Qazaqstanda kepildiksiz tutynýshylyq nesıelendirýdiń ósýi tejele bastady. El ishindegi pikir eki baǵytta aıtylady. Biri ınflıasııany tejeýge kómektesetin faktorlardyń dese, ekinshisi ınflıasııanyń ımporttyń qanatyna ilesip kelý prosesin jyldamdatatynyn aıtady, dep jazady Egemen.kz.
Qazaqstan qarjygerleri qaýymdastyǵy keńesiniń tóraıymy Elena Bahmýtova keshe jýrnalıstermen kezdesken kezde tutynýshylyq kredıtteýdiń ınflıasııaǵa úlesi – bar bolǵany 1-2%, biraq shamadan tys qatańdatý bólshek saýdadaǵy suranysty tómendetip, ShOB-qa soqqy berýi múmkin ekenin aıtty.
Onyń aıtýynsha, tutynýshylyq kredıtteýdiń salqyndatylýy saýda-sattyqtyń baıaýlaýy men shaǵyn bızneske qysym kórsetýdiń janama áserin tıgizýi múmkin.
Tutynýshylyq nesıeleý – ınflıasııanyń negizgi draıveri emes. QQQ basshysynyń aıtýynsha, tipti Ulttyq banktiń baǵalaýynda da bul faktor sońǵy orynda tur. О́tken jyly bankter anderraıtıngti – tutyný kredıtterin berý rásimin aıtarlyqtaı qatańdatqan bolatyn.
«Retteýshi sondaı-aq jeke tulǵalardyń kredıttik qabilettiligin baǵalaýǵa qoıylatyn talaptardy kúsheıtti. 1 sáýirden bastap azamattarǵa kredıt berý kezinde bankterdiń kapıtalyna qosymsha talap - kontrsıkldik býfer engiziledi. Bul sharalar tutynýshylyq kredıtteý naryǵyn odan ári salqyndatýǵa yqpal etedi», dep senedi sarapshy.
Elena Bahmýtovanyń pikirinshe, shamadan tys retteý ishki suranysqa áser etedi. Jáne alǵashqy sıgnaldar iri saýda jelilerinde kórinip tur. Kredıtter men bólip-bólip tóleýge qoljetimdiliktiń tómendeýi bólshek saýdada satýdy qysqartýy, qyzmet kórsetý salasyndaǵy aınalymdy báseńdetýi jáne shaǵyn bızneske janama túrde soqqy berýi múmkin.
Tyıym salýdyń ornyna teńgerim
QQQ ustanymy tutynýshylyq nesıelendirý baqylaýda jáne monıtorıngte bolýy tıis, biraq onyń ınflıasııadaǵy rólin asyra baǵalaýdyń qajeti joq. Inflıasııa eki tańbaly bolyp qalatyn jaǵdaıda, negizgi faktorlar - ekonomıka qurylymynda, tarıftik saıasatta, ımportqa táýeldilikte jáne aqsha-kredıt jaǵdaıynda keńirek jatyr. Bólshek nesıelendirýdiń kúrt salqyndatylýy statıstıkalyq áser berip, sonymen birge saýdany baıaýlatyp, shaǵyn bıznesti álsiretýi múmkin.
Ulttyq banktiń baǵalaýy boıynsha, 2025 jyldyń qortyndysy boıynsha shamamen 7,7 mln qazaqstandyq nesıe alǵan. Olardyń jartysyna jýyǵy tórt jáne odan da kóp qaryz aldy, 26%-da bir ǵana nesıe bar. Ortasha alǵanda barlyq qaryz alýshylardyń 63% kredıtterdi bólip-bólip paıdalanady, bul rette bólip-bólip tóleý boıynsha jıyntyq bereshek tutyný kredıtteriniń jalpy portfeliniń shamamen 19% -yn quraıdy.
«90 kúnnen astam qaryzdy keshiktirý 5,8% quraıdy. Eger taǵy da birqatar sandarǵa qaraıtyn bolsaq, bizde bank qaryzynyń JIО́-ge araqatynasy az, bar bolǵany 15%. Eger biz lombardtarmen jáne kollektorlarmen birge eseptesek, bizdiń baǵalaýymyzsha, JIО́-niń 17%-y. Árıne, álemdik sıfrlar turǵysynan bul eshteńe emes. Sebebi túrli elderde bul baǵalaýlar JIО́-niń 100% -na da jetýi múmkin», dep atap ótti Vıtalıı Týtýshkın.
Al kelesi sarapshy Eldar Shamsýtdınovtyń aıtýynsha, baǵa sezimtaldyǵynyń tómendigi tutynýshylardy bolashaqty oılamastan, kóbirek jáne qymbat satyp alýǵa májbúrleıdi.
«Bólip tóleý baǵa sezimin tómendetedi jáne satyp alýshylardan satyp alýdyń nóldik qunyn qalyptastyrady. Iаǵnı satyp alýlardyń 30-40% ımpýlsıvti túrde jasalady. Adamdar qaryzdyń jalpy somasyna qaramastan, tólem mólsherin sezinbeı, nesıe ala bastaıdy. Adamdar jaı ǵana kólemdi alady. Sondyqtan retteýshilerge boryshtyq júkteme koeffısıentin ýaqytyly jańartý óte mańyzdy», dep esepteıdi sarapshy.
Sondaı-aq, bólip-bólip tóleý shamadan tys tutynýdy týdyryp, boryshtyq qatelikterdi kóbeıtedi deıdi Shamsýtdınov. Bólip tóleýden basqa, adamdar joǵary komıssııaly overdraft pen mıkrokredıt ala bastaıdy. Nátıjesinde olar nesıelik kúızeliske ushyraıdy.
«BNPL bolashaq shyǵyndar men nesıelerge táýeldilikti arttyrady. Nátıjesinde bul boryshtyq tuzaqqa ákep soqtyrady, sebebi ótelgennen keıin de adam bıýdjet múmkindik bergennen kóp shyǵyn jumsaýdy jalǵastyrady», dep qosty Shamsýtdınov.
Ekonomıst bólip-bólip tóleý suranysty jasandy túrde arttyratynyn túsindirdi. Baǵa ıkemdiliginiń tómendeýi tutynýshylardyń minez-qulqyn boljamdy bolashaqty tolyq elemeı, kóbirek jáne qymbat satyp alatyn joǵary boryshtyq júktemesi bar qaryz alýshylarǵa uqsas etedi.
Shamsýtdınov bólip tóleýdiń saldary makro deńgeıde de baıqalatynyn atap ótti. Ol Ulttyq banktiń mólsherlemesine suranys ınflıasııaǵa qarsy jáne sezimtal bolyp bara jatqanyn atap ótti.