Talap eńbek qatynasyna ǵana negizdelýge tıis

Aldaǵy ýaqytta jumys berýshi eń­bek­kerdi ujymnyń kelisim komıs­sııa­sy­nyń sheshiminsiz jumystan shyǵara almaıdy. Árbir eńbek ujymynda qu­ry­latyn kelisim komıssııasynyń qu­ra­myna bastaýysh kásipodaq uıymy mú­sheleri jáne jumys berýshiniń ókil­de­ri kiredi. Olaı etpegen jaǵ­daıda kom­panııa basshysynyń basy daýǵa qalady. Bul jóninde Kásip­odaqtar federasııasy tóraǵasy Sa­tybaldy Dáýletalınniń Aqtóbe oblysyndaǵy bir­neshe óndiristik uıymnyń kásipodaq múshelerimen kezdesýinde aıtyldy.

«Uly qabyrǵa» Qazaqstan-Qytaı burǵylaý kompanııasy» JShS ǵıma­ra­tynda ótken kezdesýde óńirdegi eń­bek naryǵynda qalyptasqan ahýal sóz boldy. Osy mekemeniń bastaýysh ká­sipodaq uıymy – óńirdegi taý-ken jáne munaı kompanııalary arasyndaǵy jumysker múddesin tabandylyqpen qorǵap kele jatqan eń úzdik qurylym. Uıym tóraǵasy Bekbolat Omarov ózderi usynǵan jańa ujymdyq eńbek shartyna JShS basshylyǵy qol qoımaı jatqanyn málimdedi.

«Bizdiń bastaýysh kásipodaq uıymy ázirlegen ujymdyq shartta Eńbek kodeksiniń 156-babyna sáıkes ujym músheleriniń bar­lyq eńbekaqy tarıfi men ony tóleý sharty, qalypty eńbek jaǵ­da­ıynda jáne zııandy ju­mys­tar boıynsha tólemder koeffısıenti kórsetilgen. Alaıda bas dırektor jańa eńbek shartyn qabyldaǵysy kelmeıdi», deıdi úzdik kásipodaq jetek­shisi.

Sondaı-aq B.Omarov áleý­mettik árip­test­ik pen eńbek qa­ty­nastaryn retteý maqsa­tyn­­da qurylǵan óńirlik úsh­jaq­ty komıssııa otyrysyna ózin qatys­tyrmaı júrgenine narazy. Ádette áleýmettik árip­tes­tik má­se­lelerin sheshý úshin qu­ry­la­tyn osy komıssııa quramyna mem­lekettik organ ókilderi, ká­sip­odaq uıymy jáne jumys be­rý­shi tarap kiredi.

500 adam eńbek etetin «Uly qa­byrǵa» Qazaqstan-Qy­taı bur­ǵylaý kompanııasy» JShS bas aksıoner – «SNPS-Aqtó­be­munaıgaz» AQ-dan munaı uń­ǵy­laryn burǵylaýǵa tapsy­rystar alady. 23 jyldan beri osy seriktestik 800 uńǵy bur­ǵy­laý qyzmetin kórsetken. Kom­pa­nııanyń sońǵy jyldyq tabysy 5 mlrd teńge bolǵan. Qazirgi ýaqytta tapsyrys kólemi eki ese qysqarǵandyqtan, jumys kólemi de eki ese azaıdy. О́ıtkeni buryn jylyna 10 uńǵy burǵylaıtyn seriktestikke bıyl 4 uńǵy burǵy­laý­ǵa ǵana tapsyrys túsken. Al servıstik kompanııanyń qa­­lypty jumys isteýine 18 uń­ǵy kerek. Biraq bul qazirgi ýa­qytta múmkin emes. Jumys kó­le­­miniń azaıýyna baılanys­ty ju­mys berýshiniń eńbekaqyny kóterýi men basqa da áleýmettik min­dettemelerdi oryndaýy qıyn­­dady. De­genmen jumys kóle­mi azaısa da, ká­siporyn bas­shy­lyǵy eńbekkerlerdi qys­­qartýǵa jibermeı otyr. Osy me­ke­meniń qabyldanbaı jat­qan jańa ujym­dyq shartynda eńbekaqyny ındeks­teý, jumys­shy­lardy tehnıka qaýipsizdigi erejelerine oqytý, eń tómengi kún­kóris kólemin esepke ala otyryp, zııandy óndiriste jumys isteıtinderge tóle­ne­tin ótemaqy koeffısıentin eki ese ósirý qarastyrylǵan. Alaıda zııandy óndiriste jumys isteıtin 1-sa­nat­taǵy jumysshyǵa tóle­ne­tin óte­maqyǵa qatysty kompanııa bas­shylyǵy men kásipodaq arasynda kelispeýshilik týyndady.

Osy jyly elimizdegi iri kompa­nııalar men memlekettik organdar arasyndaǵy áleýmettik áriptes­tik­ti saqtaý boıynsha kóp­te­gen aı­maq­tyq kelisim aıaq­ta­lyp, ornyna jańa kelisimder jasalady. Alaı­da óńirlik úsh­jaq­ty komıssııa oty­rys­­tary­na eńbekkerlerdiń talabyn qoıa biletin belsendi kásipodaq je­tek­­shileri qatystyrylmaı júr. Sa­ty­baldy Dáýletalın: «Byl­tyr aı­maqtyq kelisim­der­di júr­gizý boıyn­sha tııanaqty ju­mys­ júrgizdik. Árı­ne, bul jer­de suraq óte kóp. Biz áleý­­met­tik seriktestik týraly aı­maq­t­yq kelisimderdiń úshjaq­ty ko­­mıssııa sheńberinde ázir­len­ge­­nin qalaımyz. Osy máselege baı­lanys­ty aýmaqtyq kásipodaq ortalyǵy belsendilik tanytqany durys. О́ki­nish­ke qaraı, tabysty arttyrýǵa degen kez kelgen bastama jumys be­rýshi ta­ra­pynan qatty qarsylyqqa ushy­­­raıdy. Osy jyly el Úki­me­ti, ju­mys berýshilerdiń respýblıkalyq bir­les­tik­teri jáne kásipodaqtardyń res­pýb­lı­kalyq birlestikteri arasynda, ıaǵnı áleýmettik áriptester arasynda 2021-2023 jyldarǵa arnalǵan Bas kelisimniń merzimi aıaqtalady. Bas kelisim respýblıka deńgeıinde iske asyrylatyn negizgi sharalardy qamtysa, salalyq kelisim bas kelisimde qam­tylǵan máselelerdi odan ári jetildire túsýi qajet. Osy jer­de Bas kelisim men salalyq keli­sim normalary basshylyqqa alyn­ǵan ujymdyq shartty bekitý ońaı­yraq bolatynyn aıtyp ketkim keledi. Kásipodaqtar federasııa­sy barlyq ujymdyq shartta birdeı kórsetilýge tıis negiz­gi nor­malardy da­ıyn­­dap jatyr. Aldaǵy ýaqytta basta­ýysh kásip­odaq uıymdary osy normalardy nazarǵa alady», dedi.

Kezdesýde kásipodaq uıym­da­ry tóńireginde qalyp­tas­­qan jaǵymsyz ahýaldar da talqylandy. Máselen, eń­bek­­ker­diń múddesin qorǵaıtyn tá­ýel­siz uıym – kásipodaqtar qyz­metine esh­kim aralaspaýǵa tıis bolsa da, jumys berý­shiniń ózine qarsy shyqqan kásipodaq uıymy tóraǵasyn alyp tastap, ornyna óz adamyn qoıýy nemese uıymdy taratyp, basqa quram­men jasaqtaýy jıi oryn alyp júr. Otandyq jáne shetel­dik mamandar arasyndaǵy eń­bek­aqy aıyrmashylyǵy – kúrdeli su­raqtardyń biri. Alaıda eńbek naryǵy jyldam ózgerip jat­qan kezeńde mamandar kásibı bi­liktiligin jetildirip otyrýy qajet. Qazirgi ýaqytta damyǵan el­derde mamannyń joǵary oqý ornyn bitirgeni týraly dıplomyna qaraǵanda, onyń kásibı biliktiligi men eńbek daǵdysy erekshe baǵalanady. Sondyqtan kásip­odaq­tar qyzmetkerlerdiń bili­min jetildirýin nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıdy. Elimizdiń iri kásiporyndaryndaǵy top-me­ned­jment pen qarapaıym ju­­myskerlerdiń eńbekaqy aıyr­­mashy­lyǵy da áleýmettik nara­zylyqqa sebep bolyp jatyr. Osy máselege baılanysty Kásip­odaqtar federasııasy eń tómengi jalaqy alatyndar men top-me­ned­jment arasyndaǵy eńbekaqy aıyrmashylyǵyn on eseden artyq ulǵaıtpaý jóninde Eńbek kodeksine ózgerister usynbaqshy. Sebebi mundaı sheshimder ha­lyq­aralyq tájirıbede jıi kez­de­sedi. Máselen, Japonııada kásip­oryn­nyń jaǵdaıy qıyn­dasa, eń aldymen basshylyqtyń ja­la­­qy­sy qysqartylady.

Jumys kólemine baılanys­ty suraq­tar jıi-jıi kóterilip júr. Elimizde munaı óndirý kólemi azaıǵan qazirgi ýaqytta jumys kólemin kó­beı­týdi qaıta-qaıta talap etýshi­ler jıiledi. О́kinishtisi, munaı sala­syndaǵy óndiris kó­l­e­minen qaǵylǵan keıbir ju­mys berýshiler kásip­odaq pen eń­bekkerlerdi jeke múddesi úshin paıdalanýdy ádetke aınal­dyr­dy. Kásipodaq federasııa­sy tóraǵasynyń paıymdaýyn­sha, tasadaǵy oıynshylar eńbek­aqy máselesimen ereýilge shyq­qan jumysshylarǵa óz máse­le­lerin aıt­qyzady. Sol se­bep­ti eńbek adamyn ju­mys berý­shi­lerdiń ózara oıyndaryna ­ara­las­tyrýǵa bolmaıdy. О́ıtkeni eńbekkerdiń áýel bas­taǵy talaby eńbek qatynastaryna ǵana negizdelgen bolatyn. Osy rette kásipodaq uıymy jalaqy kó­l­emi, eńbek jaǵdaıy jáne eń­­bek qaýipsizdigi tóńiregindegi suraq­tar­dyń jaýabyn quzyretti organdarmen birge izdeýi qajet. Kásipodaqtardyń negizgi mindeti – jumyskerdiń eńbek jaǵdaıyn jaq­sartý jáne týyndaǵan áleý­met­tik qaı­shylyqty sheshý jolyn kórsetý. Osy jaǵynan al­ǵanda eńbekker men ju­mys berý­shiniń arasynda kásibı eńbek qatynastary áleýmettik ádilet­ti­lik jaǵdaıynda ǵana múmkin bolady. Ká­sipodaqtar federasııasy ekonomıkasy joǵary memleketter men TMD elderindegi eńbekaqy tóleý qorynyń ishki jal­py ónimdegi úlesin zerttep, osy kórsetkishti 40-45%-ǵa deıin ulǵaı­týdy kóterip otyr.

Aqtóbe oblysy