Túıe balýan

Dúısenbi, 1 qazan 2012 10:11

Almatydan tań alakeýimde attandy. Sodan beri tereń oı qushaǵynda. Qóńili áldenege alaburtady, áldenege mazasyzdanady. Boıynda ózi túsinbegen bir enjarlyq, júzinde buryn-sońdy baıqalmaǵan muń bar. Osyndaı del-sal keıippen Qapshaǵaıdan ótti. Ári-sári oı jetegimen Sheńgeldini de artqa qaldyrdy. Arqarlynyń asýyna taıanǵanda óz-ózinen shıryqty deısiń. “Bul ne? ” — dedi mashına pedalin qattyraq basyp, rýldi áleýetti qolymen qysa ustaǵan ol: “Nesine júrek­sinemin? Nege qobaljımyn sonsha? Halyq depýtattyǵyna saılaýǵa tús. Qalaýlymyz bol”, — dep shaqyrǵan jerles­terimniń ózi ǵoı. Baraıyn. Kóreıin. Kilemdegi jan alyp, jan berisken kúresten qoryqpaı kelip, ómirdegi mynadaı beıbit synnan búgejektegenim Ábilseıit atyma jaraspas”.

Dúısenbi, 1 qazan 2012 10:11

Almatydan tań alakeýimde attandy. Sodan beri tereń oı qushaǵynda. Qóńili áldenege alaburtady, áldenege mazasyzdanady. Boıynda ózi túsinbegen bir enjarlyq, júzinde buryn-sońdy baıqalmaǵan muń bar. Osyndaı del-sal keıippen Qapshaǵaıdan ótti. Ári-sári oı jetegimen Sheńgeldini de artqa qaldyrdy. Arqarlynyń asýyna taıanǵanda óz-ózinen shıryqty deısiń. “Bul ne? ” — dedi mashına pedalin qattyraq basyp, rýldi áleýetti qolymen qysa ustaǵan ol: “Nesine júrek­sinemin? Nege qobaljımyn sonsha? Halyq depýtattyǵyna saılaýǵa tús. Qalaýlymyz bol”, — dep shaqyrǵan jerles­terimniń ózi ǵoı. Baraıyn. Kóreıin. Kilemdegi jan alyp, jan berisken kúresten qoryqpaı kelip, ómirdegi mynadaı beıbit synnan búgejektegenim Ábilseıit atyma jaraspas”.

О́zin-ózi ishteı osylaı degen ol oryndyqqa tiktele otyryp, alǵa kóz jiberdi. Jol… Iá, alda uzaq jol jatyr. Ne isteý kerek? Esine jerlesterimen bolatyn kezdesý tústi. Onda árıne túrli taqyryp, túrli mazmundaǵy suraqtardyń qoıylary anyq. Sondyqtan mynadaı uzaq jolda umytqanyń bolsa asyqpaı eske túsirip, ómir jolyn: oı eleginen ótkizip alǵannyń artyqtyǵy bola qoımas, sirá. Ol osy pikirin durys dep tapty. Sóıtti de aldyndaǵy spıdometr strelkasyna qarap qoıyp, soǵys jyldaryndaǵy júdeý de jyrtyq kóńil balalyq shaǵy men stýdenttik kezin, sodan keıin kúres álemindegi qıyn da qyzyqty ómir baspaldaqtaryn kóz aldyna elestetti.

Ákesi Rústem qazir osy ózi kele jatqan Sarqant aýdanyndaǵy “Qyzyl oraq” kolhozynan maıdanǵa attanǵanda Ábilseıit úsh jasta edi. Otan soldaty sodan qaıtyp otbasy, oshaq qasyna oralmady. Marqum elde qalǵan tuıaqtaryn ómir boıy saǵyndyrǵan kúıi Lenıngrad baǵytyndaǵy shaıqasta opat boldy. Sodan bastap anasy Raqıla, úlken ápkesi Ajar, inileri Álseıit pen Nurseıit jáne Baıseıit soǵys jyldaryndaǵy tyl ómirine tán turmys taqsyretin tarta júrip Jeńis kúnine jetken jaıy bar.

Bolashaq balýan mektepte jaman oqyǵan joq. Ol Pokatılovka selosyndaǵy orta mektepte dáris alǵan jyldarynda matematıkaǵa óte zerek edi. Soǵan qaramastan keıin basqa mamandyqqa barýǵa bel býdy. Nege olaı etti, muny bir ózi ǵana biledi. Mektepte Nıkolaı Stepanovıch Serebrıannıkov degen dene shynyqtyrý pániniń muǵalimi bar bolatyn. Onynshy klasty bitiretin jyly sol kisiniń aıtqan aqyly buǵan úlken oı saldy. “Ábilseıit, — degen álgi ustazy birde. – Osy jurt seniń qudaı bergen bir qabiletińdi baıqamaı júr. Ol elden erek jaratylǵan boıyń men bula kúshiń. Soǵan bap kerek, sheberligińdi ushtaıtyn jattyqtyrýshy qajet. Sondyqtan astanadaǵy dene shynyqtyrý ınstıtýtyna baryp baǵyńdy synaǵanyń durys”.

Ustazynyń aıtqany keldi. Jas jigit synnan súrinbeı ótip, oqýǵa tústi. Biraq… ıá, biraq astanadaǵy alǵashqy jyl oǵan azap pen tozaqtan birde kem emes bolyp kóringeni anyq. Júgirý, sekirý shtanga kóterip, snarıad laqtyrý sııaqty jattyǵýdyń neshe túrinen syr bergen jeri joq árıne. Nege deseńiz ondaı qıyndyqtarǵa Ábilseıittiń tabandylyǵy men kaısarlyǵy jetip artylatyn. Munyń júıkesine tıgeni erkin kúres erejesine boıusyna almaǵandyǵy edi. Qarsylasyńdy shalyp qalsań, tártip buzǵan bolyp shyǵasyń. Jambasqa alyp jyǵaıyn deseń, mundaı tásil erejede joq deıdi. Sodan qoıshy áıteýir, jattyqtyrýshy Petr Fılıppovıch Matýshaktyń tynymsyz eńbegi ony kúres ádisterine tereń boılatyp júrip, aqyry taǵalaǵan attaı etip shyǵarǵany bar. Sonyń nátıjesinde ol 1958 jylǵy qalalyq jarysta tuńǵysh ret jeńimpaz atandy. Odan keıin eki jyl ótken soń res­pýblıkalyq jarystyń júldeli oryndaryna qol jetkizdi.

Al 1963 jyly…

Iá, 1963 jyly Ábilseıit qatarynan úsh birdeı dabysy jer jarar dańqty jeńiske jetip, kúres dese ishken asyn jerge qoıatyn jankúıerlerin sheksiz qýanyshqa bóledi. Onyń alǵashqysy balýannyń Ahmetjan Qazymbetov, Alekseı Semkın, Amankeldi Ǵabsattarov sekildi sańlaq jerles­terimen birge Máskeýge attanyp, KSRO halyqtary spartakıadasynyń chempıony atanyp qaıtýy da, ekinshisi sol kezdegi Aleksandr Medved, Gýram Sagaradze, Aleksandr Ivanıskıı jáne Anatolıı Albýl sııaqty alyp kúsh ıeleriniń qatarynda Japonııaǵa sapar shegip, ol jerden de abyroıly oralýy edi. Al úshinshisi… ıá úshinshisi ataqty Stambýl sapary bolatyn. Adamnyń jas kezindegi zerdesi qandaı myqty deseńizshi, shirkin. Arada qanshama jyldar ótti, biraq sol bir juldyzdy sátke toly tamasha kúnder balýan esinde tómendegideı kórinister arqyly myqtap saqtalyp qaldy.

Máskeýdegi KSRO halyqtarynyń spartakıadasyndaǵy aıqasty Qazaqstan komandasy bet qaratpas basym qımylmen bastady. Oǵan dálel retinde básekeniń alǵashqy kúni Ahmetjan Qazymbetovtiń moldavan balýanynyń jaýyrynyn jerge nebári eki-aq mınýtta tıgizgenin, Alekseı Semkınniń lenıngradtyq qarsylasyn shyrkó­belek aınaldyryp júrip alyp urǵanyn, Lev Moskalevtiń kezdesýdi teń aıaqtaǵanyn aıtýǵa bolar edi. Kezek jartylaı aýyr salmaqtaǵy Ábilseıit Aıhanovqa jaqyndaǵanda tóreshiler quramynda júrgen jattyqtyrýshy Qabden Baıdosov: “Senimen eston balýany Tııt Madalvee kúresýi múmkin”, —  degen habar aıtyp ketti. Bul Tııtti jaqsy biletin. 1962 jyly Rıgada ótken odaq chempıonatynyń aqtyq aıqasynda Ábilseıit tek osy eston jigitinen ǵana jeńilis taýyp, altyn medaldi oǵan qoldan bergendeı ókinishti kúı keshken edi. Sol Tııt arada bir jyl ótken soń taǵy da munyń aldynan shyǵyp otyr. “Endi qapyda qala qoımaspyn”, — dep oılady Ábilseıit joǵarydaǵy habardy estigende. Sóıtti de kilemge tas-túıin keıippen bettedi.

Tııt te taısalar emes. Tórtbaq denesin tik ustaǵan kúıi ortaǵa jetip keldi de alǵashky sátten bastap-aq kúreske batyl kirisip ketti. Onyń bulaısha erkinsıtin jóni de bar. Nege deseńiz buryn bir ret ústem bolǵan adamnyń kilem ústinde susy basyp turatyny belgili. Tııttiń alǵashqy kezde qazaq balýanyna osy artyqshylyqty qarsy qoıǵysy kelgen syńaıy bar. Shamalaýynsha ol muny es jıǵyzbaı yqtyryp alyp, sosyn erkin ketpekshi. Ábilseıit bul qýlyqty tez seze qoıdy. Sóıtti de boıyn jınap alyp, ustasa jibermeıtin qurysh bilegimen ony qyshqash qursaýǵa aldy deısiń. Úıirip ákelip olaı da laqtyrdy, bulaı da laqtyrdy. Osynyń nátıjesinde eston jigitiniń qorǵanýǵa shamasy kelmeı qaldy. Sóıtip tarazynyń basy Ábilseıit jaǵyna aýdy da belgilengen ýaqytqa deıin ol Tııtti kilemnen taǵy da eki-úsh ret aýdaryp tastady. Eston balýany sodan soń ońala almady. Tóreshi Ábilseıit Aıhanovtyń qolyn kóterdi.

Reseı astanasyn on kún boıy dúrildetken KSRO halyqtarynyń spartakıadasy da aıaqtalýǵa jaqyndady. Sondaǵy odaqtas respýblıkalardyń jartylaı aýyr salmaqtaǵy balýandarynyń aqtyq aıqasynda Ábilseıit máskeýlik alyp kúsh ıeleriniń biri Batraz Borýkaevpen beldesýge shyqty. Osy synnan súrinbeı ótse, mereıi ústem bolyp chempıon atanbaq. Batraz ashańdaý bolǵanymen óte qarýly, qýatty jigit edi. Ony bilek terisin kerip turǵan bulshyq etteri-aq dáleldep turǵandaı. Ábilseıit bul básekede óte saq qımyldady. Asyqqan joq. О́zine qolaıly sátterdi kútip júrdi de qoıdy. Sondaı bir ońtaıy kelip qalǵan tusta bul Batrazdyń oń qolyn qarmaqsha ilip alyp, keri qaıyrdy. Sodan soń ile-shala ony aýdaryp tastap, basymen shanshyltqan kúıi tómen qaraı ustap turdy da qoıdy. Máskeýlik balýan mundaı ádiske shydamady. Jyǵylǵanyn moıyndap, qolymen kilemdi urdy.

Sóıtip, Ábilseıit Aıhanov KSRO halyqtary spartakıadasy chempıondyǵynyń tuǵyryna eń alǵash osylaı kóterilgen edi. Sol bir juldyzdy sátter-aı deseńshi! Ondaı qýanyshty kún esten keter me?!

1963 jylǵy jeńis joly munymen ǵana shektelip qalǵan joq. Ol Japonııada odan ári jalǵasty. Qalaı deısiz ǵoı?.. Kúnshyǵys elindegi sporttyq básekeniń alǵashqy kúninde Keńes Odaǵynan barǵan eki toptyń biri — dzıý-doshy jigit­ter japon balýandarynan ońbaı jeńildi. Biraq kezek erkin kúres jarysyna kelgende el múlde kútpegen jaǵdaı­dyń kýási boldy. Atap aıtqanda, bul synda Berıashvılı — Abeni, Sagaradze — Konekeni, Medved — Takavıdi, al Hohashvılı — Batanabeni qırata jeńbesi bar ma? Solardyń ishinde ásirese bárinen de Ábilseıittiń jeńisi keremet edi. Ol óz eliniń myqtysy atanyp júrgen bolat bilek, býra san, tórtbaq deneli Kakavenonyń jaýyrynyn bar bolǵany qyryq tórt sekýndta jerge tıgizip, Tokıo turǵyndaryn tań-tamasha qaldyrdy. Bul bul ma, qyzyqtyń kókesi ekin­shi, úshinshi kúnderi odan ári jalǵasty. Ábilseıit osy kez­desýlerde Ikedany, sodan keıin salmaǵy júz kılogramdyq Takavıdi jaýyrynymen kilemge taza túsirip, japondyq­tardyń kózin taǵy bir baqyraıtty. Al sońǵy, fınaldyq kezdesýde ol Japonııanyń “uly balýany” Sasakımen tós túıistirdi.

Bul beldesý bylaı bolǵan edi.

Kilemge shyǵardyń aldynda Ábilseıit salmaǵyn ólshettirýge turdy. 96 kılogramm eken. Sol mezette munymen qatar kelip Sasakı da ólshendi. Tarazy tili oǵan 98 degen sıfrdy kórsetti. Ishteı baıqap qaraıdy, japon balýanynyń boıy budan áldeqaıda kishi sııaqty. Biraq sany men qolynyń bulshyq etteri bult-bult etip oınap, terisin kere tyrsıyp tur. Bólmeden shyǵarda ol Ábilseıitke qarady. Qarady da jymıyp kúldi. Sol kezde bul da ezý tartty. Ádemi jigit eken. Bet pishininen aqyldy keıip baıqalady. Sóıtip, olar kilem ústine shyqpaı jatyp-aq dostasyp ketkendeı boldy.

Sodan keıin kóp uzamaı beldesý de bastaldy. Ańdysyp júrip baıqady, ýaqyt ótip bara jatqan sııaqty. Osyny sezgen Ábilseıit ne bolsa o bolsyn degen oımen shabýylǵa kóshti de óziniń sońǵy kezderde ıgergen “qaıshylaý” ádisin qoldanyp kórýge bel baılady. Bul tásil aýada jasalatyn. Ondaıda qarsylasynyń shyntaq tusyn bir qolyńmen myqtap ustaısyń da óte tez jyldamdyqpen sekirip, aýada kóldeneń jaǵdaıǵa kelesiń. Sol sátte eki aıaǵyńnyń arasynda qalǵan áriptesińdi bir aıaǵyńmen keýdeden, ekinshi aıaǵyńmen tize syrtynan qaǵasyń da óziń jerge oń qolyńa súıene kelip jambastaı túsesiń. Ábilseıit, mine, osy ádisti jasaǵanda Sasakı muny baıqamady, ma, joq álde túsinbedi me áıteýir qarsylasa almaı qaldy. Japondyqtar shý ete tústi. Biraq bári de kesh edi. Sasakı bul kezde bir jaq jaýyrynymen qaptaldaı kólbep, kilemge qulap kele jatqan bolatyn. Osy tásilin oıdaǵydaı júzege asyrǵan Ábilseıit budan keıin de birneshe jeńil-jelpi ádisterdi qoldanyp, upaı sanyn arttyrýǵa kúsh salýdy umytqan joq. Al Sasakı bolsa shabýylǵa shyǵyp, batyl qımyl kórsetýdi qoıǵan sııaqty. Tek qorǵanýmen júrdi de qoıdy. Sirá, ol “uly balýan” ataǵyna jaýyryny jerge tıdi deıtin “taza jeńis” daǵyn túsirgisi kelmegen bolýy kerek. Aqyry ol osy maqsatyna jetti de. Tóreshiler Aıhanovtyń Sasakıdi upaı sanymen utqanyn habarlady da onyń qolyn kóterdi.

…Ábilseıit úshin Japonııadan keıin taǵy bir úlken el Túrkııaǵa barǵan saparynyń, sondaǵy Stambýl kileminiń ústindegi aıqasta qol jetkizgen jeńisiniń orny tipten bólek. Bólek bolatyn sebebi… Já, muny da taǵy basynan bastaıyq. Bular Kishi Azııa jerine on jeti adam bolyp attandy. Bári de sol kezdegi kileń men ataıyn sen tur deıtin Aleksandr Ivanıskıı, Rostom Abashıdze, Anatolıı Kolesov, Roman Rýrýa, Alekseı Semkın sııaqty klassıka­lyq jáne erkin kúrestiń maıtalmandary edi. Ol ýaqytta Túrkııa balýandarynyń da aıy ońynan týyp, tasy órge domalap degendeı dáýirlep turǵan kezi. Nege deseńiz alpy­synshy jyldardyń basynda álemdik sport arenasyna Aq­bas, Atlı, Ogan, Atalaı, Qabylan sekildi túrik jigitteriniń esimderi jıi atalatyn jáne sol kezderdegi dúnıejúzilik chempıonattardyń altyn, kúmis medaldarynyń deni kóbi­nese osy el kúres sheberleriniń qanjyǵasyna baılanyp ja­tatyn. Mine, osyndaı memleketke barý, onyń joǵaryda­ǵy­daı alyp kúsh ıelerimen kezdesý ótkizý anaý-mynaý el balýandarynyń qolynan kele bermesi anyq. Sózdiń toqeterin aıtqanda mundaı batyl qadamǵa sol kezdegi odaqtas respýblıkalardyń quramalarynan jasaqtalǵan Ábilseıit pen onyń áriptesteri ǵana bara aldy dep aıtýǵa bolady.

Túrkııa astanasy Stambýlǵa kelip jattyǵýǵa kiriskende Ábilseıittiń kútpegen jaǵdaıǵa ushyramasy bar ma? Ol aýyr salmaqtaǵy Aleksandr Ivanıskıımen kúrdeli bir tásildi qaıtalaımyn dep júrip, oń aıaǵynyń sińirin sozyp aldy. Basynda et qyzýymen baıqamaǵan eken, kilemge shyǵar tusta tizesiniń tómengi baltyr eti kúp bolyp isip, aýrýy janyna bata bastady. Soǵan qaramastan belgilengen bel­desýge barmasa bolmaıdy. Sebebi, munyń aldynda kúresken Alekseı Semkın Ogan degen balýannan, al Iýrıı Gýsov ataqty Atalaıdan jeńilis taýyp, jattyqtyrýshy I.Ko­jar­skııdiń jerge qarap qalǵan jaıy bar. “Táýekel”,— dedi sińiri sozylǵan aıaǵy syzdap tursa da, syr bermeýge tyrysqan Ábilseıit. — Baraıyn. Kóreıin. Kúreseıin. Jyǵylsam jer kótermeı me?” Sóıtti de qarsylasy Gıosedın Ilmaz turǵan kilemge qaraı bettedi.

Tanysý rásiminen keıin-aq eki balýan shartta-shurt ustasa kep tústi. Ile qaıtadan ajyrasyp, birin-biri ańdýǵa kóshti. Ábilseıit artyq qımylǵa barmaýǵa beıil. Sebebi onyń ár kezde de qarsylasyna óziniń oń aıaǵyn berip, sol arqyly ony aldaýsyratyp baryp, aýdaryp tastaıtyn ádeti bar edi. Biraq ol artyqshylyqtan kesheden beri aıyrylyp qaldy. Sondyqtan endi jaıymen ǵana qımyldap, Ilmazdyń qarymyn baıqap kórmek. О́stip júrgende ońtaıly bir sát kelip qalǵandaı boldy. Sony der ýaǵynda paıdalanǵan Ábilseıit qarsylasyn basynan asyra laqtyrdy. Sodan keıin es jıǵyzbaı ıyǵynan julqı tartyp shalqasynan túsirgende Ilmaz basymen jer tirep tura qaldy. Qazaq balýanynyń bul táýekelshil qımyly tekke ketken joq. Osy ádisi, osy umtylysy úshin ol eki upaı aldy. Al qarsylasy tura kelip buǵan tarpa bas saldy. Ábilseıit te qarap qalǵan joq. Taǵy da ony qaýsyra qushaqtap alyp, kilem ústine etpetinen túsirdi. Osy kezde oǵan óziniń oń aıaǵynyń kúshi sonshalyqty qajet edi. Eger sińiri sozylmaǵanda ony Ilmazdyń eki aıaǵynyń ortasyna qaıshylaı aparyp, bir qolyn keri qaıyryp, aýdaryp túsirýge bolatyn-dy. Amal qansha, Ábilseıit mundaı táýekelge barǵysy kelmedi. Upaı sanymen jeńýge múmkin­shiligi bar ekenin eskerdi de sony qanaǵat tutty. Arada on mınýt ótti. Tóreshi Aıhanovtyń qolyn kóterdi. Jurt shýlap jatyr. Olardyń buǵan qoshemet kórsetip jatqany nemese jerles balýanynyń  jeńilisine kúıinip  jatqany belgisiz.

Arada úsh kún ótti. Ábilseıittiń aıaǵynyń aýyrǵany basylmaı qoıdy. Ol endi Ilmazben kúrespeıtin shyǵarmyn, kilemge Qabylanmen beldesýge túsermin dep oılaǵan bolatyn. Biraq bári burynǵydaı oryn oryndarynda qalypty. Bul taǵy da Ilmazǵa qarsy shyǵatyn boldy. Kilemge bettegende túrik balýany Atalaıdyń Iýrıı Gýsovtan basym túskenin estidi. Baıqaıdy, osy jeńis saraı toly jankúıerlerge dem berip ketkendeı. Olardyń aıqaıy jer-kókti dirildetip túr. Ysqyrý men qol shapalaqtaýdan qulaq tunady. Ábilseıit terlep ketti. Ilmazdyń shabýylyna shabýylmen jaýap qaıtaryp ańysyn ańdyp júr. Arada tórt mınýttaı ýaqyt ótti. Bular bir-birine áli eshteńe jasaı alǵan joq. Endi bir mınýttan soń aıqastyń alǵashqy kezegi bitedi. Ábilseıit eń bolmasa soǵan deıin Ilmazdy bir aýdaryp tastasam dep oılap qoıady. Osy mezette túrik balýany shabýylǵa shyqty. Biraq ol muny qapsyra qushaqtap basynan asyra berem degende, Ábilseıit qarsylasyn qyrqa shalyp qaldy da, Ilmaz shalqasynan tústi. Taza tústi. Osylaısha bes mınýt ótkende tóreshi munyń qolyn kóterdi.

Qıyndyqpen kelgen bul jeńisti onyń ómir boıy umytpaı júrgen sebebi mine, osynda.

…Odan keıin de kanshama qyzyqty beldesýler boldy deseńizshi. Sonyń bárinde de Ábilseıittiń mereıi ústem bolyp otyrdy. Ásirese, 1964 jylǵy Iranǵa barǵan sapary, ondaǵy Bolgarııa, Japonııa, Irak sııaqty elderdiń balýandary qatysqan halyqaralyq jarysta tegerandyq Moızeper men Amerı syndy alyp kúsh ıeleriniń jaýyrynyn jerge tıgizýi onyń dańqyna dańq qosqandaı edi. Sondaı-aq, 1965 jyly Qazaqstan qurama komanda­synyń sapynda Úndistanǵa attanyp, onda sondaǵy Jelander, Phavara qalalarynyń balýandary Bım Sınh pen Djım Sınhti jeńgeni de ózinshe bir qyzyq áńgime. Budan keıin …ıá, budan keıin ol Mońǵolııada Tývdın-Dorjdy, Chehoslovakııada Klementti jeńip, elge úlken ataq-abyroımen oraldy. Sol kezderi onyń odaqtas respýb­lıkalarda ótken budan basqa da túrli chempıonattarǵa qatysyp, qol jetkizgen jetistikteri qanshama edi deseńizshi. Kóp, tipten kóp.

Ábilseıit Aıhanov jetpisinshi jyldardyń basynda ózine talaı qýanysh pen jeńis syılaǵan boz kilemmen qoshtasyp, jattyqtyrýshylyq jumysqa aýysty. Halyqaralyq dárejedegi sport sheberi ol bul baǵytta da tabyssyz bolǵan joq. Sodan bergi jıyrma jyl ýaqyt ishinde Ábekeń erkin kúrestegi el maqtanyshyna aınalǵan sport sheberleri — A.Buǵybaev, J. Kórpebaev, R. Nurmanov, A.Musabekov syndy chempıondardy baýlyp shyǵardy. Bapkerdiń 1983—1986 jyl­dary Kabýlǵa baryp, Aýǵanstannyń ulttyq koman­dasynyń jattyqtyrýshysy bolyp qyzmet atqarǵany taǵy bar. Sol jyldarda ol ondaǵy parsy, pýshtýn balýandarynyń basyn qosyp, babyn taýyp, boılaryndaǵy qýat kózderin ashyp, tórteýin halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, jıyrma ekisin halyqaralyq jarystardyń júldegeri degen ataqqa jetkizdi.

Dańqty balýan qaı ýaqytta, qaı kezde bolmasyn halqymyzdyń ulttyq sportyn odan ári damytý isinen eshýaqytta da shet qalǵan emes. Ol qashan da ıgi bastamalardyń qasynda júredi. Sońǵy kezderi Ábekeń Qazaqstan ulttyq “Kúres” federasııasynyń prezıdenti boldy. Ortalyq Azııa jáne Qazaqstan halyqtarynyń “Kýras” federasııasynyń vıse-prezıdenti, Mońǵolııanyń ulttyq kúresi “Kópsataı” federasııasynyń vıse-prezıdenti mindetterin atqarýda.

“Júrgen jerde iz qalady”,— degen mine, osy.

Janbolt AÝPBAEV,
“Egemen Qazaqstan”

1993 jyl.