Ústimizdegi jyldyń alǵashqy jarty jylynda Qostanaı oblysynda jasóspirimder jasaǵan 151 qylmys tirkelgen. О́tken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda balalar qylmysy 17 paıyzǵa ósken. Bıyl jasóspirimder 2 aýyr qylmys jasaǵan. Balalardyń 86 urlyǵy ashyldy. 20 avtokólik aıdap ketken de kámeletke tolmaǵandar. О́tken jyly 3 adamnyń ajaly jasóspirimderden bolǵan edi, qaıta bıyl adam ólimi oryn almaǵan. Balalar men jasóspirimder jasaǵan álgi 150 qylmystyń 48-i sotqa jiberilgen.
Keıde jasóspirimder jasaǵan qylmystyń aýyrlyǵy eresekterden asyp túsedi, jaǵańdy ustatady. Bıyl Arapov, Fırsov, Skovpın degen úsh jasóspirimnen turatyn qylmystyq top otyzdan asa qylmys jasaǵan. Olar avtokólik urlaýmen aınalysqan, adamdardyń ózge de jeke múlkin urlaǵan. Mundaı ortasha aýyr qylmys jasaǵan balalardy qamaı almaıdy, ýaqytsha bostandyǵyn shekteıdi, ata-anasynyń quqyn da ýaqytsha shekteıdi. Mundaı júgensiz ketken balany tyıýǵa ata-ana da dármensiz kúı keshedi. Árıne, bala tárbıesinde altyn ýaqytyn bosqa ótkizip, barmaǵyn tistegen áke-shesheniń saly sýǵa ketedi. – Náreste qylmysker bolyp týmaıdy, ol ósken saıyn ortanyń yqpalyna táýeldi bolady. Qylmys jasaıtyn balalar, negizinen, berekesiz otbasylarynan shyǵady. Alaıda, «berekesiz otbasy» degende, bul uǵymdy tek materıaldyq jaǵynan tarazylaıtyn sekildimiz. Qazir kerisinshe, turmysy jaǵynan áldi turatyn, balasy eshnársege muqtaj emes otbasylarda da moraldyq turǵydan berekesizdik kezdesedi. О́ıtkeni, tek jumyspen ketip, bala tárbıesin ekinshi orynǵa ysyrǵan ata-analar otbasynda, bala aldynda óziniń bedelin joǵaltqan. Ákeniń, shesheniń balaǵa sózi ótpeı qalady. Sondaı ata-analar oblys ákimine óz balalarynan arashalaýdy ótinip, hat jazǵan bolatyn. О́ıtkeni, uly urlaǵan ózgeniń múlkin óteý úshin ata-anaǵa mıllıondap qarjy kerek bolǵan, – deıdi oblystyq ishki ister departamenti ákimshilik polısııa basqarmasynyń ıývenaldy polısııa bóliminiń bastyǵy, polısııa kapıtany Gúlmıra Lejnına. – Ondaı ata-analardyń quqy qorǵalyp, balalaryn jarty jylǵa memleket qaraýyna alǵan. Oblysta 2012 jyldan beri kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sot jumys isteıdi. 2014 jyly osy sot ata-ana quqynan aıyrý jáne ata-ana quqyn shekteý týraly 202 is qaraǵan. – Bizde azamattyq isterdiń 50 paıyzy ata-ana quqynan aıyrý nemese shekteý týraly bolady. Ata-ana quqynan aıyrý bar máseleni sheshpeıdi, ol eń shekti shara bolýy tıis. Bizge qamqorshylyq jáne qorǵanshylyq organdarynan balanyń ata-anasyn quqynan aıyrý týraly aryzdar túsip jatady. Biz isti qaraı kelgende ata-ana óziniń mindetin atqarǵan bolyp shyǵady, biraq balada psıhologııalyq jáne minez-qulyqtyq aýytqýlar bolǵan soń, jaǵdaı nasharlaı bergen. Ondaı balalar urlyq jasaǵanyn, kóshe kezgenin, sabaqtan qashqanyn qoımaıdy. Olarǵa ata-ananyń tárbıesimen qatar, psıhologııalyq kómek kerek. Bizdiń oblysta mundaı balalar sanaty úshin arnaıy túzeý mektebi joq. Sondyqtan biz mundaı áýmeserlik minez-qulyqtaǵy balalardy Taraz jáne Qaraǵandy qalalaryndaǵy arnaıy mektepke jiberemiz, – deıdi Qostanaı oblysy boıynsha kámeletke tolmaǵandar isi jónindegi mamandandyrylǵan aýdanaralyq sot tóraıymy Aızada Jánibekova. Mamandar sońǵy jyldary áýmeserlik minez-qulyqtaǵy balalar sanatyna arnalǵan arnaıy túzeý mektebiniń qajettigin oblys basshylyǵy aldyna da qoıǵan. Sot úsh jylda Taraz qalasyna on balany jibergen. Bul isi sotta qaralǵandary ǵana. Psıhologııalyq aýytqýlary bar balalar qylmysqa beıim keledi. Olardy ata-anasynan, otbasynan alysqa jiberý de asa nátıje bere qoımaıdy. – Balaǵa psıhologııalyq kómek kerek. Biraq otbasylyq qundylyqtardy aldyńǵy orynǵa qoıýymyz qajet. Qandaı jaqsy mektep bolsa da, balaǵa úıdiń jylýyndaı bolmaıdy, ata-ana men balanyń arasy alystamaýy kerek, – deıdi Aızada Mardanqyzy. Oblysta balalar men jasóspirimder arasynda qylmystyń aldyn alý profılaktıkalyq jumystaryna asa mańyz beriledi. Mamandar tártipsizdikke beıim balalarǵa zańnamalardy túsindiredi. Eki jaqty baqylaý kúshti bolǵanda ǵana balamen júrgizilgen jumystyń nátıjesi shyǵady. Biraq ata-ananyń ózine de baqylaý kerek sátter az bolmaıdy...
Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan».
QOSTANAI.