Qazanǵap bıdiń aty suranyp tur
Men búginde Allanyń qalaýymen 91 jaska aıaq basqan qarııamyn. Osy jasymda ómirdiń qyzyǵyn da, shyjyǵyn da kóp kórdim. Biraq negizgi aıtaıyn degenim bul emes. Qazaqstan tarıhynyń ajyramas bóligi sanalatyn ár aımaqtyń, qala men eldi mekenniń tarıhyn zerttep-zerdeleýdiń, sondaı-aq ár ólkeniń damýyna eleýli úles qosqan tarıhı tulǵalardyń esimderin ulyqtap, tanyp bilýdiń ózektiligi arta túsip keledi. Osy oraıda elimizdiń árbir jas azamaty týǵan topyraǵynan nár alyp qana qoımaı, Otanyna adal qyzmet etken tulǵalardy tanyp-bilip, olardy úlgi tutýǵa mindetti.
Al sondaı tulǵalardyń biri – Qazanǵap bı Satybaldyuly (1771-1856). Ol Orta júzdiń belgili bı, shesheni. Qazirgi Pavlodar oblysynyń Baıanaýyl óńirinde dúnıege kelgen. 1843-1848 jyldar aralyǵynda Baıanaýyl syrtqy okrýginiń aǵa sultany bolǵan. Qarqaraly syrtqy okrýginiń aǵa sultany Kunanbaı О́skenbaıulymen dostyǵy jarasqan.
Qazanǵap bı Satybaldyuly Baıanaýyl syrtqy okrýginiń aǵa sultany bolǵany kezinde qaıyrymdylyq jumystarymen keńinen aınalysqan. О́z okrýginde meshit-medreseler, mektep salý jumystaryn júrgizgen. Ol dýanbasy bolǵan bes jylǵa jýyq ýaqyt ishinde okrýg kóleminde jer asty keń baılyq kózderi erekshe mol ashylady. El ishinde beıbit ómir, tynyshtyq ornaǵan.
2014 jyly uly tulǵanyń esimin ulyqtaý úshin Pavlodar qalasynyń kireberisindegi Lenın kentine Qazanǵap bıdiń esimin berý týraly usynys jasaldy. Sol kezdegi oblys ákimi Qanat Bozymbaev Qazanǵap bıdiń kim ekenin suraǵanda, oǵan arhıv qujattary kórsetildi. Tulǵany jurtshylyqqa jan-jaqty tanystyrý maqsatynda aýdandyq, oblystyq basylymdarda jáne respýblıkalyq «Egemen Qazaqstan» gazetinde birneshe tanymdyq maqala da jarııalandy. Ákimniń sol kezde bergen nusqamalary, Lenın kenti jurtshylyǵy qoldap qol qoıǵan tizimdemeler áli qolymyzda saqtaýly. Desek te, ókinishke qaraı, bul máselede ilgerileýshilik bolmady.
Jýyrda Lenın kentiniń ataýyn aýystyrý jóninde taǵy da jınalys boldy. Májiliske oblystyń zııaly qaýymy, respýblıkaǵa esimderi belgili adamdar keldi. Aýyldyń jartysynan kóbi jınalysqa kelgen joq. 59 adamnan turatyn úrkerdeı ǵana qoǵamdyq birlestik músheleri kentti Atameken dep ataý kerek degen sheshim qabyldady. Al biz óz tarapymyzdan kent ataýynyń buǵan deıin qabyldanǵan sheshim boıynsha osy óńirdiń biregeı tulǵasy Qazanǵap bıdiń atymen atalǵanyn qalaımyz.
Mahmet DEMESINOV,
Pavlodar qalasynyń qurmetti azamaty
Dara daýysty dıktor edi
Daýylpaz dıktor, Qazaq KSR-niń halyq ártisi Ánýarbek Baıjanbaevtyń týǵanyna bıyl 100 jyl toldy. «Shalqar» radıosynan taıaýda Ánaǵań týraly kezekti bir habardy tyńdap otyryp, ony kórgen birer sátter eske tústi.
...Stýdenttik shaqta bizderdi QazMÝ-daǵy ustazdarymyz praktıkalyq sabaqta kórip, bile bersin degen nıetpen Qazaq radıosyna anda-sanda aparyp turatyn. Sondaı kezderi stýdııadan Ánýarbek Baıjanbaev aǵamyzdy, Saýyq Jaqanova apaıymyzdy kórip, ózimizshe syrttaı maqtanysh tutyp júrýshi edik.
Dara daýysty Ánýarbek aǵany sonaý qııandaǵy bir aýdanda kóremin dep kim oılaǵan? Odan beri de jarty ǵasyrdaı ýaqyt ótipti-aý. Júrdek poıyzdaı zymyraǵan ýaqyt degenińiz, mine, osy.
70-jyldardyń orta tusy edi. Sozaq aýdandyq «Molshylyq úshin» (sol kezdegi) gazetinde istep júrgen kezim. Tús áletinde oılamaǵan jerden redaksııaǵa Ánýarbek aǵanyń jarqyldap kirip kelmesi bar ma! Kóńili baladaı, peıili daladaı aǵamyzben birge Alataýdan búkil Qazaq radıosy kóship kelgendeı bolyp, máre-sáre boldyq ta qaldyq. Bárimizdi kabınetine jınaǵan redaktorymyz Táýekel Bektaev Ánaǵańa qasıetti Teriskeı eline qadam basqanyna qutty bolsyn aıtyp, ıgi tilegin jetkizdi. О́z kezeginde qurmetti meıman kelgen saparynyń mán-jaıyn tilge tıek etti.
«Men ádette barǵan jerimde eń aldymen, redaksııadaǵy áriptesterime soǵyp, sálem berip shyǵamyn. Ekinshiden, osy Sholaqqorǵan aýylynda meniń maıdandas dosym Bazar Arqabaev degen azamat turady. Kórispegenimizge kóp bolyp edi, sonyń arnaıy shaqyrýymen kelgen betim. Jumysbasty bolyp, kóbine qolymyz tıe bermeıdi. Bul jolǵy sapardyń sebebi osy», dedi Ánaǵa. Netken qarapaıymdylyq, kishipeıildilik deseńizshi! Ekiniń birinde kezdese bermeıtin asyl qasıet qoı bul.
О́kinishke qaraı, qazirgi shaqta dıktor degen sóz leksıkonymyzdan múlde alynyp tastaldy. Esesine ekiniń biri qolynan kelsin, kelmesin júrgizýshi bolyp alǵan zaman. Shyndyq solaı, kúlesiz be, jylaısyz ba, ózińiz bilińiz. Al ǵasyrda bir dúnıege keletin Ánaǵańdaı asyldarymyzdy árqashan ardaq tutyp júreıik.
Káribaı ÁMZEULY,
Sozaq aýdanynyń qurmetti azamaty
Túrkistan oblysy
Rýhy myqty azamat
Jaqynda ǵana jetpisti baǵyndyrǵan shymyr deneli, sport dese eleńdep turatyn, jarystardan qalmaıtyn jigit aǵasyn bala kezinen tanımyn. Ekeýmizdi jaqyndastyrǵan sport desem, artyq aıtqandyq emes. Onyń týǵan bajasy, meniń synyptas dosym Oralbek Absadyqov kezdese qalǵan jerde nemese telefon arqyly bajasynyń voleıbol jarystaryna tóreshilik etkenin maqtana habarlaıtyn. Jaqynda synyptasym telefon shalyp, bajasy Baqytjan Nursoltanovtyń Mamaı batyr aýylyndaǵy oqýshylardyń voleıbol týnırine qatysatynyn, ony kórgim kelse, kelýime bolatynyn aıtty.
Mamaı batyr aýylyndaǵy týrnır tartysty ótti. Aýdan ákiminiń orynbasary Qýat Oqasov, Asqar Mojanov, Qaırat Jańabaev, osy joldardyń avtory birigip, jeńimpaz jáne júldeger komandalardy quttyqtadyq. Baqytjan kóp ózgermepti. Budan birneshe jyl buryn qatty syrqattanyp, ınsýltpen alysqanyn biletinmin. Erik-jigeriniń ári sportpen shuǵyldanǵanynyń arqasynda syrqatyn jeńgen kórinedi. Qazirgi kúni Ulan aýdanynyń sport salasynda júrgen Názıgúl Úısembaeva (shákirti), aýdandyq balalar men jasóspirimder sport mektebiniń dırektory Manarbek Bódenov Baqytjan túrli jarystarǵa shaqyra qalsa arnaıy baryp, balǵyn voleıbolshylarǵa aqyl-keńesterin beredi eken.
«Armansyz adam qanatsyz quspen teń degen. Buqaralyq sport aýdanda jaqsy jolǵa qoıylǵan. Qazirgi kúni aýdan turǵyndarynyń 30 paıyzdan astamy buqaralyq sportpen shuǵyldanady. Bul – óte jaqsy kórsetkish. О́ńirde jyl saıyn aýyl sportshylarynyń spartakıadasy (halyq oıyndary) ótedi. Ulandyqtar alǵashqy úshtikten kórinedi. Meniń armanym – aýdan sportshylarynyń Olımp shyńyn baǵyndyrǵandaryn nemese álem chempıony atanǵandaryn kórý», deıdi Baqytjan Qabekuly.
Dosymyzdyń armany oryndalsyn, deımiz biz de.
Ońdasyn ELÝBAI,
«Qazaq sporty» gazetiniń menshikti tilshisi
Shyǵys Qazaqstan oblysy,
Ulan aýdany