Úkili úmit
Bizdiń elde shahmatshylar otbasynan shyǵyp, álem chempıony atanǵan adamdar kóp emes. Solardyń qataryna Dármen Sádýaqasovty, sońǵy kezderi kórinip júrgen Ásel Serikbaı, Bıbisara Asaýbaeva, Dınara Sádýaqasovany jatqyzýǵa bolady. Olardyń bári bir-eki ret chempıon atanǵan otandastarymyz. Alaıda, bizde Jansaıa esimdi qarshadaı qyzdyń nátıjesin qaıtalaǵan ázirge eshkim joq.
Bizdiń elde shahmatshylar otbasynan shyǵyp, álem chempıony atanǵan adamdar kóp emes. Solardyń qataryna Dármen Sádýaqasovty, sońǵy kezderi kórinip júrgen Ásel Serikbaı, Bıbisara Asaýbaeva, Dınara Sádýaqasovany jatqyzýǵa bolady. Olardyń bári bir-eki ret chempıon atanǵan otandastarymyz. Alaıda, bizde Jansaıa esimdi qarshadaı qyzdyń nátıjesin qaıtalaǵan ázirge eshkim joq. Iá, balaýsa jas qazirdiń ózinde sport shejiresine altyn árippen jazylatyn ataqtarǵa ıe bolyp otyr. Atap aıtqanda, onyń kóptegen halyqaralyq týrnırlerdiń jeńimpazy, Azııa chempıony ataǵymen qosa, shahmattan jasóspirimder arasynda tórt dúrkin álem chempıony atanǵanyn jankúıerleriniń bári jaqsy biledi.
Jalpy, Jansaıanyń ózi shahmatshylar otbasynan shyqqan, ala taqtaǵa kishkene kezinen úıir bolyp ósken bala eken. Onyń ákesi Danııar Áshirovtiń ózi de bala kezinen shahmatty alabóten jaqsy kóripti. Sondyqtan bolar, ol tula boıy tuńǵyshy Sanjar men Jansaıany kishkene kezinen shahmatqa baýlyǵan kórinedi. «Bizdiń otbasymyz – shahmatshylar otbasy. О́zim bul oıynmen bala kezimnen aınalysyp kelemin. Shahmatqa balalarym Sanjar men Jansaıany baýlyǵanyma, qazir solardyń elimizdiń namysyn qorǵap júrgenine Jaratqanǵa myń da bir alǵys aıtamyn. Tuńǵyshym Sanjardyń shahmattan ataqtary bar. Kóptegen jarystarǵa qatysyp, jeńimpaz atanǵan. Al Jansaıa qyzymnyń jóni tipten bólek desem, artyq aıtqandyq emes», – deıdi ol.
Iá, Jansaıanyń ákesi aıtqandaı, onyń shahmatqa qalaı kelgeni, alǵashqy jeńisi óz aldyna bir áńgime deýge bolady desek, Jansaıanyń shahmatqa qyzyǵýshylyǵy erte oıanypty. Aǵasy Sanjarmen birge kishkentaı kezinen KSRO sport sheberi Tamara Gýdovaıanyń qaramaǵynda júrip, shahmatpen aınalysa bastaǵan Jansaıa 6 jasynda 8 jasqa deıingi qyzdar arasynda Almatynyń chempıony atansa, kelesi jyly Qazaqstan chempıony bolady. Jansaıanyń osy jetistigi týraly áńgimelegen ákesi: «Shynyn aıtý kerek, biz sheshesi ekeýmiz qyzymyzdan alǵashynda mundaı nátıjeni kútpep edik. Ol birneshe týrnırlerde tek birinshi oryndy jeńip alǵanda baryp, onyń qabiletine ábden kózimiz jetti», deıdi.
Sodan Jansaıa 7 jasynda bir irikteý týrnırinde álemde alǵash bolyp birinshi razrıadtyń normasyn oryndaıdy. Osy arada álemge áıgili Anatolıı Karpov, Garrı Kasparov, Maııa Chebýrdanıdzelerdiń birinshi razrıadtyń normasyn tek 9 jasynda ǵana oryndaǵanyn aıta ketsek deımiz.
Jansaıa álem chempıonatyndaǵy alǵashqy jetistigin 2007 jyly kórsetti. Osy jyly ol Túrkııanyń Antalııa qalasynda ótken álem chempıonatyna qatysady. Sol jarysta qarsylastarynan bir jas kishi bolsa da, álem jáne Azııa chempıondaryna laıyqty qarsylas bola bilgen qazaqtyń qarshadaı qyzyna kúmis medalǵa jetýge jarty upaı ǵana jetpeı qalady. Osy kúmis júldeni qanaǵat tutqan Jansaıa odan keıin Pavlodar men Almatyda el chempıony atanyp, 2008 jyly Irannyń Tehran qalasynda Azııa chempıonatynyń bas júldesin jeńip alady jáne eń jas Azııa chempıony atandy. Sol kezde onyń sheberligine halyqaralyq sheber Nıkolaı Peregýdovtyń bas bapkeri tánti bolyp, Jansaıanyń óte tamasha kombınasııaly oıyn órnegine rızashylyǵyn bildiredi.
Sodan keıin onyń jeńiske degen yntasy artyp, sol jyly Vetnamda ótken álem chempıonatynda Túrkııada jibergen eseni qaıtarýǵa tyrysady. Bul básekege 72 memleket qatyssa, Qazaqstan komandasynan 14 shahmatshy barǵan bolatyn. Osy jarys týraly Jansaıanyń ákesi jáne jeke bapkeri Danııar Áshirov qyzynyń jas mólsherindegi tobynda 55 shahmatshy baq synasqanyn, jarystyń alǵashqy kúnderi olarǵa ońaı bolmaǵanyn aıtady. «Jansaıa birinshi týrda Iran shahmatshysynan jeńilýge májbúr boldy, – deıdi ol. – Degenmen, qalǵan on týrdyń bárinde jeńiske jetti. Sóıtip, múmkin bolǵan 11 upaıdyń 10-yn ıelenip, tuńǵysh ret álem chempıony ataǵyn ıelendi. Jansaıanyń sońǵy partııasy ǵalamtorda tikeleı translıasııa arqyly kórsetildi».
Osy jarystan keıin Áshirovter otbasy Jansaıa endi tek uldarmen shahmat oınaýy kerek dep sheshedi. Buǵan, árıne, shahmatshy qyz qarsy bolmaıdy. Kerisinshe, ol ákesine óziniń kýmıri Iýdıt Polgar sııaqty burynnan er balalarmen oınaýdy josparlap júrgenin aıtady. Sóıtip, 2009 jyly ol kezinde A.Karpov pen G.Kasparovtyń jattyqtyrýshysy bolǵan, Reseıdiń eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy, halyqaralyq grossmeıster Iýrıı Razývaevtyń oqý-jattyǵý jıynyna qatysa bastaıdy. «Bul kisi álemniń qazirgi áıelder arasyndaǵy chempıony Aleksandra Kostenıýktiń bapkeri. Sol kezde Razývaev Jansaıanyń qabilet-qarymy týraly aıta kelip: «Jansaıanyń áleýeti zor, talantty qyz. Eger memleket 2-3 jyl qoldasa, ol áıelder arasyndaǵy álem chempıony atanýy ábden múmkin. Ol úshin Jansaıa uldarmen oınap, shahmattaǵy sheberligin shyńdaýy kerek», degen eken. Sodan bilikti bapkerdiń sózinen keıin qyzym uldarmen oınaı bastady. Bir jarys Armenııada ótti. Sonda ol qyzdar arasynda birinshi, uldar arasynda úshinshi oryn ıelendi. 2009-2010 jyldary Jansaıa Azııanyń eki dúrkin chempıony atandy. Al byltyr Túrkııada taǵy bir álem chempıonatynda bas júldeni jeńip aldy. Bıyl Polshanyń Krakov qalasynda Ásel Serikbaı, Bıbisara Asaýbaeva sııaqty álem chempıony atandy. Sóıtip, úsh dúrkin álem chempıony bolǵan qarshadaı qyzymyz bir partııada ǵana teń oınap, basqalarynyń bárinde jeńdi», deıdi D.Áshirov.
Al jaqynda Brazılııada aıaqtalǵan álemdik básekede tórtinshi márte jeńiske jetti. Onyń bul jeńisine oraı Elbasy Nursultan Nazarbaev arnaıy jedelhat joldap, quttyqtady. Bul bárimizdiń, ásirese, Jansaıanyń mereıin tasytty.
Osy tusta Áshirovter otbasy atynan Jansaıanyń álem chempıonattaryna qatysýyna demeýshilik jasap júrgen «Mańǵystaýmunaıgaz» AQ basshylyǵyna rızashylyǵymyzdy bildirgimiz keledi, – deıdi D.Áshirov áńgime oraıynda taǵy da.
Jansaıanyń endigi maqsaty – álemniń eki rekordyn jańartý. Birinshisi – shahmattan eń jas halyqaralyq grossmeıster ataný bolsa, ekinshisi – áıelder arasynda álem chempıonatynda jeńiske jetý kórinedi. Onyń kózdegen maqsatyna jetýine biz de tilektespiz.
Dastan KENJALIN.
