǵat Júnisov Aqmola oblysyndaǵy aýyz sý tapshylyǵyna qatysty máseleni kóterip, Nura sý qubyryn jańǵyrtý jóninde usynys jasady. Depýtattyń aıtýynsha, Aqmola oblysyndaǵy Egindikól aýdanynyń halqy sońǵy 10 jylda 3 esege qysqaryp ketken. Senatordyń pikirinshe, aýyldaǵy sý tapshylyǵy – halyqtyń qalalarǵa qonys aýdarýy sebepteriniń biri. Sonymen qatar Nura sý qubyrynan sý alatyn Qor­ǵaljyn jáne Atbasar aýdandarynyń turǵyndary da sý tapshylyǵyna tap bola bastady. Aýdandardyń turǵyndary sý qubyrlarynyń jıi buzylýyna baıla­nys­ty birneshe apta boıy sýsyz qalǵan. 12 aýyl aýyz sýdy ortalyq sý magıstralinen alady, al 4 aýyl tek jetkiziletin sýǵa senip otyrady.

«Elý jyldan beri  kóp óńirlerge qyzmet etip kele jatqan sý qubyrynyń búginde saý jeri qalǵan joq. Mamandardyń aıtýyna qaraǵanda, qubyrdyń 90 paıyzǵa jýyǵy shirip, qaýsap tur. Qubyr ishindegi sýdyń 70-80 paıyzy shyǵynǵa ushyraıdy. 2014 jyly sý qubyryn jóndeý úshin 400 mıllıon teńge qarajat bólingen, biraq áli kúnge deıin, jumystar durys júrgizilmeı, Nura toptyq sý qubyry aýyz sýdy jetkizýge qaýqarsyz bolyp otyr. Oblystyq jáne aýdandyq bıýdjetten jyl saıyn qarajat bólinip, sý qubyry ishinara jóndelgenimen, tutastaı tártipke kelmegen soń másele sheshiler emes», dedi Talǵat Júnisov.