Abyroıly kúıeý

О́mir deıtin kerýende kúıeýiniń ólsheýsiz bedeline shomylyp, baqytty kún keship jatqan áıelder bar. Er-azamattyń abyroı-ataǵy jaryn tańdaýda joly bolǵan olardyń birin masaıratyp, birin kekireıtip, ımandylaryna sát saıyn táýbe aıtqyzyp júrgenine kún saıyn kýámiz. Qalaı desek te, ota­ǵasynyń bedeli – otba­sy­nyń bedeli. Mine, ózimiz de baıqamaı jańa mátel shyǵaryp otyrmyz. Rasynda, aqyl-oıymen, alysty oılaıtyn parasat-parqymen óz uıasynyń shyraıyn keltirip otyrǵan er-azamattardyń balalarynyń da júzi basqa. Mundaı erkekter oshaǵynyń shańyn shyǵarmaı-aq, mysymen ǵana otbasyn ustaıdy. Kóziniń qıyǵymen áıelin qur­daı jorǵalatady. Qas-qaba­ǵymen-aq balalaryn tárbıe­leıdi. Qarańyzshy, qanshama jerden ádiletsizdik dep eseptesek te, ákim-qaralardyń, aýqatty-bedeldi azamattardyń áıelderine degen qoǵamnyń qurmeti basqa. Ishkishtiń áıeli júz jerden izetti bolsa da, ondaı maskúnem erkek onyń tilin shyǵarmaı qoımaıdy. Ashyndyrady, azaptaıdy... Kishkentaı kúnimizde, aýyldaǵy bir maskúnemniń áıelin biletin edim. Sol kisiniń kózinen muń aryl­maıtyn. Qanshama aqyldy, qaıǵysyn ishine jutqan sabyrly áıel bolsa da, syryn bilmeıtin jurt onyń sormańdaı júrisine qarap «Alqashtyń áıeli» deıtin... Esesine mekerligi men kesirligi bir basyna jetip artylatyn, eldegi atqaminer aǵalarymyzdyń úıindegi tómen etektige bári kórgen jerde «je­ńeshelep» japyrylyp qalýshy edi. Bul jazmysh desek te, myna bir zańdylyqty moıyndaýymyz qajet. Nege er-azamattardyń jo­ly­nyń bolǵyshtyǵy jarynyń oǵan kóńiliniń tolýymen baılanys­ty? Máselen, áıeldi aıtpaǵanda, áke-shesheniń nalasyna ushyraǵan adamdardyń da qolǵa alǵan isi esh baıandy bolmaq emes. Ata-ananyń qarǵysy tipti, balasynyń ǵana emes, úrim-butaǵynyń da aldynan shyǵyp jatady. Árıne, bul bólek taqyryp. Biraq, erkek óziniń áıelin syılamaıtyn bolsa, aıalap qorǵaýdyń ornyna qorlasa, onyń eshbir joly bolǵan emes. Tabystylyq teris aınalady. Jarynyń kóz jasyna qalǵan, baqytty ete almaǵan jigitke sáttilik te syrtyn beredi. Nege? Eger erkektiń qolǵa alǵan isi órge dóńgelep jatsa, ol úıde min­detti túrde yntymaq pen túsi­nistik, aýyzbirshilik bar degen sóz. Ol azamatqa degen jarynyń sezimine selkeý túspegen. Jaýaby da osy! Demek, áıeldiń de óz qasıeti bar. Muny ár qyrynan túsindirýge bolady. Al túısikke kelsek, áıeldiń qııaldaý qabileti, shyǵarmashylyq oılaý áreketi er-azamattarǵa qa­ra­ǵanda áldeqaıda kúshtirek. Ot­basylyq baqyttyń sulý sýretin aldymen áıel óz qııalynda syzyp alady. Sondyqtan bolar, tómen etektiniń baqytqa qatysty paıymdaýlary óziniń ǵana emes, kúıeýiniń de taǵdyryna qatty áser etedi. Eger áıel óziniń erli-zaıyp­tylyq ómirine kóńili tolyp, ju­baılyq qarym-qatynastan lázzat alyp, erteńi úshin ýaıymdamaıtyn bolsa, onda er-azamattyń árdaıym joly ashyq. Baqyt ondaı adamnyń izinen ózi ilesip júredi. Muny mıs­tıkamen de, ǵylymı termındermen de, kózge kórinbeıtin qarǵys pen alǵystyń kúsh qýatymen de túsindire berýge bolady. Erkekterdiń qateligi de osynda, kópshiligi áıeline baqytymnyń bastaýy, balalarymnyń anasy, ti­lekshim dep qaramaıdy. Aqy­­ly saıaz azamattar ómirlik seri­gine baǵynyshty bireý sııaqty kóz­qarasta bolatyny jasyryn emes. Demek, erkektiń otanasynyń ishki batasyn almaı, isi ilgerilemek emes. Basqasyn bylaı qoıǵanda, balalaryn tastap, súıip aldym degen áıelin tárk etip ketken jigitterdiń de joly bolǵany neken-saıaq. Bas­qamen baqytty bolyp ketken kún­niń ózinde onyń da basqa syrlary bolýy bek múmkin. Bul jerde úıim, bala-shaǵam dep jarǵaq qu­laǵy jastyqqa tımeı júrgen er­kektiń qadirin bilmeıtin jarlar týraly taǵy bir máseleniń ushyǵy kórinedi. Biraq, tolaıym alǵanda, aldymen er-azamat óziniń aqyly men kúshin, meıirimi men parasatyn áıeline dáleldep kórsin. Tańerteń kúlip oıanyp, keshke jastyqqa jumbaq jymıyp qulaıtyn áıeldiń erkegi basqalardan bir saty joǵary turatyny nesi? Turmysy da bólek, tabysy da berekeli. Iаkı bolmasa, eki kún saıyn iship kelip úıin qıratyp, balalaryn bozdatyp, áıelin jylatyp jumysqa ketetin adamnyń ońǵany bar ma?! Qalaı desek te, álsiz degen áıel – tylsym bir qudiretke ıe. Kóz­ge kórinbeıtin, qolǵa da ustaýǵa kelmeıtin sol bir kúsh erkekke dem beredi. Áıel otbasylyq baqyt pen berekeni ishteı josparlaıdy, al azamaty ony iske asyrady. Keleshektiń, shańyraqtyń uly josparlarynyń júzege asýyna urys-keris, kıkiljiń, túsinbestik ólsheýsiz kedergi keltirmek. Myna bir qyzyqty qarańyzshy, ańqyldaǵan aqyldy jigit jaryn qýantýǵa, tıtteı de bolsa syı­lyq­tar jasap otyrýǵa arlanbaıdy. О́ıtkeni, ol osy arqyly, áıeliniń kúlimdep bergen tamaǵyn ishedi. Shańyraqtyń shattyǵyna malynady. Taǵy da kúlip atatyn tań úshin shabytqa ıe bolady. Bul úshin asa bir danyshpan bolyp týylýdyń qajeti joq. Qarap otyrsaq, joly bolǵysh jigitterdiń kıimi útikteýli, ta­ma­ǵy asýly, úıi jınaýly. Mun­daı azamattardyń jarlary aýyr ju­mys istemeıdi. Qysqasy, ju­baılyq ómirine qanattanǵan áıelderdiń kúıeýleri maltabar bolyp keledi. Onyń aqıqat ekenin bilý úshin aqyldy kitaptar oqymaı-aq, aına­lańyzǵa, tanys adamdardyń, tabysty jora-joldastyń ómirine bajaılap qarasańyz da bile alasyz. Demek, bári adamnyń óz pıǵy­lyna baılanysty. О́mirde qatyp qalǵan eshteńe joq. Qysqa ǵana ǵumyrda qatelikterdi túzep alýǵa eshqashan kesh bolmaıdy. Eń jamany – jaqsylyqqa umtylmaý ǵoı. Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan». ALMATY.