«Máńgilik El» ıdeıasynyń negizi – azamattyq teńdik, eńbeksúıgishtik, adaldyq, oqymystylyq, bilimdarlyq, tózimdilik», degen Elbasy kópshiliktiń kókeıindegi sózin aıtty. О́ıtkeni, azýyn aıǵa bilegen alpaýyt memleketterden Qazaqstan halqyn erekshelep turǵan osy qasıetter.
Kórshiles elderge esik-terezemiz aıqara ashyq bolǵandyqtan, basqasyn bylaı qoıǵanda, kórshiniń kúıki tirshiligi men kúndelikti kúńkiline deıin estip, bilip otyrasyń. Alpaýyt elderdiń álemdegi alys-beris, barys-keliske qurylǵan qoıan-qoltyq qarym-qatynastary da alaqanyńda turǵandaı. Sondaǵy bir baıqaǵanymyz, azýyn aıǵa bilegen memleketterdiń de sheshimi tabylmaǵan shyrmaýly máseleleri jetip-artylady eken. Azattyq úshin qansha qan tógip, jan bergen halyqtar da aqyrynda ańsar etken murattaryna qol jetkize almapty. Sóıtip, dańqynan jer jyrtylǵan astanaly jurttardyń ózi myna dóńgelengen dúnıe dıdarynan kezegi kelgen kúni zym-zııa ǵaıyp bolyp kete beripti. Soǵan qaraǵanda, ult pen ulys ataýlynyń da áýelde peshenesine jazylǵan, tek ózine ǵana tán taǵdyry bolatyny ras sııaqty. Tarıh paraqtarynda osyǵan uqsas oqıǵalar kóp. Tabıǵatpen kemel kelisimde ómir súrgen babalarymyzdyń ańsary az bolmapty. Ǵajaby sol, álgi arman-ańsar ataýly kóktep ónip, kógerip shyǵatyn qolaıly kúni týǵansha urpaǵynyń jadynda ómir súre beretinge uqsaıdy. Zamanyna saı adamy, onyń yńǵaıyna qaraı qoǵamy qubylǵan saıyn álgi ańsarlardyń deni qol jetpes býaldyrdaı bolyp keıinge ysyryla bergen. Myń ólip, myń tirilgen arda qazaqtyń armansyz kúni az bolǵanyna kózińizdi jetkizgińiz kelse, alyp tulǵa Alataýdyń qarly shyńdaryna, qasıetti Qarataýdyń quba jondaryndaǵy «bos taılaqty» kósh izderine taǵy bir úńilip kórińiz... Erekshe mindet júkteıtin ozyq ıdeıalar qaı zamanda da bolǵan jáne bola bermek. Solardyń tutas ultty ortaq maqsat-múdde jolyna uıystyratyn kemel ıdeologııaǵa aınalyp, mártebeli murattardy máńgilendirgeni, sóıtip, ómirsheń qaǵıdattarmen qabysa alǵandary tym sırek. Jaratqannyń qalaýymen baıtaq ıelenip otyrǵan bizdiń qazaqty aıtpaǵanda, máńgilik murattar týraly bylaıǵy jurttyń birazy bas qatyryp kórgen. Amal qansha, tarıh súzgisi solardyń kóbiniń zaty túgil atyn da saqtap qaldyra almaǵan. Memleket tizgininen aırylyp qalý sebepterine den qoıyp, izin indete bastasań, jermen-jeksen bolǵan qalalardyń orny, qabyrǵaly qamaldardyń úıindisine kezigesiń, keıbirin muraǵatta sarǵaıyp setinegen qujattardyń betinen ǵana ushyratasyń. Osydan keıin qaı halyqtyń da taǵdyr-talaıyn jasaıtyn tolymdy tulǵalary ekendigine ılanbaı kórińiz. Halyq taǵdyry tyǵyryqqa tirelgen sátterde babalarymyz qara qobyzǵa júginip, qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaıtyn Jeruıyq mekendi ańsapty. Sózdiń kúshin semserge sanap, sertke jumsaǵan dalalyqtar aqyry qoldan keler qaıran bolmaǵasyn keıingige amanat-sóz qaldyrypty. Bizdiń óleń, jyr dep júrgenimizdiń deni elim, jerim dep eńiregen sol esilderdiń Kún astyn kúńirentip, qý tolaǵaı jastanyp júrip urpaqtaryna joldaǵan úndeýi. Azattyq jolynda shybyn janyn shúberekke túıip, jalańash keýdesin jaý oǵyna tosqan ár qazaq Otan úshin otqa túsken jankeshti shahıdtiń qatarynda. Olaı bolsa, elin súıetin urpaq esil erlerdiń eren esimderin qurmet tutyp, rýhyn qasterlesin. «Máńgilik El» patrıottyq akt jobasynyń dittegen ızgi oıynyń biri – osy. El men erdi ilgeri jetelep, bolashaq belesterge bastaıtyn úkili úmit qoı. Memleket basshysy Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymyna álemdik ishki jalpy ónimniń 60 paıyzdan astamyn óndiretin 34 el kiretinin, osy tizimnen úmittiler qatarynda taǵy da alty memleket turǵanyn tilge tıek etip keledi. Eli sengen Elbasy nebári eki onjyldyqta áleýmettik ahýaldyń turaqtylyǵyn, úlgili damýdyń ózindik modelin qalyptastyryp úlgergen talantty ári tolerantty halqynyń sol úmittiń údesinen tolyq shyǵa alatynyna, sóıtip, jahandyq naryqtaǵy syn-qater, álemdik saıasattaǵy boljaýsyz jaǵdaılar men jańa daǵdarystardan súrinbeı ótip, múldem jańa ómir sapasyna kóteriletinine senimdi. Qııadaǵyǵa qol jetkizý ońaı emes, árıne. Degenmen, kóp jumylsa kóterilmeıtin júk bolmaıdy. Damyǵan qoǵam úderisinde kezdesetin osyndaı ótkelderde omaqasa qulap, jazym bolyp jatqan elderdiń sıqyn kúnde kórip, habaryn sát saıyn estip júrgen bizge osy syn-belesten súrinbeı ótýdi jazǵaı. Elbasy ómir-abyzdyń ashqan alaqany qandaı jumsaq bolsa, kerisinshe, jumǵan judyryǵy tym qatty ekenin aıtýdan bir jańylǵan emes. Onyń saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik jáne rýhanı táýelsiz el bolýdyń túıinin tarqata túsý úshin usynǵan «Máńgilik El» ıdeıasy – tarıhta ketken esemizdiń qaıta bastaǵan qarymtasy. «Bizder, qazaqstandyqtar – bir halyqpyz!» degen sózinde ýaqyt tozańyna kómile bastaǵan baıyrǵy qazaqtyń kókiregin kernegen múddelerdiń, búgingi qatpary qalyń máselelerdiń túp ańǵary kórsetilgen. Dúnıe dıdaryndaǵy eshbir memleket ózimen kórshi otyrǵan ult pen ulystardyń tarıhy men taǵdyrynan bólek, azat keńistikte damı almaıdy. Qazaqstan da solaı, onyń tarıhy el tabanyna ár kezeńde, túrli tarıhı jaǵdaılarǵa oraı qonys aýdaryp kelip, osy topyraqtan nápaqasy men baqytyn taýyp, ósip-ónip, kóktep-kógergen júzden asa ult pen ulystyń tarıhı taǵdyrymen tutasyp ketken. Sondyqtan da olar bizden, biz olardan bóline almaımyz. Ýyzdaı uıyp otyrǵan túrli etnos ókilderiniń oıynda tatýlyq pen birlikten bóten, qazaqstandyq patrıotızmnen ózge sezim bolyp kórgen emes. Memleket basshysynyń «Bir el – bir taǵdyr!» ıdeıasy sózimizdiń jarqyn dáleli. Taǵdyrǵa daýa bar ma, bir zamanda bóle jegen kúıik quıqa men kúlge kómilgen kúıelesh kúlsheniń dámi bul kúnde ulttyq birlik, beıbitshilik, kelisim, zaıyrly qoǵam, rýhanııat, tarıh, mádenıet pen tildiń ortaqtyǵy arqyly jańa – «Máńgilik El» ıdeıasynyń uıytqysyna, memleket quraýshy jalpyulttyq qundylyqtarǵa aınaldy. Babalarymyzdyń jan azyǵy bolǵan, olar mártebe tutyp, ańsar etken máńgilik murattardyń memleket damýynyń altyn qazyǵyna aınalyp otyrǵanyn kórip, kóńilimiz kónshigende keýdeni qýanysh kerneıdi. Keshegi oryndalmastaı kóringen ıdealdardyń búgingi asqaq ıdeıaǵa negiz bolyp, birtutas ulttyń ıdeologııa arqaýyna aınalýy degenimiz osy emes pe? Jalpy, jahandyq úderister tasqyny júrip jatqan búgingideı alashabyr kezeńde ajdahalardyń alqymynda jutylyp ketpeı, damýdyń dańǵylyna túsip, ultaralyq birliktiń jolyna bet burýdyń ózi bir baqyt! Halyq arasynda «Aqymaqtyń aqyly – kózinde, aqyldynyń aqyly – tóziminde» degen ýázıpa bar. Elbasynyń toleranttylyq degen astarly uǵymdy ne úshin jıi qoldanatynyn osydan ańǵaramyz. Al, tózimdilik – aqyldy adamnyń, degdar halyqtyń ereksheligi esebinde ultymyzdyń máńgi murattarynyń qatarynan oryn alǵan. Asyǵys árekettiń jarǵa jyǵatynyn bilgen babalarymyz qaı nárseniń de aqyryn kútken. Sóıtip, qaı iste de «abaılap júrip, anyq basýdy» tapsyratyn bolǵan. Tózimdilik sóziniń jaqyn jekjaty «múldem tózbeýshilik» uǵymy da ulttyq murattardyń tizbesinde. Teń otyrýǵa tózse de, kem otyrýǵa tózbegen ataly jurttyń múldem tózbegen qııanat qaǵıdasynyń biri – ádiletsizdik edi. Tóreligin ádil aıtqan «týǵany joq» týra bıdiń sózine qaraı aýnap túsip, «týǵandy bıde ıman joq» dep ádiletsiz adamnyń áreketinen tizgin tartyp qalatyn, basyn báıgege tikken qas erlerdi ǵana qadirleıtin halyq áli kúnge solardyń úlgili isin kópshilikke ónege etýmen keledi. Ejelden dili qarsy beıqasıettiń biri – paraqorlyqty ekijaqty qarastyrǵan dalalyqtar «alýshy – jemqor, berýshi – sybaılas» dep, qorjyn basyn baıaǵyda-aq teńestirip qoıǵan. Aqıqatynda sybaılas jemqorlyq keshe-búgin bastalǵan dert emes. Bul áleýmettik keseldiń tamyry qoǵamdastarymyzben kindiktes bolǵanymen, onyń ózegine órilgen ilki bastaý tym áride. Uly murattardyń, ult aldyna qoıylǵan maqsat-múddelerdiń mezgilinde oryndalmaýynyń, memleket isindegi keıbir mańyzdy mindetterdiń kesheýildep júzege asýynyń basty sebepteri de osyndaı jaıttardan bolsa kerek. Memleket basshysy atalmysh máselege, ásirese, jastardyń nazaryn erekshe aýdardy. «Bul Strategııa sizderge arnalǵan. Ony iske asyratyn da, jemisin kóretin de sizder» dedi, el erteńine alańdaýshylyq tanytqan Elbasy. «Máńgilik El» – baıyrǵy babalarymyz mártebe tutqan ıdealdardy ulttyq ıdeologııaǵa aınaldyra bilgen úlgili jol! «Endigi urpaq – Máńgilik qazaqtyń perzenti. Endeshe, Qazaq eliniń ulttyq ıdeıasy – Máńgilik El» degen Prezıdent eski dáýir men búgingi kúnniń arasyn jalǵap turǵan babalardyń altyn tindi asyl armany – ultymyzdyń mártebeli murattaryna jol kórsetti. Sóıtip, kóne tarıhtyń tasasynda qalǵan asyldarymyzdyń aqıqatyn arshı tústi. «Eldiń atyn er shyǵarady, Erdiń aty elimen shyǵady» degen ýázıpa bar. Bul tolymdy tujyrym El men Erdiń taǵdyry qashan da egiz ekenin kórsetedi. «Erim deıtin eli bolmasa, Elim deıtin er qaıdan bolsyn?» degen ataly sózin babalarymyz birdeńe bilgendikten aıtqan. Bul kúnde Elbasy, Egemendik, El erteńi degen úshtaǵan uǵym halyqtyń sanasynda baltalasań buzylmaıtyn qaǵıdaǵa aınalyp úlgerdi. Onyń altyn arqaýy mártebeli murattarymyzben jalǵasyp jatyr.
Berik JÚSIPOV, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas
jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń
Almaty qalasy boıynsha departamenti
bóliminiń konsýltanty.