Erlan Quralbaıuly: Júıege ózgeris engizý qajet

– Erlan Quralbaıuly, tegin úıir­meler baǵdarlamasy tórt jyldan beri júzege asyryp keledi. Biraq másele azaıǵannyń ornyna kóbeıip jatyr. Qaı jerden qatelik ketti?

– Baǵdarlamanyń ıdeıasy durys. Mem­­leket balalardyń sportpen, shyǵar­ma­shylyqpen aınalysýyna múmkindik berý úshin qarjylandyrý júıesin engizdi. Biraq ony júzege asyrýda júıelik qatelik bar. Basty túıtkil – eki platformanyń ózara baılanysynyń joqtyǵynda. Iаǵnı olar bir-birine aqparat bermeıdi. Jyl sońynda barlyq balanyń derekteri bizge berilýi kerek, biz ony kelesi jyly jeńimpaz platformaǵa ótkizýimiz qajet. Biraq jekemenshik aqparat júıesi bul talapty oryndamaı otyr. Sondyqtan bul máselede sotqa júginýge májbúr bolyp otyrmyz. Aıta keteıin, jekemenshik platformamen kelisimshartymyz 2023 jyldyń 31 jeltoqsanynda aıaqtalǵan. Sodan beri olar bizdiń birde-bir haty­myzǵa jaýap bergen emes.

– Júıeniń taǵy qandaı kemshilikteri bar?

– Eń úlken másele – úıirmelerge bala­lardyń qatysýyn baqylaý. Eger biryńǵaı júıe bolsa, ár balanyń qozǵalysyn baqy­laý ońaıyraq bolar edi. Taǵy bir mańyz­dy másele – qazir jobada 50 túrli úıirme baǵyty bar, biraq olardyń barlyǵyna birdeı suranys joq. Keıbir úıirmelerge múlde bala barmaıdy, al keıbirinde bala sany kóp. Mysaly, án aıtý, bı, mýzykalyq aspaptar sekildi baǵyttarǵa suranys joǵary. Sondyqtan suranysy joq úıirmelerdi alyp tastap, ornyna tıimdi baǵdarlamalardy engizý kerek. Sondaı-aq erekshe balalarǵa basymdyq berý qajet. Qazirgi júıede olar jalpy kezekte tur, bul – ádiletsizdik. Olar úshin jeke kezek qarastyrǵan jón. Búginge deıin jetken jetistikterimiz de bar. My­saly, byltyr 3243 bala bir ýaqytta «Bal­byraýyn» kúıin shertip Gınestiń rekordtar kitabyna endi. Al bıyl 5000 balany qamtyp aspabtardyń súıemeldeýimen ulttyq bıdi kórsetýdi josparlap otyrmyz.

– Kásipkerlerdiń shaǵymyn ózińiz de jaqsy bilesiz. Kezekte turǵan bala­lardyń joǵalyp ketýi jıi kezdesetin másele me? Buǵan naqty ne sebep?

– Basty sebep – platformalardyń óz bazasyn ózderi basqarýy. Bazada adam fak­tory bolmaýǵa tıis dep sanaımyz. Olar ke­zektegi balany tizimnen alyp tas­taı alady, biraq ony teksere almaımyz. Sebebi quzyrymyzǵa kirmeıdi. Ony tek­seretin arnaıy komıtet bar, biraq olar da naqty baqylaý júrgizip otyrǵan joq. Balalardyń kezegin ózgertý, tizimnen alyp tastaý sııaqty jaǵdaılar kezdese­tin­dikten, ata-analarda kúmán paıda bolady.

– Osy tusta qarjynyń qalaı jum­salyp jatqany týraly suraq týady. Buǵan ne deısiz?

– Júıeniń ózi durys rettelmegenimen, qarjy bólinýinde másele joq. Bıýdjette jyl­dyń sońyna deıin josparlanǵan qar­jy bar. Kásipkerler ár aı saıyn qan­sha balaǵa qyzmet kórsetkenin eseptep, qu­jat­taryn bizge jiberedi. Biz olardy tek­serip, tabelderdi rastap, keri jiberemiz. Qazirgi tańda aqsha aı saıyn tólenip otyr.

– Úıirmege balalardyń shynymen qatysyp júrgenin qalaı tekseresizder?

– Qazir bıometrııalyq júıeni engizý qarastyrylyp jatyr. Mysaly, alaqan izimen tirkeý júıesin qoldanýǵa bolady. Bala sabaqqa kirgende alaqanyn arnaıy qu­rylǵyǵa qoıyp, sabaq aıaqtal­ǵanda qaı­tadan belgileıdi. Bul bizge jalǵan máli­met berýdiń aldyn alady. Jem­qorlyqty boldyrmaıdy.

– Nege eki túrli platforma jumys istep tur? Ne sebepti bireýin ǵana qaldyrmaısyzdar?

– Básekelestik orta bolýy kerek, esh­kimge monopolııa berilmeıdi. Sondyqtan jyl saıyn memlekettik satyp alý arqyly konkýrs jarııalaımyz. Kim jeńedi, sol platforma tańdalady.

– Platformadaǵy máseleni sheshýdiń naqty qandaı joldary bar?

– Jalǵyz sheshim – barlyq platformany biryńǵaı júıege biriktirý. Jyl saıyn ártúrli platformaǵa kóshý júıeni qıyndatady. Eger biryńǵaı platforma bolsa, balalardyń úıirmege tirkelýi de, qarjynyń bólinýi de rettelip, barlyq tarapqa tıimdi bolar edi. Sonymen qatar 1 balaǵa 1 tegin úıirmege ǵana qatysýǵa ruqsat berilýi qajet degen usynys aıtar edim. Qazirgi kezde 1 bala 2 tegin úıirmege qatysa alady. Meniń oıymsha, bala buǵan fızıkalyq turǵydan úlgermeıdi.