Barsha álem qoldaǵan bastama

Elbasy manıfesi: BEIBIT О́MIRGE ÚNDEÝ Prezıdent janyndaǵy Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine arnalǵan brıfıng ótti. Oǵan Parlament Senatynyń depýtat­tary Aqan Bıjanov, Jabal Erǵalıev jáne L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń professory Qaırat Qadyrjanov qatysty. Brıfıngte birinshi kezekte sóz alǵan Aqan Bıjanov elimizdiń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde usynylǵan baǵyttar boıynsha naqty sharalar atqaryp kele jatqanyna nazar aýdardy. «Qazaqstan «Álem. XXI ǵasyr» manıfesinde usynylǵan qadamdardyń tıimdiligin sózben emes, naqty ispen dáleldep kele jatqany belgili. Men elimizdiń tarapynan usynylǵan manıfestiń negizgi tezısteri BUU-nyń 2045 jyl­ǵa deıingi Ǵalamdyq strategııalyq bastamalar josparynda kórinis tabatynyna senemin», – dedi senator. Onyń sózine qaraǵanda, HHI ǵasyrdyń basy memleketter arasyndaǵy qarym-qatynastyń qatty ýshy­ǵyp, túrli syn-qaterlerdiń beleń alýymen tanylyp otyr. Osy jaǵdaıattar Memleket basshysynyń álem jurtshylyǵyna «Álem. XXI ǵasyr» manıfesin usynýyna túrtki boldy jáne ol BUU Bas Assambleıasynyń resmı qujatyna aınaldy. Al Jabal Erǵalıev óz ke­zeginde Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. HHI ǵasyr» manıfesine qatysty óz oıyn bildire kelip, ıadrolyq otyndy adamdar tek beıbit ómir úshin qoldaný mańyzdy másele ekendigine ekpin berdi ári Semeı polıgonynyń jabylýy tarıhı mańyzǵa ıe ekenin atap ótti. «Qazaqstan óz tarapynan ıadro­syz álem qurý týraly kúlli mindettemesin júzege asyrdy. Toqsanynshy jyldary Semeı polıgonyn jabýymyz úlken tarıhı is. Iаdrolyq qarýdy odan ári taratpas úshin tómen baıytylǵan ıadrolyq otyndy Qazaqstannyń jerinde saqtaý jóninde bastama kóterildi. Bul kóptegen elder tarapynan qoldaý taýyp otyr. Munyń maqsaty – ıadrolyq otyndy beıbit ómir úshin qoldaný», – dedi Senat depýtaty. Sondaı-aq, J.Erǵalıev álemde oryn alyp jatqan áskerı bloktyq qaqtyǵystardyń qaterine de nazar aýdardy. «Qazirgi tańda álemde oryn alyp jatqan qarýly qaq­tyǵys­tardy toqtatyp, onyń aldyn alý úshin áskerı bloktardyń bir-birine qarama-qarsy turýy­nyń áserin álsiretý kerek dep esepteımin. Árıne, qazirgi jaǵdaıda NATO jáne basqa da túrli áskerı blok­tarǵa qarsy turý kerektigin Mem­leket basshysy óz manıfesinde naqty atap kórsetti. Bul áskerı bloktarǵa qarsy turý úshin jańadan áskerı blok qurýdyń qajettiligi joq. Oǵan álemdegi beıbitsúıgish memleketter qarýly qaqtyǵyssyz qarsy turýy tıis», – dedi ol. О́z kezeginde Qaırat Qadyr­janov búginde lańkestik uıymdar álemge qaýip tóndirip otyrǵanyn, osy oraıda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń jahan elderin ortaq maqsat úshin kúresýge shaqyrýy – álem qaýipsizdigi úshin óte qajet ekenin jetkizdi. «Elbasynyń bul bastamasyn álem qoldap otyr. Qazirgi tańda jahan jurtshylyǵy lańkestikpen «Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp» kúresýi qajet. Al bul manıfest osy istiń bas­tamasy bolmaq», – dedi Q.Qa­dyr­janov. Sonymen qatar, ǵalym Qazaqstannyń ıadrolyq qaýipsizdikti saqtaýda mańyzdy ról atqaryp otyrǵandyǵyn sóz etti. Onyń aıtýynsha, elimizde óndiriletin ýran qaýipsiz. Iаǵnı, ol ýran ıadrolyq qarý jasaýǵa jaramaıdy. Sondyqtan, qazaq eli turaqtylyq pen beıbitshiliktiń úlgisi bolýda. «Qazaqstan ıadrolyq qarýǵa qarsy kúresti erte bastady. Naq­ty aıtar bolsam, Nursultan Nazarbaev osy másele boıynsha kóp sharýa tyndyrdy. Bizde ıadrolyq qarýdyń mol qory boldy. Elimiz bul joıqyn qarýdan óz erkimen bas tartty. Elbasynyń Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi IV sammıtte jarııalanǵan «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi osy kúrestiń zańdy  jalǵasy. Búkil álem Nursultan Nazarbaevtyń bul bastamasyna oń kózqaraspen qaraýda. Ári manıfest joǵary mártebege ıe boldy», – dedi Qaırat Qadyrjanov. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»

Bul – mańyzdy qadam

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń AQSh-tyń astanasy – Va­shıng­ton qalasynda jarııa etken «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi Otanymyzdyń antı­ıadrolyq dáıekti saıa­satyndaǵy taǵy bir mańyzdy qadam boldy. Memleket basshysy buǵan deıingi sammıtterge de belsendi qatysa otyryp, elimizdiń beıbitsúıgish baǵytyna jaqyn ekenin udaıy dáleldep keledi. Al bul – jalań sóz emes, is júzinde dáleldengen aqıqat. Jarııa etilgen manıfest halyq­­­aralyq sarapshylar tara­pynan oń baǵa aldy. Budan bólek, Qazaqstandaǵy Qoǵamdyq-saıası úderisterdiń sarapshylyq-jobalaý bıýrosynyń arnaıy jedel saýaldamasynyń nátıjeleri Elbasynyń bastamasyn elimizdiń halqy tolyqtaı qoldaıtynyn kórsetip berdi. Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıt sheńberinde birqatar shet memleketterdiń basshylary men Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń Qazaqstan a­ý­maǵynda Tómen baıytylǵan ýran bankin ornalastyrýǵa qatysty jáne Qazaqstan Respýblıkasy men Ja­ponııa arasynda Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly sharttyń jedel kúshine enýine qol jetkizý boıynsha birlesken málimdemeleri qabyldandy. Eki tarap IаQJTSh-nyń baqylaý rejimi tabysty jumys istep turǵanyn atap kórsetti. Sammıttegi kezdesýler ba­rysynda Qazaqstan men AQSh-tyń materıaldardy qorǵaýǵa, baqylaý men esepke alýǵa, ıadrolyq jáne basqa da radıoaktıvti materıaldardyń zańsyz aınalymyna qarsy turýǵa baǵyttalǵan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi oqý ortalyǵynyń qurylysy boıynsha birlesken kúsh-jigeri atap ótildi. Budan bólek, memleketter bas­shylary men úkimetter tór­aǵalary Birlesken kommıýnıke qabyldaı otyryp, ıadrolyq qaterge qarsy sharalar jaıyn talqylady. Oǵan sáıkes, Vashıng­­tondaǵy sammıt atalǵan pishimdegi sońǵy basqosý bolyp tabylady. Al endi halyqaralyq usynymdamalar jasaýdaǵy she­shýshi jaýapkershilik, ıadro­lyq qaýipsizdik salasyndaǵy ha­lyqaralyq kúsh-jigerdi júzege asyrý men úılestirý is-áreketteri MAGATE-niń moınyna júkteledi. Tutastaı alǵanda, osyndaı úlgidegi sammıtter ótkizý óte tıim­di kórinedi, óıtkeni, olar ıadrolyq taratpaý men qarýsyzdaný salasynda naqty nátıjelerge qol jetkizýdi kózdeıdi. Osy oraıda, Qazaqstannyń manıfest bastamasymen shyǵýy burynǵysynsha elimizdiń osy saladaǵy jetekshi rólde kele jatqanyn aıǵaqtaıdy. Elmıra QUMARBEKOVA, L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ-diń qazirgi zamanǵy  zertteýler ınstıtýtynyń ǵylymı qyzmetkeri ASTANA

Alyptar árqashan alystan kórinedi

Vashıngtonda ótken Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi sammıtte jarııa etilgen «Álem. HHI ǵasyr» manıfesi planetarlyq aýqymdaǵy asa mańyzdy oqıǵaǵa aınaldy. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń úndeýi, onda tek soǵys pen beıbitshilik problemalaryna degen alańdaýshylyq qana bildirilmeı, sonymen birge, daý-janjaldardyń aldyn alýda ulttardyń birikken is-qımylynyń algorıtmi usy­nylatyndyqtan, ózine álem qaýymdastyǵynyń aıryqsha nazaryn aýdardy. Osynaý taǵdyr­sheshti qujat halyqaralyq shıelenisti báseńsitýge degen úmit otyn ushqyndatady. Memleket basshysynyń beıbitshiliksúıgish bastamalary ár kezde de qoldaý taýyp otyrady, al Qazaqstan bolsa, qaýipsizdik jolyndaǵy shynaıy kúresker bolyp sanalady. Búgingideı álem negizgi adam­zat qundylyqtary­nyń daǵ­darysy jaǵdaıynda turǵan kezde, otandyq tarıhty bilý óte-móte qajet. Ol naǵyz patrıotızm úlgileri negizinde ulttardyń toptasýyna jaǵdaı jasaıdy. О́ıtkeni, bizdiń otandastarymyz óz ómirlerin báske tige otyryp, batyrlyq isterge barǵanda marapattar men qurmetter týraly oılaǵan emes. Reıhstagqa jeńis týyn tikken Raqymjan Qoshqarbaev, qaısar pýlemetshi, sońǵy oǵyna deıin jaýyna jumsaǵan Mánshúk Mámetova, dushpandaryna orasan zor nuqsan keltirgen Talǵat Bıgeldınov sııaqty batyrlarymyzdyń esimderi tarıhta máńgilikke qaldy. Olardy mundaı qa­harmandyqqa Otanǵa degen mahabbat ıtermeledi. Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń manı­fesinen de patrıotızm rýhy ańǵarylady. Men jáne meniń áriptesterim ol týraly stýdentterge geosaıasat jáne saıasattaný sabaqtarynda únemi baıandap otyramyz. Alyptar alystan kórinedi. «Álem. HHI ǵasyr» manıfesiniń adamzatty ıadrolyq soǵystyń ajal ákeler qaterinen qutqarýǵa baǵyttalǵan kemeńger de kóregen saıasattyń dáleli retinde tarıh pánderine enetinine senimim mol. Zahot MÝHLISOVA, M.О́temisov atyndaǵy Batys Qazaqstan gýmanıtarlyq ýnıversıtetiniń kafedra meńgerýshisi,  tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty  Oral