Búgin elordada «Konstıtýsııalyq reforma jáne qoǵamdyq dıalog: keleshekke baǵdar» atty sarapshylar alańy ótti. Is-sharaǵa Parlament depýtattary, saıasattanýshylar, akademııalyq qaýymdastyq ókilderi, jýrnalıster men qoǵam qaıratkerleri qatysty. Qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerin jáne ornyqty memlekettiń ınstıtýsıonaldyq arhıtektýrasyn qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan ózgeristerdi talqylady, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Talqylaý barysynda bilimge negizdelgen qoǵamdy damytý, ınnovasııalardy qoldaý jáne azamattardyń sıfrlyq quqyqtaryn qorǵaý máselelerine de erekshe nazar aýdaryldy.
«Jańa Konstıtýsııa ınstıtýttary: ornyqty memlekettiń arhıtektýrasy» atty birinshi paneldik sessııada Májilis depýtaty Abzal Quspan sóz sóılep, Konstıtýsııa jobasynyń azamat quqyqtaryn qorǵaý baǵytyndaǵy negizgi jańalyqtaryna toqtaldy.
Depýtattyń aıtýynsha, jańa Konstıtýsııa jobasy tek quqyqtyq qujat qana emes, adamǵa baǵyttalǵan memlekettik basqarýdyń jańa fılosofııasyn qalyptastyrady.
«Jańa Konstıtýsııanyń basty maqsaty – azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn nyǵaıtyp, ádiletti memleket qurý. Negizgi zańnyń preambýlasynda adam, onyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary memlekettiń eń joǵary qundylyqtary retinde belgilengen», dedi Abzal Quspan.
Onyń aıtýynsha, jobada azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa erekshe mán berilgen. Memleket árbir adamnyń ar-namysy men qadir-qasıetin qorǵaýǵa, jeke ómiriniń qol suǵylmaýyn qamtamasyz etýge mindetti. Sonymen qatar zań aldyndaǵy teńdik qaǵıdasy kúsheıtilip, azamattardyń quqyqtary buzylǵan jaǵdaıda olardy ádil qorǵaýdyń tıimdi tetikteri qarastyrylǵan.
Referendýmǵa daıyndyq: Múgedektigi bar adamdarǵa qandaı jaǵdaı jasalady?
Depýtat jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy mańyzdy jańalyqtardyń biri – jeke tulǵany qorǵaýdyń quqyqtyq kepildikterin kúsheıtý ekenin atap ótti. Osy maqsatta halyqaralyq tájirıbede keńinen tanymal «Mıranda qaǵıdasyna» uqsas normalardy engizý usynylady.
«Bul qaǵıda boıynsha adamdy ustaý kezinde oǵan óziniń negizgi quqyqtary túsindirilýi tıis. Atap aıtqanda, azamattyń úndemeý quqyǵy, advokattyń kómegin paıdalaný quqyǵy jáne qajet bolǵan jaǵdaıda tegin zań kómegin alý múmkindigi qamtamasyz etiledi», dedi depýtat.
Sonymen qatar jańa Konstıtýsııa jobasynda advokatýra ınstıtýtynyń rólin kúsheıtýge erekshe kóńil bólingen. Advokatýrany Konstıtýsııa deńgeıinde bekitý azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýdyń qosymsha kepildikterin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
Jobada quqyqtyq sýverenıtet qaǵıdasyna da erekshe nazar aýdarylǵan. Bul qaǵıda boıynsha Konstıtýsııa memleket aýmaǵyndaǵy eń joǵary zańdyq kúshke ıe bolady, al halyqaralyq sharttar ulttyq negizgi zańnan joǵary turmaýy tıis.
Konstıtýsııalyq reformanyń taǵy bir mańyzdy baǵyty – Konstıtýsııalyq Sot ınstıtýtyn kúsheıtý. Usynylyp otyrǵan ózgeristerge sáıkes, Konstıtýsııalyq Sot memlekettik organdarmen qatar azamattardyń da ótinishterin qaraı alady. Eger qandaı da bir normatıvtik quqyqtyq akt azamattyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn buzsa, azamat tikeleı Konstıtýsııalyq Sotqa júginý múmkindigine ıe bolady.
Referendým kezinde 54 elde saılaý ýchaskesi jumys isteıdi
Depýtattyń pikirinshe, jańa Konstıtýsııa quqyqtyq ári ádiletti memleket qurýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam bolmaq.
«Konstıtýsııada belgilengen teńdik qaǵıdasyna sáıkes, ultyna, dinı nanymyna nemese áleýmettik jaǵdaıyna qaramastan barlyq azamattardyń quqyqtary birdeı qorǵalýy tıis. Sondyqtan jańa Konstıtýsııanyń basty maqsaty – árbir azamattyń óz áleýetin iske asyrýyna, jeke tabysqa jetýine jáne ál-aýqatyn arttyrýyna múmkindik beretin ádiletti quqyqtyq júıe qalyptastyrý», dep túıindedi Abzal Quspan.
Sarapshylar alańyndaǵy talqylaý konstıtýsııalyq reformanyń tek memlekettik ınstıtýttardy jańǵyrtýǵa ǵana emes, sonymen qatar azamattardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan qundylyqtyq negizdi qalyptastyrýǵa arnalǵanyn kórsetti.
Qazaqstandaǵy referendýmdy 38 elden kelgen 359 baıqaýshy baqylaıdy