Forým Prezıdent N.Nazarbaevtyń bastamasymen bıylǵy jyldyń naýryz aıynda ótken Orta Azııa memleketteri basshylarynyń I Sammıti aıasynda ótkizilip otyr. Forýmnyń maqsaty – Ortalyq Azııa mádenıeti men óneriniń tarıhyn qasterleý, mádenıettegi qazirgi zamanǵy úrdister, ulttyq mádenıetterdiń keleshegi, mádenıetterdi zamanaýı úrdisterdiń taqyrybyna aınaldyrý, jahandanýdyń áserinen ulttyq mádenıetterdiń bolashaǵyna qatysty barlyq qaýip pen qıyndyqtardyń aldyn-alýǵa shaqyrý.
Qazaqstannyń beıbitshilikke, dinı kelisimge, halyqaralyq mádenıetaralyq dıalog, mádenıet pen úılesimge baǵyttalǵan jáne Elbasynyń bastamasymen osy jyldyń naýryz aıynda ótken I Halyqaralyq mádenı forýmnyń tuńǵysh ret elimizde ótkizilýiniń tereń máni bar. Ortalyq Azııa – erekshe aımaq. Onyń aýmaǵynda kóp ǵasyrlyq órkenıetter men kóptegen dinder men nanym-senimder, kóshpeli jáne otyryqshy mádenıetter túıisti. Ulan ǵaıyr mekenniń alyp jotasyn uly Jibek Joly kóktep ótti. Tarıhı shyǵý tegine qaraı bul memleketter, ony mekendegen halyqtar batys jáne shyǵys órkenıetteriniń túıisinde mańyzdy ról atqardy. Aımaqtaǵy bes memleket – Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrkimenstan, О́zbekstandy, olardyń tarıhı jáne áleýmettik, saıası damýynda kóptegen ortaq máseleler biriktiredi. Osy ortaq múddeni birlese talqylap, bir-birimen erkin pikir almasý úshin Qazaqstannan belgili qoǵam qaıratkeri, mádenıettanýshy M.Áýezov, Qyrǵyzstannan S.Raev, О́zbekstannan R.Súleımanov, G.Hodjakýlıeva, Tájikstannan M.Babadjanova, E.Nıezı, Reseıden A.Taırov, taǵy basqa Orta Azııanyń tanymal ǵalymdary, mádenıettanýshylary men tarıhshylary, saıasattanýshylary qatysyp, álemdik órkenıettiń damýyna arnalǵan murany zerdeleýdiń biregeıligi men tarıhı-mádenı qundylyǵyn arttyra túsýge baılanysty oı órbitti.
Forým jumysyna qatysqan Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń jaýapty ókili Nurbek Boranbaev: «Qazirgi kezeńde ejelgi dáýirden búgingi kúnge deıingi halyqtardyń tarıhı-mádenı ózara baılanys dástúrlerin, eýrazııalyq jaqyndastyǵynyń ózindik ereksheligin zertteýde Mádenı forým úlken mańyzǵa ıe. Ortalyq Azııa tarıhy jáne mádenıeti birneshe júzdegen jyldar boıyna Shyǵys órkenıetimen tyǵyz baılanysty damydy. Mádenıet – búkil adamzattyń tarıhynda jasalǵan materıaldyq jáne rýhanı baılyqtyń jıyntyǵy. Mádenıet sananyń, bilim men tárbıeniń, qoǵamnyń jańa satyǵa bıikteýiniń dárejesin kórsetedi. Bul syzyqtardyń boıynda Ortalyq Azııada mádenıetterdiń ózara toǵysýy júrip jatty. Aımaqtyń biregeı qubylysy retinde qalyptasty. Mádenı ártúrlilik jáne mádenıetaralyq dıalog jahandyq jáne ulttyq keńistiktegi turaqty damýdyń kepili bolyp tabylady» dedi.
Al forýmnyń ótýine tikeleı qoldaý kórsetip otyrǵan Almaty qalasy ákimdiginiń Mádenıet basqarmasy bastyǵynyń orynbasary Danııar Álıev «Boraldaı Saq qorǵany» tarıhı kesheniniń aıasynda aldaǵy jyldary jalpy Orta Azııa memleketteri úshin Saq mádenıetiniń ortalyǵyn qurý josparlanyp otyrǵanyn, onyń 2021 jyly halyqtyń ıgiligi úshin usynylatynyn aıtty. Ekinshi úlken atqarylatyn jumys, osy ýaqytqa deıin ártúrli qoǵamdyq birlestikterdiń qaraýynda bolyp kelgen Almatydaǵy Raıymbek batyr kesenesi byltyrdan bastap Almaty qalasy mýzeıler birlestiginiń qaramaǵyna ótip, keler jyly keshendi mýzeı bolyp qaıta jobalanatynyn jetkizdi. Úshinshisi, «Qazaqfılm» aýmaǵynan zamanaýı etnolend jasaqtaý. Bul sharalardyń bári de qazaq mádenıetin alys-jaqynǵa tanystyrý jolyndaǵy ıgi qadamdar.
Mádenıettanýshy Murat Áýezov forýmnyń halyqaralyq mańyzyna keńirek toqtalyp, Jibek joly boıyndaǵy elderdiń mádenıeti ózara dıalog qurýǵa nıetti ǵalymdar turǵanda eshqashan úzilmeıtininen úmitti ekenin bildirdi. Mádenıettanýshynyń pikirinshe, mádenıetterdiń yqpaldastyǵy – jeke tulǵalardyń qarym-qatynasynan arta túsedi. О́ıtkeni Ortalyq Azııanyń geosaıası keńistiginde asyqpaı, baıyppen sheshýdi qajet etetin ótkir turǵan mańyzdy máseleler jetkilikti. Bul jaǵdaıda aımaqtaǵy memleketterdiń yntymaqtastyǵyn qamtamasyz etýde baýyrlas elder arasyndaǵy mádenı dıalog az ról atqarmaıdy.
Eki kúnge sozylatyn forýmda Qazaqstandaǵy túrli etnos ókilderiniń ulttyq qoldanbaly óneriniń kórmesi uıymdastyrylyp, al keshkisin forým qonaqtary ataqty óner sheberleriniń qatysýymen etnıkalyq gala-konsertti tamashalaıdy.
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY
