Eldiń shıkizattyq emes eksportyn qoldap, álemdik naryqqa shyǵatyn kásiporyndarǵa senimdi serik bolyp otyrǵan «Qazaqstannyń eksporttyq-kredıttik agenttigi» AQ búginde otandyq bıznestiń basty tireginiń birine aınaldy. Syrtqy saýda operasııalaryn saqtandyrýdan bastap, qarjylyq qoldaý men konsaltıngke deıingi qyzmetterdi usynatyn uıymnyń basty maqsaty – qazaqstandyq ónimniń halyqaralyq básekege qabilettiligin arttyrý. Osy jáne basqa da taqyryp tóńireginde agenttiktiń basqarma tóraǵasy orynbasary Mádına Erjanovamen áńgimelesken edik.
- Mádına Nurjanqyzy, Memleket basshysy óz Joldaýynda daıyn ónim eksportyna erekshe kóńil bólý qajettigin atap ótti. Osy baǵytta Agenttik qandaı sharalar qabyldap jatyr?
- Eń aldymen, Qazaqstannyń eksporttyq-kredıttik agenttigi shıkizat emes eksportty damytýmen aınalysatyn ulttyq damý ınstıtýty ekenin atap ótken jón. Agenttik óz qyzmeti arqyly ulttyq ekonomıkany ártaraptandyryp, elimizde básekege qabiletti kásiporyndardy kóbeıtýge yqpal etedi. Biz eksportty betke alǵan otandyq kásiporyndarǵa jan-jaqty ári júıeli túrde qoldaý kórsetemiz. Agenttik qyzmetine kez kelgen eksporttaýshy júgine alady. Shaǵyn jáne orta bıznesten bastap iri kásiporynǵa deıin bir dárejede qoldaý kórsetiledi. Aıta keteıin, búginde bizdiń portfelimizdegi jobalardyń 70 paıyzdan astamy – ShOB sýbektileri.
2024–2033 jyldarǵa arnalǵan kópjyldyq damý strategııamyz aıasynda birneshe júıeli baǵyttar belgilendi. Máselen, Qazaqstannyń damý bankimen birlesken jobalar boıynsha jeńildetilgen anderraıtıng tásilderin engizý, sondaı-aq ekinshi deńgeıli bankter arqyly eksporttaýshylardyń nesıelerin keshendi saqtandyrý tetikteri qarastyrylǵan. Sonymen qatar, qaıta saqtandyrý quraldaryn damytý jáne sheteldik áriptestermen seriktestik aıasyn keńeıtý – negizgi maqsatymyzdyń biri.
Búginde qorjynymyzda 20-dan astam qoldaý quraly bar. Biz ádette olardy 3 topqa bólip jikteımiz – saqtandyrý, kepildik berý jáne ekinshi deńgeıli bankter arqyly qarajat tartý quraldary. Olardyń árqaısy zamanaýı bıznes qajettilikteri men jahandyq naryq talabyna saı ázirlengen. Máselen, agenttik quraldary arqyly jańa naryq tabýǵa, óndiris kólemin arttyrý úshin qosymsha qarajat tartýǵa, sheteldegi ınvestısııany saıası syn-qaterden saqtandyrýǵa bolady.
- Eksporttaýshylardyń jaǵdaıy túsinikti bolsa, sheteldik satyp alýshylarmen ornatylatyn iskerlik qarym-qatynas týraly aıtyp ótseńiz.
- Bizdiń saqtandyrý kelisimsharttarymyzdyń basym bóligi eksporttyq nesıe jáne qysqamerzimdi debıtorlyq bereshekti saqtandyrý boıynsha ekeni belgili. Qural eksporttaýshyǵa sheteldik satyp alýshymen tólemdi keıinge qaldyrý shartyn paıdalana otyryp kelisimshart jasaýǵa múmkindik beredi. Bul eksporttaýshylar men sheteldik satyp alýshylar úshin taptyrmas múmkindik – otandyq kásiporyn esh alańsyz eksport kólemin arttyrsa, ımporttaýshy qarjy tapshy jaǵdaıynda daıyn ónimmen ne qyzmetpen qamtamasyz etiledi. Onyń negizgi sebebi – bıznes úshin kóp jaǵdaıda jetkizilgen taýar tolyq satylmaı onyń qunyn tóleý qıynǵa soǵady. Oǵan qosa, biz otandyq ónimderdiń shetel naryǵynda báseke qabiletti bolýy úshin jáne suranysty yntalandyrý maqsatynda ımporttaýshylarǵa eksporttyq saýdany qarjylandyrý quraly aıasynda esep aıyrysýdyń akkredıtıvtik nysanymen qarjy tartýǵa kómektesemiz.
Sonymen qatar ımporttaýshylar arasynda suranysqa ıe quraldarymyzdyń biri – avanstyq tólemdi saqtandyrý. Bul ónim sheńberinde otandyq ónimdi satyp alýshynyń avanstyq tólem shartymen jasalǵan kelisimsharty tolyq saqtandyrylady. Iаǵnı, sheteldik satyp alýshy eksporttaýshynyń taýaryn almastan buryn aldyn ala tólem jasaıdy, al qos tarap arasynda mindettemeler oryndalmaǵan jaǵdaıda biz ımporttaýshy shyǵyndaryn ótep beremiz.
Búginde agenttiktiń О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan, Reseı Federasııasy, Qytaı elderinde arnaıy ókildikteri bar. Biz olardyń qyzmeti arqyly sheteldik satyp alýshylarmen tyǵyz baılanys ornatyp, eksporttyq operasııalardy ońtaılandyryp otyrmyz.
- Qazir otandyq ónimderdi satyp alýshy elder qatarynda kim kósh bastap tur? Qandaı naryqqa basymdyq beriledi?
- Biz anderraıtıng taldamasy oń dep baǵalanǵan kez kelgen elmen eksporttyq kelisimshart jasaýǵa daıynbyz. Ádette eksporttaýshylar belgili bir naryq boıynsha naqty usynyspen keledi, biz eshqandaı memleketke basymdyq bermeımiz. Degenmen, otandyq óndirýshiler ótinishi boıynsha eksporttalýǵa daıyn taýar ereksheligine saı naryq tabýǵa kómektese alamyz.
2025 jyldyń qańtar-tamyzy arasynda biz qoldaý kórsetken jobalar boıynsha О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Reseı, BAÁ, Tájikstan, Qytaı, Germanııa, AQSh elderi aldyńǵy qatarda. Importtaýshy elder qataryna Horvatııa da qosylyp otyr. Atalǵan elderge eksporttalǵan ónim quny 320 mıllıard teńgeden asady.
- Bul qandaı ónimder?
- 2025 jyldyń 8 aıy qorytyndysy boıynsha azyq-túlik, aýyl sharýashylyǵy, mashına jasaý, metallýrgııa, qurylys jáne jeńil ónerkásip ónimderi kóp suranysta boldy. Aıtpaqshy, osy aralyqta azyq-túlik ónimderi boıynsha kórsetilgen qoldaý kólemi 150 mıllıard teńgege jetti.
- Agenttiktiń jalpy qoldaý kólemi qandaı nátıje berip otyr?
- Bıyl qańtar-tamyz aralyǵynda eksporttaýshylarǵa 433 mıllıard teńge kóleminde qoldaý kórsetip úlgerdik. Onyń ishinde 33,4 mıllıard teńge eksportty aldyn ala qarjylandyrý úshin bolsa, 11,6 mıllıardy eksporttyq saýdany qarjylandyrý enshisine tústi. Jyl sońyna deıin qoldaý kólemin 600 mıllıard teńgege jetkizemiz degen josparymyz birtindep oryndalyp kele jatyr. Qańtar-tamyz nátıjesinde 80-nen asa eksporttaýshy naqty qoldaýǵa ıe boldy, onyń 15 paıyzy jańa klıentter bolyp otyr.
- Endigi maqsat qandaı bolmaq?
- Negizgi maqsat – óńdeýshi sektordy qoldaý kólemin arttyrý, ónimderdi jetildirý jáne eksportqa baǵdarlanǵan kásiporyndar qataryn kóbeıtýge jaǵdaı jasaý. Biz birtindep shıkizatqa táýeldilikten arylýymyz kerek, jahandyq turaqsyzdyq jaǵdaıynda ústinen qosylatyn quny joǵary otandyq taýarlar eksporty asa mańyzǵa ıe. Bul – Memleket basshysynyń uzaqmerzimdi strategııasynyń ózegi. Shıkizat ósimi jahandyq konıýnktýraǵa táýeldi bolsa, shıkizat emes sektor turaqty ári júıeli damı alady.
Álemdik naryq kóz ilespes jyldamdyqpen damyp jatqanyn kórip otyrmyz. Onyń negizgi sebepteriniń biri – jasandy ıntellekt pen sıfry platformalar. Búginde sıfrly servısterdi damytý jáne jańa ónimderdi engizý arqyly Agenttiktiń qyzmetterine qol jetkizý áldeqaıda jeńil bolyp otyr. Eksporttaýshylar EKA resmı saıtynda jáne bgov.kz bıznesti qoldaý portalynda jeke kabınet arqyly ótinishtiń kez kelgen túrin bere alady. Biz munymen shektelmeı, jumysymyzǵa Blink JI-assıstenti tehnologııasyn engizip, qyzmet kórsetý deńgeıin jańa sapaǵa kóterip otyrmyz.