Investısııa tartýǵa basymdyq beriledi

О́ńir basshysy Erbol Qarashókeev oblysqa sheteldik ınvestorlardy tartý máselesine aıryqsha nazar aýdaryp otyrǵany belgili. Ol oblys aýmaǵynda naqty nátıje beretin iri-iri jobalardy ǵana júzege asyrý qajettigin salaǵa jaýap­ty mamandarǵa shegelep turyp tapsyrdy. Osylaısha, ınvestorlarmen jumysty jeke qadaǵalaýyna aldy.

Shynyn aıtsaq, keıingi ýaqytta Jam­byl jerine at basyn burǵan sheteldik ále­ýet­ti kompanııalar basshylarynyń qarasy arta tústi. Olardyń barlyǵy da Áýlıeata topyraǵyna qur bosqa kelip jatqan joq. Áldeneshe jyldyń bederinde aýyz toltyryp aıtarlyqtaı nátıje bere­tin naqty jobalary barshylyq. Qońyr­jaı beldeýde ornalasqan Jambyl jerine at basyn burǵan sheteldik ınvestorlar óńir basshysyna jańa jobalaryn tanys­tyryp, oıǵa alǵan josparyn ortaǵa salyp, birlese jumys isteýge nıetti eken­dik­terin jetkizdi.

Birneshe kún buryn oblys orta­ly­ǵy Taraz qalasyna arnaıy kelgen «YILDIRIM» kom­panııasynyń bas dı­rek­to­ry Ismaıl Djeılan jáne «Qazaq Soda» JShS dırektory Ramazan Ib­raı­mov Sarysý aýdanynda salynatyn kalsıılengen soda shyǵaratyn zaýyttyń múm­kindikteri, aldaǵy jospary týraly áńgimeledi.

Iri zaýytty oblys aýmaǵynda salý­dyń eki tarapqa da tıimdi ekenin hal-qa­derinshe túsindirdi. Qysqasy, sheteldik ın­vestorlar Sarysýdyń sartap dalasynda jańadan boı kóteretin óndiris osha­ǵy týraly egjeı-tegjeı áńgimeledi. Sózderine sensek, zaýyttyń óńir ekonomıkasyn kóterýge tıgizetin septigi mol.

Derekterge júginsek, kalsıılengen soda óndiretin zaýyttyń jyldyq joba­lyq qýaty 500 myń tonnaǵa deıin jetedi. Ál­bette, sheteldik ınvestorlar munymen toqtap qalǵysy kelmeıdi. Aıtýynsha, zaýyt tolyq qýatynda jumys istegen kezde óndiriletin ónim kólemin 1 mıllıon tonnaǵa deıin arttyrýǵa múmkindik týmaq.

Ismaıl Djeılan keltirgen derek boıynsha, jańa zaýyt ónimimen otandyq naryqty tolyq qamtyp qana qoımaı, kalsıılengen sodany birneshe kórshiles memleketterge eksportqa shyǵarýdyń da joldary qarastyrylyp jatyr. Bir sóz­ben aıtqanda, ishki naryqtan bólek jańa ónimdi eksportqa shyǵarýǵa da múm­kin­dik mol. Bul úshin árıne, ónim kólemin joǵaryda aıtqandaı arttyra túsý kerek.

О́ńirde boı kóteretin zaýyttyń qury­ly­­syna 400 mln dollar ın­vestısııalanǵan eken. Osy bir iri joba 2025 jyly tolyqtaı paıdalanýǵa beriletin kórinedi. Búginde qurylys-mon­tajdaý jumystary josparǵa sáıkes jo­ǵary qarqynmen júrgizilip jatyr. Joba aıasynda 1000-nan asa azamat ju­mys­pen qamtylady. Bul – árıne, qýa­nyshty jańalyq.

Jobany júzege asyrý úshin seriktester soda óndirisinde qoldanylatyn sheteldik ozyq tehnologııalardy paıdalanýdy jón sanaǵan. Aıtýynsha, zamanaýı óndi­ris oshaǵy tolyqtaı qaldyqsyz júıe­men jumys isteıdi eken. Naqtyraq aıtar bolsaq, qaldyqtar qaıta óńdeledi. Qys­qa­sy, qorshaǵan ortaǵa zııany joq.

О́ńir basshysy Erbol Qarashókeev oblysqa ınvestısııa tartýdyń ekonomıkany kóterýde aıryqsha mańyzǵa ıe ekenin aıtyp júr. Sol úshin de oblys ákimi óńirge ınvestısııa salýǵa nıetti sheteldik kompanııalardyń áleýeti zor jobalaryna qoldaý kórsetip keledi. Sa­la­­ǵa jaýapty mamandarǵa ınvestorlarmen birlesip jumys isteýdi, iri joba­larǵa der kezinde qoldaý kórsetýdi tap­syr­ǵan.

Taıaýda ǵana óńirge at basyn burǵan «VODAR» kompanııasynyń basshylyǵy Áýlıeata jerinde sýarý jabdyqtaryn shy­ǵa­ratyn zaýyt salýǵa nıetti ekendik­te­rin jetkizdi. Derekterge sensek, Qytaı­daǵy eń iri jańbyrlatyp sýarý qondyr­ǵy­laryn óndiretin kompanııanyń áleýeti men bedeli zor. Búginde «VODAR» kom­panııasymen álemniń 26 memleketi bir­lesip jumys istep jatyr. Olardyń qa­ta­rynda Aýstralııa, Majarstan, Moń­ǵolııa, AQSh sekildi elder bar. Jam­byl­dyq dıqandardyń osy jylǵy qur­ǵaq­shylyqtan qatty qınalǵanyn esker­sek, bul jobanyń óńirge tıgizer paı­dasy zor ekenin túsinemiz.

«Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna arnaǵan kezekti Jol­daýyn­da sý únemdeý tehnologııa­la­rynyń mańyzdylyǵyn atap ótken bolatyn. Osy jyly jambyldyq dıqandar aǵyn sýdyń mehnatyn tartqany barshamyzǵa málim. Sondyqtan da sý únemdeý tehnologııalaryn engizýdiń mańyzy zor.

Budan bólek, óńirdegi jerasty sý resýrstaryn paıdalaný baǵytynda da bir­­qatar jumys atqarýdy jospar­lap otyrǵan jaıymyz bar. Qazirgi tańda uńǵyma qazý jumystaryn shıratý qajet­tigi belgili. О́ıtkeni sýbsıdııalaý qaǵıdat­ta­ryna dıqandar úshin tıimdi ózgerister engizildi.

Bir sózben aıtqanda, óńir dıqandary mol ónim alýy úshin jergilikti atqarýshy bılik qoldan keletin kómektiń bárin kór­se­týge ázir. Ol bizdiń tikeleı mindetimiz ekeni de túsinikti. Endi tek talmaı eńbek etý kerek», deıdi E.Qarashókeev.

«VODAR» kompanııasynyń basshysy Joý Chýangoýdyń aıtýynsha, kásiporyndy «HımParkTaraz» AEA aýmaǵynda salýdyń mańyzy zor. Ol kel­tirgen derekke sensek, zaýyttyń jyl­dyq qýaty jylyna 300-den asa jańbyrlatyp sýarý qondyrǵysyn qu­raıdy eken. Túsingenge bul – shynynda da jam­byldyqtar úshin óte tıimdi joba.

Qysqasy, qalaı alyp qarasaq ta, Jambyl oblysyna sheteldik áleýetti ın­vestorlardy tartý arqyly ekonomıkany ártaraptandyrý jumystary bir emes, birneshe jyl boıy úzdiksiz júr­giziletinine esh kúmán joq. О́ıtkeni qolǵa alynǵan aýqymdy jobalar az emes. Olar iske qosylǵannan keıin júzdegen, tipti myńdaǵan jumys oryndary ashylatyny, jergilikti azamattardyń jumyspen qamtylatyny daýsyz.

Jambyl oblysy aýmaǵyna sheteldik ınvestorlardy tartý baǵytynda qandaı jumystar atqarylyp jatyr? Salaǵa jaýapty basqarma qaı baǵyttar boıyn­sha jumystardy shıratýǵa nıetti? Al­daǵy ýaqytta Áýlıeatada qandaı jobalar iske qosylady? Kásipkerlik jáne ın­dýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý bas­qar­masy tarapynan qandaı jumystar qolǵa alynǵan?

«О́ńirge ınvestısııa tartý jumysyn iske asyrý barysynda aldymen oblystyń ále­ýetti baǵyttaryna aıryqsha den qoıa­myz. Strategııalyq baǵdarlamalar sheń­berinde tıisti jumystardy josparǵa sáıkes atqaryp jatyrmyz. Sońǵy ýaqyt­ta óńir­ge tartylǵan ınvestısııa kólemi edáýir artqanyn aıta ketken jón.

Osy jyldyń alǵashqy segiz aıynyń bederinde óńirge 268,1 mlrd ınvestısııa tartylyp, naqty ósim segiz paıyzdy qurady. О́tken jyldyń qorytyndysyna sáıkes, sheteldik kompanııalardan jalpy somasy 62 mln dollardy quraıtyn ınvestısııa tartylyp, 2021 jyldyń tıisti kezeńimen salystyrǵanda úsh esege artty», deıdi oblys ákimdigi kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý basqarmasynyń basshysy Aspandııar Seısebaev.

Basqarma basshysy keltirgen derekke súıensek, osy jyldyń alǵashqy toq­sa­nynyń qorytyndysy boıynsha 30,9 mln dollar kóleminde tikeleı she­tel­dik ınvestısııa tartylypty. Bul ba­ǵyt­taǵy jumystardy jaýapty basqar­ma qyz­metkerleri odan ári qaraı shırata túsýge nıettenip otyr.

«О́ńirde apta saıyn ınvestısııalyq shtabtyń otyrysy turaqty túrde ótedi. Qol­ǵa alynǵan naqty jumystardyń arqa­syn­da kóńil kónshiterlikteı nátıje­ler­ge qol jetkizip otyrmyz. Máselen, búgingi kúnge deıin ótkizilgen 38 shtab otyrysynda 95 joba, onyń ishinde jalpy quny 1,3 trln teńgeni quraıtyn 23 sheteldik ınvestısııalyq joba qaralyp, 80 mlrd teńge qarjy tartyldy. Sondaı-aq 2023-2026 jyldar aralyǵynda jalpy somasy 1,9 trln teńge bolatyn 60 jobany júzege asyrý boıynsha naqty jumystar júrgizip jatyrmyz.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jańa jumys oryndaryn qurýdyń mańyzdylyǵyn udaıy aıtyp júr. О́ńir­de salynatyn jańa zaýyttar sol maq­sattyń údesinen shyǵyp, jergilikti aza­mat­tardy jańa jumys oryndarymen qam­tamasyz etýge múmkindik týǵyzatyny belgili.

Joǵaryda aıtqan jobalar júzege asy­rylǵan kezde 4 myńnan asa jańa jumys orny ashylatyn bolady. Osy oraıda ónerkásip salasyna aıryqsha basymdyq berilip otyrǵanyn aıta ketken jón. Naqtyraq aıtsam, iske asyrylatyn jobalardyń 1,6 trln teńgege jýyǵy ónerkásip salasyn qamtıdy. Iаǵnı jalpy sany 18 iri ınvestısııalyq jo­ba­ny quraıdy. Sondaı-aq qurylys sala­synda 76,4 mlrd teńgege – 10 joba, aýyl sharýashylyǵy kesheni boıynsha 55,5 mlrd teńgege – 20 joba, týrızm boıynsha 14,4 mlrd teńgege 5 joba júzege asyryl­maq. Budan ózge de birqatar salada bir­shama jobalar qolǵa alynyp otyr», deıdi A.Seısebaev.

Basqarma basshysynyń aıtýynsha, osy jyly 91,3 mlrd teńge somasyndaǵy 16 ınvestısııalyq joba iske asyrylyp, 272 jańa jumys ornyn ashý kózdelgen. Budan bólek, 42 ónerkásiptik-ınnovasııalyq jobanyń jumysyn josparǵa sáıkes júrgizýdiń alǵysharty jasalǵan.

Jalpy alǵanda, iri jobalardy iske asyrý barysynda 2 936 jáne iske qosý kezinde 4 565 jańa jumys orny ashylady dep josparlanǵan.

«2023 jyly jalpy quny 27,7 mlrd teńgeni quraıtyn 4 jobany iske asyrý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Nátıjesinde, 200 jańa jumys orny qurylmaq. Sondaı-aq 2024 jyly quny 34,9 mlrd teńgeni quraıtyn 5 óner­ká­sip­tik-ınnovasııalyq jobany aıaqtasaq degen nıetimiz bar. Bul jumys sátimen jú­zege asqanda 426 azamat jumyspen qamtylady.

Jumys qarqyny jyl ótken saıyn arta túspek. Máselen, 2025 jyly 501,3 mlrd teńgege 20 jobany iske asyrýdy oı­las­tyryp jatyrmyz. Ol kezde 2 088 azamatty jumyspen qamtýǵa múmkindik týady. Al 2026 jyly jalpy quny 1 222,2 mlrd teńgeni quraıtyn 5 iri jobany aıaq­taýy­myz kerek. Nátıjesinde, 1 226 jańa jumys orny qurylady», deıdi bas­qarma basshysy.

Jambyl oblysy