Jaqynda Djordj Vashıngton atyndaǵy ýnıversıtette Qazaqstannyń AQSh-taǵy elshiliginiń qoldaýymen jáne Qazaq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń uıymdastyrýymen Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı «Deshti-Qypshaq: qupııa belgiler» atty eki bólimdi derekti fılmniń tusaýkeseri ótti.
Fılmniń birinshi bólimi túrki tilderiniń basym bóliginiń negizin qalaǵan qypshaq tiliniń damý tarıhyna arnalady. Osydan 700 jyl buryn Altaı men Dýnaı óńirlerin meken etken halyqtar, tipti sultan Beıbarys basshylyq etken Mysyr eliniń halqy da qypshaq tilinde sóıleıtin. Fılmniń ekinshi bólimi «Codex Cumanicus» atty óte sırek kezdesetin týyndyǵa arnalady (shyǵarma ataýy qazaq tilinde «Qypshaqtar kitaby» degen maǵynany bildiredi). Ony qaıta órleý dáýiriniń kórnekti aqyny Franchesko Petrarka venesıandyq kitaphanaǵa 1362 jyly syıǵa tartyp, qazirgi kúni týyndy Venesııadaǵy Marchıana kitaphanasynda saqtalýda. «Kodeks Kýmanıkýs» – XIV ǵasyrdyń basyndaǵy kuman (eski qypshaq) tiliniń belgili derekkózi. Onyń til mamandary jáne tarıhshylar úshin qundylyǵy zor. Is-shara áleýmettik, mádenı jáne akademııalyq toptardyń 100-den astam ókilderiniń basyn qosyp, amerıkalyq aýdıtorııa tarapynan zor qyzyǵýshylyq týdyrdy. Smıtson ınstıtýtynyń Azııa mádenıeti jáne tarıhy baǵdarlamasynyń dırektory Pol Teılor: «Men osy jobanyń damýyn muqııat baqylap júrmin. Onyń nátıjeleri maǵan zor áserin tıgizdi. Qazaqstandyq dostarymdy Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵymen quttyqtaımyn. Tarıhı qoljazbalardy zertteýge qumarym bar, bul is Smıtson murajaılaryndaǵy qyzmetime jaqyn», – dep aǵynan jaryldy. Dj. Vashıngton ýnıversıtetiniń professory Marlen Laýrel: «Fılmniń sapasy men onda baıandalǵan Qazaqstannyń tarıhy meni tańǵaldyrdy. Zor tarıhı derekterdi jınaqtaǵan «Mádenı mura» memlekettik baǵdarlamasy sátti júzege asyrylýda ekenin atap ótkim keledi», – dedi. Al amerıkalyq prodıýser, GPC kompanııasynyń ókili Reımond Chavez: «Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyna arnalǵan derekti fılmder tek qazaq halqy úshin ǵana emes, dúnıejúzi deńgeıinde zor mańyzǵa ıe. Búgingi kúnniń ózinde Qazaqstannyń Eýropa men Azııa arasynyń jaqyndasýynda, Uly Jibek jolynyń qaıta jańǵyrýynda róli erekshe», – dep atap ótti. Tusaýkeserde ssenarııdiń avtory jáne joba rejısseri, Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ prezıdenti Baqyt Qaıyrbekov, al prodıýser retinde Qazaq ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory Andreı Hazbýlatov ta boldy. Fılm kórsetiliminiń aldynda A. Hazbýlatov sóz sóılep, onyń shyǵarylý tarıhy men jalpy jobanyń maqsaty týraly baıandap berdi. Joba sheńberinde Qazaq memlekettiliginiń ejelgi ǵasyrlardan qazirgi zamanǵa deıingi damý tarıhyn baıandaıtyn on kınolentanyń kórsetilimi josparlanǵan. Joba tujyrymdamasy Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Tarıh tolqynynda» kitabyna negizdelgen. Tusaýkeseri Vashıngtonda ótken «Deshti-Qypshaq: qupııa belgiler» atty jobanyń alǵashqy fılminiń kelesi kórsetilimi Nıý-Iork qalasynda 10 tamyzǵa josparlanǵan.
«Egemen-aqparat».