Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen kezekti palata otyrysy ótip, onda senatorlar elektrondyq saýda máseleleri týraly zańdy qarap, depýtattyq saýaldaryn joldady.
Bıýdjet túsimderin arttyratyn tetik
Otyrys barysynda depýtattar «2017 jylǵy 11 sáýirdegi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń Keden kodeksi týraly shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdy qarady. Hattamany ratıfıkasııalaý elektrondyq saýdany retteý úshin quqyqtyq baza qurýǵa, elektrondyq saýda taýarlaryn kedendik ákimshilendirýdi jaqsartýǵa, tehnıkalyq reglamentterdiń saqtalýyna jáne ákelinetin taýarlardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baqylaýdy kúsheıtýge jol ashady. Sondaı-aq kedendik tólemder men salyqtardy jınaý esebinen bıýdjetke túsetin túsimderdi ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«Qaralǵan hattama sheteldik ınternet-alańdarda satyp alynǵan taýarlardyń kedendik shekaradan ótý tártibin aıqyndaýdy kózdeıdi. Soǵan sáıkes «elektrondyq saýda operatory» uǵymy jáne kedendik deklarasııanyń jańa túri – elektrondyq saýda deklarasııasy engizilip otyr. Qujatta kedendik ákimshilendirýdi jetildirýge arnalǵan ózge de normalar bar. Aldaǵy ýaqytta zań Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe memleketter arasynda elektrondyq saýda salasyndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytýǵa oń septigin tıgizedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.
Agrarlyq ǵylym aqsap tur
Zań talqylanyp bolǵan soń, birqatar depýtat ózderiniń depýtattyq saýaldaryn joldady. Senator Álı Bektaev agrarlyq ǵylym salasyndaǵy olqylyqtarǵa toqtalyp, atalǵan baǵytty jetildirýge qatysty óz pikirin bildirdi. Osyǵan oraı depýtat Úkimetke Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetiniń zertteý ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa naqty qoldaý kórsetýdi usyndy.
Onyń aıtýynsha, damyǵan elderde ǵylymı-zertteý jumystaryna IJО́-niń 3-4%-y bólinedi, al bizdiń elde bul kórsetkish nebári 0,16%-dy quraıdy, sondaı-aq ǵylymı ázirlemelerdi kommersııalandyrý deńgeıi 17%-dan aspaıdy. Senator táýelsizdik alǵannan beri agrarlyq ǵylym birneshe ret reformalanǵanyn, biraq mańyzdy jetistikterge jete almaǵanyn atap ótti. Sonymen qatar Ulttyq agrarlyq ǵylymı-bilim berý ortalyǵy osy ýaqytqa deıin tolyqqandy agrotehnologııalyq habqa aınalǵan joq. Depýtattyń pikirinshe, qarjylandyrýdyń qoldanystaǵy tetikteri salaǵa eleýli serpilis bermeıdi.
«Búginde bizde ǵylymdy damytý maqsatynda baǵdarlamalyq-nysanaly jáne konkýrstyq qarjylandyrý tetikteri jumys isteıdi. Alaıda bul tásil ǵylym salasynda qarqyndy serpilis jasaýǵa jetkiliksiz. Osyǵan baılanysty konkýrsqa táýelsiz qarjylandyrýdyń turaqty tetikterin engizý mańyzdy. Agroónerkásip kesheninde strategııalyq ǵylymı jobalardy iske asyrý úshin bes jyl merzimge arnalǵan konkýrstan tys tikeleı qarjylandyrý júıesin engizý oryndy bolar edi», dedi Á.Bektaev.
Sonymen qatar ol «Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetin damytýdyń 2025–2029 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy» ázirlengenin atap ótti. Onyń aıasynda ýnıversıtet quramyna tórt ǵylymı-zertteý ınstıtýty men bir tájirıbe sharýashylyǵy berildi. Baǵdarlamany iske asyrý ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetti joǵary bilimmen biriktirýge, zııatkerlik áleýetti damytýǵa, ınfraqurylym men zerthanalardy jańǵyrtýǵa, sıfrlyq sheshimderdi engizýge jáne ǵylymı nátıjelerdi kommersııalandyrýǵa múmkindik beredi. Alaıda ýnıversıtettiń materıaldyq bazasy eskirgen, bul sapaly zertteýler júrgizýge jáne ınnovasııalardy engizýge kedergi keltiredi.
Ańdar ósimin baqylaý kerek
Senator Qaırat Tastekeev elimizdegi jabaıy jyrtqysh janýarlardyń sanyn baqylaý men retteýdi kúsheıtý qajet ekenin aıtyp, naqty sharalar usyndy. Depýtattyń aıtýynsha, aýyl sharýashylyǵyna zııan keltiretin jáne eldi mekenderge jıi kiretin aıý, qasqyr, jabaıy qaban, shıbóri sııaqty ańdar popýlıasııasynyń kóbeıýi halyqty alańdatyp otyrǵanyn tilge tıek etti.
«Jabaıy janýarlar sanynyń kóbeıýi halyqtyń tirshiligi men aýyl sharýashylyǵyna teris áserin de tıgizip otyrǵany málim. Keıingi jyldary jabaıy janýarlardyń basqa da túrleriniń eldi mekenderdiń aýmaqtaryna kirý faktileri jıilep, adamdarǵa, malǵa, ara ósirý jáne aýylsharýashylyq jerlerine shabýyl jasaý jaǵdaılary kóbeıip jatyr», dedi Q.Tastekeev.
Depýtat aıýlardyń Rıdder men Serebrıansk kóshelerinde baıqalǵanyn aıtty. Bul bir jaǵynan tabıǵı azyq-túlik bazasynyń jetispeýshiligine, ekinshi jaǵynan turmystyq qaldyqtar men maldyń bolýyna baılanysty. Elimizde 15 myńǵa jýyq qasqyr, 23 myńnan asa shıbóri jáne 50 myńnan asa qaban mekendeıdi. Tez beıimdeletin shıbóriler tabıǵat pen aýyl sharýashylyǵyna eleýli zııan keltiredi. Senator ekojúıe janýarlardyń sanyn óz betinshe retteý qabiletin joǵaltatynyn jáne qoldanystaǵy sharalar árqashan tıimdi bola bermeıtinin atap ótti.
Sondaı-aq otyrys barysynda senatorlar Andreı Lýkın, Bekbol Orynbasarov, Súıindik Aldashev, Sultan Dúısembınov, Talǵat Júnisov, Rýslan Rústemov, Ǵalıasqar Sarybaev, Ernur Áıtkenov, Bekbolat Orynbekov pen Bıbigúl Jeksenbaı óz depýtattyq saýaldaryn joldady.