Keıde túsimizde bir kórinis qaıta-qaıta qaıtalana beredi. Ushyp bara jatqanymyzdy nemese stýdenttik jyldar artta qalsa da, daıyndalmaǵan emtıhanǵa kirip, qalamymyzdy taba almaı qıpalaqtap turǵanymyzdy kóre beremiz. Keıbir tús bizdi ótkenge súıreıdi, tanys kóshelermen jetektep, áldebir oryndarǵa aparady. Bul jaı ǵana eles emes – mundaı qubylys qaıtalanatyn tús dep atalady. Ǵalymdardyń zertteýlerine súıensek, adamdardyń 75 paıyzy ómirinde kem degende bir ret osyndaı tús kórgen. Munyń syry nede?
Qaıtalanatyn tústerdiń ereksheligi – olar keıde bir oqıǵanyń aına-qatesiz qaıtalanýy bolsa, keıde tek sıýjet jelisi, orny, keıipkerleri ózgerip, jańa oqıǵaǵa aınalýy múmkin. Psıhologter adamdardyń kóbine jaǵymsyz tústerdi qaıtalap kóretinin anyqtaǵan. Germanııadaǵy jantaný zertteý ortalyǵynyń mamany Mıhael Shredl júrgizgen zertteýde qatysýshylardyń úshten ekisi óz tústeriniń negatıvti reńkte bolatynyn aıtqan. Bul tústerde kóbine qashý, shabýylǵa ushyraý, mańyzdy kezdesýge keshigý, sátsizdikke tap bolý sııaqty kórinis kezdesedi. Ǵalymdardyń zertteýinshe, bizdiń mıymyz tabıǵatynan jaǵymsyz aqparatqa kóbirek mán beredi. Bul – evolıýsııalyq beıimdelý. О́ıtkeni adamzat ómiri únemi kúreske toly. Búginde bul qabilet bizdiń emosııamyzǵa áser etedi. Al uıqy kezinde mıymyzdyń logıkalyq oılaýǵa jaýap beretin bóligi báseńdep, emosııalardy basqaratyn aımaqtary belsendi jumys isteı bastaıdy. Osy sebepti biz óńimizde mán bermegen kishkentaı oqıǵalar túsimizde sezimge aınalady.
Zertteý barysynda ujymdyq kúızelis jaǵdaıynda qaıtalanatyn tústerdiń sany kúrt ósetini de anyqtalǵan. Mysaly, COVID-19 pandemııasynan keıin adamdar túsinde belgisizdik, qorqynysh sezimin týdyratyn sıýjetterdi jıi kóre bastaǵan. Tús zertteýshisi Deırdre Lı Barrett pandemııa kezinde 15 000-nan astam tús jazbasyn jınap, adamdardyń túsinde sol kezeńge baılanysty aýrý, ólim, apat oqıǵalaryn eki ese jıi kóre bastaǵanyn anyqtaǵan. Mysaly, túsinde kópshilik arasynda jalǵyz ózi maska kımeı júrgenin kórgender kóp bolǵan.
Qaıtalanatyn tústerden qutylýdyń joldary da bar. Keıbir adamdar «oısha qaıtalaý terapııasyn» qoldanady. Bul ádiste adam qorqynyshty tústiń oısha jaqsy aıaqtalýyn elestetip, sol kúıinde uıqyǵa ketýge tyrysady. Sondaı-aq budan arylý úshin Izraıl psıhologi Nırıt Sofer-Dýdek uıqyny durystaý qajettigin aıtady. Kofe men alkogolden bas tartý, telefondy uıyqtar aldynda qoldanbaý, kún tártibin saqtaý – osylardyń barlyǵy tústiń mazmunyna áser etedi eken. Qaıtalanatyn túster – ishki kúıimizdiń aınasy. Olar keıde óńimizde baıqamaǵan sezimderimizdi kórsetedi. Keıbir túster beısanaly kúıde bastan keshken is-áreketimizge baǵa berýge kómektesse, keıbiri tipti bizdi qaýipten saqtap, aldaǵy sheshimderge áser etedi eken. Tús kórý – sanamyzdaǵy qupııany ashý, al ony túsiný – ózimizdi tanýdyń jańa deńgeıi.