Ata rýhyna belgi

Árbir adamnyń ómirinde eske alar ótkeni, esteligi, saǵynyshy, mańdaıǵa jazǵan jazýy bolatyny anyq. О́tken soǵys jarasy salǵan sarǵaıǵan estelikter árbir úıdiń taǵdyryna jazylǵandaı. Marqum Jaqsylyq Oralov atamyz da el shetine jaý tıgende Otanyn qorǵaý úshin 1941 jyly Qashyr aýdany Tegistik aýylynan maıdanǵa attanady. Bul kezde 18-ge jańa tolǵan kezi eken. О́tken soǵys kúrkiri Jol­dybaı aǵamyzdyń da ómir boıy júre­ginen ketpeı, tynyshtyq ber­meıdi. Ol – soǵysqa attanyp, habarsyz ketken Jaqsylyq atam­nyń sońynda qalǵan bir belgi-izdi qalaı­da izdep tabamyn degen janyn mazalaǵan jaı bolsa kerek. – Bizdiń atamyz Jaqsylyq ákem Rahymbektiń týǵan aǵasy bolyp keledi. Týys-týǵan bárimiz ómir boıy izdeýmen júrdik. Arhıvterdi aqtardyq. Bir jerden jylt etken bir habar shyǵa ma dep kúttik. Jyl saıyn Jeńis merekesinde júregimiz lúp-lúp etip, qatty tolqyp, habarsyz ketken soldat atamyzdy izdep alańdaımyz. Kózge jas tolatyn. Biraq, bir úmit bizdi jubatýshy edi, – deıdi Joldybaı aǵa bizben áńgimesinde. – Qazir endi aqparattyq jańa tehnologııalar zamany ǵoı. Burynǵydaı emes, sodan byltyr táýekelge bel býyp, Reseı Qorǵanys mınıstrligine, ondaǵy Izdestirý tobyna habarlastyq. Arada birer aı óter-ótpesten ol jaqtan «Memorıal» degen maıdan joldaryna arnalǵan saıtty qarap shyǵýymyzdy ótingen hat keldi. Qazaqtyń úmiti aldamaıdy, úmitsiz shaıtan degeni osy ǵoı. Aıtqandaı-aq, atamyz Aralov Jaqsylyq degen aty-jónimen Orlov oblysynyń, Lıvenskıı aýdanyndaǵy baýyrlastar zıratyna jerlenipti. «Atamyzdyń 1922 jyl týǵany jáne 1942 jylǵy tamyzda qaza tapqany jazylǵan derekter de anyqtaldy», – deıdi ol áńgimesin jalǵap. Sol bir Lıvenskıı dalasy úshin bolǵan urysqa ja­ýyn­ger Jaqsylyq atamyz da qatysqan eken. 8-shi atqysh­tar dıvızııasynyń 310-shy atqyshtar polkiniń jaýyn­gerleri 1942 jyldyń 1 tamyzynda Nıkolskı selosyn jaýdan azat etý barysynda qaza ta­­bady. Osy jerdegi baýyrlastar zı­­­ra­tynan Jaqsylyq Oralovtyń aty-jóni tabylyp, «Lıvenskıı shıt» atty iz­deý toby dereý Jol­dy­­­­­­­­baı Qara­baev turatyn Aqsý qala­sy­­­na habar­lasady. Aǵamyz qala­­daǵy Qart­­­­tar úıinde qyzmet ja­saı­dy. – Aty-jóniniń tabylǵanyna qýanǵanymyzdy aıtsańyzshy! qýanyshtyń kóz jasy, atamyzdy tiri qarsy alatyndaı kúı keshtik bárimiz.Úıde bir kún de júre almaı, dereý jınalyp jolǵa shyǵyp kettim. Maıdan joly baǵytynda túsinistik tanytqan jergilikti, oblystyq ákimdikterge, oblystyq muraǵattar, qujattama basqarmasynyń basshysyna rahmet. Nıkolskı degen seloǵa jetkenshe júrek dúrs-dúrs soqty. Atam jatqan jer dep qatty tol­qyp keldim. Sózben aıtý da, jet­ki­zý de múmkin emes mundaı sátti. О́mir boıy izdeýmen ótken úmit oty osylaı jandy. Jaz aıy, ótken jyldyń 16 maýsymyn eshqa­shan umytpaspyn. Al 9 mamyrǵa barýǵa múmkindik bolmaı qaldy. Týǵan jeri Tegistikten bir ýys topyraq túıip ala shyqqan edim. Baýyrlastar zıratyna aparyp týǵan aýylynyń bir ýys topyraǵyn saldym. Basyna tas belgi qoıdym. Quran oqyp, rýhyna bas ıdim. Talaı jyl boıyńdy qysyp, júrek aýyrtyp, kún saıyn kúrsintip maza bermeı júrgen aýyr, bir tylsym áser alysqa ushyp ketkendeı boldy. Atam da bizdiń bir keletinimizdi kútip jatqandaı eken ǵoı, – deıdi Joldybaı aǵa. Qazaq úshin bir ýys topyraq, amanat, taǵzym, urpaq jalǵasy, atalar joly degen uǵymdar máńgilik. Osy uǵymdardyń bizdiń keıipkerimizdiń júrek tórinen oryn alǵany soǵysta qurban bolǵan atalar esimin jańǵyrtty. Al izdelmeı, iz-túzsiz ketken, izdese de tabylmaı, týǵan-týysqandary taba almaı júrgen qanshama bozdaq qaldy alysta... Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan» Pavlodar oblysy, Qashyr aýdany