Pikirler
«...Jazasyz jan óldi dep oılaı ma eken?»
Alla taǵala qazaqtyń ıeligine asty men ústi baılyqqa toly keń-baıtaq jerdi násip etkeni kóńil marqaıtpaı qoımaıdy. Alaıda osynaý Uly dalamyzdyń, onyń qoınaýyndaǵy rızyq-nesibemizdiń qadirin bilip, ony qunyttap paıdalaný, janyn sala qorǵaý jaǵynan kelgende áttegen-aı deıtin tustarymyz kóp-aq...
04 Qyrkúıek, 2019
Árbir halyqtyń tabıǵı jaratylysynda ózin basqalardan erekshelep turatyn kemel qasıeti bolady. Aıtalyq, aǵartýshy Ybyraı Altynsarın 1879 jyly Orynborda jaryq kórgen «Qazaq hrestomatııasy» atty eńbeginde, qazaq jaratylysy óte taza halyq, onyń sana-sezimi men suńǵylalyǵy bireý salyp bergen tar sheńberge syımaıdy dese, HIH ǵasyrda ómir súrgen polıak zertteýshisi A.Iаnýshkeevıch kúndeliginde, «qazaqtardyń aqyl-oı qabileti men suńǵylalyǵyna eriksiz tańyrqaı, tańdanbasqa amal joq» dep halqymyzdyń basqalardan artyq kemel qasıeti jaıly tamsana jazady.
03 Qyrkúıek, 2019
Dúnıeniń keń ekeni belgili. Galaktıkalardy bylaı qoıyp, ózimizdiń Jer planetasyn alsaq, áli qanshama ıgerilmegen jerler bar. Tipti Qazaqstannyń ózinde áli de kóptegen jerler adam ıgiligine aspaǵan kúıinde bos jatyr. Eger poıyzben nemese kez kelgen avtokólik túrimen Nur-Sultannan Almatyny betke alyp shyqsańyz, ileýde bir kezdesetin qalalar men eldi mekender, kózge shalynatyn egistik alqaptar bolmasa, jalpy dalanyń bos jatqanyn baıqaısyz. Árıne bul jerler mal jaıylymdary sanalatyny jáne temirjoldyń boıyndaǵy árbir jer teliminiń ıesi bar ekeni belgili. Biraq sóıte tura aýqymdy bóliginde tirshilik belgisi baıqala bermeıdi. Jaıylyp júrgen maldyń ózi sırek kezdesedi.
02 Qyrkúıek, 2019
«On úshte – otaý ıesi» sanaǵa syımaıtyn uǵym ba?
Jaratýshy Iemiz qyz balany 9-10, ul balany 12-13 jasqa tolǵanda balıǵattyq kezeńge qadam basatyndaı etip jaratqan. Muny «On úshte – otaý ıesi» degen ata-babalarymyz da, qazirgi ǵylym da joqqa shyǵarmaıdy.
30 Tamyz, 2019
Eshqandaı eńbek sińirmeı tegin dúnıe ıelený adam tabıǵatyna áý bastan dendep kiretin qasıet bolsa kerek. Tegin dúnıege kenelgisi keletinderdi kóp oılanbaı, taban astynda toptap tastasaq, túrleri kóp: ártúrli laýazym ıeleriniń alatyn parasynan bastap, túrli mekemedegi aqsha jınaý, qarapaıym jandardyń qarjysyna qaqpan qurýdan sharshamaıtyn ártúrli alaıaq pıramıdalar, solarǵa senip sońǵy tıynyn sanap beretinder, qoǵamdyq kóliktegi «qoıandar», tipti túnep shyqqan qonaqúıiniń sabyny men súıretpesin ketip bara jatyp sómkesine sala ketetinderdiń isin ne týabitti minezge, ne júre jabysqan daǵdyǵa jatqyza almaısyń.
29 Tamyz, 2019
«Toǵyz qabat torqadan toqtyshaqtyń terisi artyq» degen eskilerden qalǵan sóz bar. Sol eskilerden qalǵan sóz eskireıin dedi me... Áıteýir qazir maldyń eti men sút-maıy qymbattasa da, terisi eshkimge kereksiz bolyp, ár jerde shirip jatady.
28 Tamyz, 2019
Sapany qadaǵalaý – resepsiz satýmen baılanysty emes
Bıyldan bastap qazaqstandyqtarǵa dári-dármekterdi resepsiz satýǵa shekteý qoıyldy. О́ıtkeni Densaýlyq saqtaý mınıstri E.Birtanov barlyq dárihanalarǵa dári-dármekti arnaıy ruqsatsyz satýǵa tyıym saldy.
27 Tamyz, 2019
Jasaǵan ıemiz bizdi esti jan etip jaratqan soń aınalamyzdaǵy tirshilik ataýlyǵa aıalaı qaraǵanymyz abzal. Tórtkúl dúnıe tósin tel emgen san jetpes sanasyz «jerlesterimiz» aldyndaǵy sol jaýapkershilikti sezingendikten bolar, jer betindegi ań-qustar men ósimdikter álemin saqtaýdyń amaldaryn izdep alasuramyz.Tuqymy tuzdaı qurýdyń aldynda turǵandaryn «qyzyl kitapqa» kirgizemiz. Durys. Qorshaǵan ortany qorǵaý – sanalynyń saýapty isi. Asylynda, arda tabıǵattyń tepe-teńdigin buzbaǵanǵa ne jetsin!
26 Tamyz, 2019
Taýdan arqasy bardyń, tastan júregi bar. «Asý bermes asqar joq» dep aspanmen astasa asqaqtaǵan alkeýde shyńdarǵa órmeleıtin alpınızm sporty ekiniń birine ermek emes. Erdiń eri – egeýdiń synyǵy ǵana tákappar taý qabyrǵasynda qos tigýge júregi daýalaıdy. Batyldyq pen batyrlyqtyń, qaıtpas qaısarlyq pen qajymas qaırattyń, muqalmas kúsh-jigerdiń, eń bastysy órshil rýhtyń synalatyn sporty osy alpınıada bolsa kerek. Imanyń qasym bolatyn ıen taýdaǵy qulama quzdar men qalyń qar astynda jatqan muz jyralar, tereń úńgirler men ury uralar «táýekel túbi – jel qaıyq» dep saldyrtyp óte shyǵatyn ashyq aıdyn emes, tas jutar táýekelden de qudiretti kúsh – zańǵar bıiktikke, adam aıaǵy basa bermes aıryqsha sulýlyqqa, biraq qoıny-qonyshy sýyq ta qaharly sulýlyqqa degen qushtarlyq shyǵar, bálkim. Ony taýdyń aqqalpaq tóbesine tabany tıgender biledi.
23 Tamyz, 2019
BUU Bas Assambleıasynyń 64-sessııasy 2009 jyly bekitken «Iаdrolyq synaqtarǵa qarsy is-qımyldyń halyqaralyq kúni» 29 tamyzda atap ótiledi. Bul kúndi belgileý Qazaqstan tarapynyń usynysymen qabyldanǵanyn eske sala keteıik. Bıyl soǵan 10 jyl tolyp otyr.
22 Tamyz, 2019
Memleket qyzmetkeri bolsaq ta, zań boıynsha «memlekettik qyzmetker» atalyp kórmeppiz. Degenmen estýimiz bar, kórýimiz bar: tipten ońaı emes dúnıe. Nesin jasyrasyń, kúsh-qýat turǵysynan aýyq-aýyq ábden syǵylǵan lımondaı bop qalatyny óz aldyna, kúndelikti aǵymda júrgenniń ózinde kóbine jaqsy aty joq. Dúnıeniń búkil ońalmaı jatqan kelbetine memlekettik qyzmetkerdi kinálaý, «óı, sheneýnik qoı» deı salý halyqtyq qoldanysta jıi kezdesedi. Nege? Nelikten?
21 Tamyz, 2019
Kúni keshe ǵana ǵarysh ilimi tarıhı mańyzy zor ári aıtýly eki kúndi atap ótti. Onyń birinshisi – adamzat ókiliniń Aıǵa qonyp (1969 jyl, 20 shilde), jerge aman oralýyna elý jyl tolý oqıǵasy. Bul oqıǵany ǵarysh ıgerý salasyndaǵy KSRO men AQSh arasynda týǵan «qýyp jetemiz, basyp ozamyz» saıası naýqanynyń eń shyrqaý shegine jetken kezeńi dese bolady.
20 Tamyz, 2019
Jalpy álemniń kóptegen elderinde bireýden birdeńeni tegin surap alý degen baıaǵyda qalǵan dúnıe. Biraq bizde áli bar. Bir qýanyshtysy, atadan balaǵa mıras bolyp kele jatqan osy dástúr jýyq mańda óz mánin joıa da qoımaıtyn sekildi. Muny osy surap alý tásilderin jaqsy meńgergen adamdardyń qazir jaqsy turmysta ómir súrip jatqanyna qarap ańǵarýǵa bolady.
19 Tamyz, 2019
Mektep baǵdarlamasynda aqyn Farıza Ońǵarsynqyzynyń «Oıýlar» degen óleńin jas urpaq túgel oqydy.
16 Tamyz, 2019
«Astanalyqpyn» degendi aýyz toltyryp aıta alsaq...
Elimiz táýelsizdik alǵanǵa deıin ýrbanızasııa degen sózdi estisek, ony tek sheteldermen baılanystyratyn edik. Bizde ondaı bolmaǵandyqtan, ózimizge qatysy joq sózge balaıtynbyz. Qazaqsha, jalpaq tilmen aıtqanda halyqtyń qalaǵa aǵylýy dep uǵylatyn bul prosess keıin óz basymyzǵa da kelip, áli de júrip jatyr.
15 Tamyz, 2019
Úndi halqynyń qaıratkeri Javaharlal Nerý «otarlanǵan eldiń tarıhyn otarlaýshy jazady» degeni sııaqty kezinde qazaqtyń úlken aqyny Ǵafý Qaıyrbekov jorta ańqaýsyp: «Osy orystyń handarynyń bári aqyldy da, qazaqtyń handary nege aqymaq» dep qınalatyn kórinedi.
14 Tamyz, 2019
Igerý men ıgiligin kórýdiń aıyrmasy
El ishinde «baıaǵyda Abylaı han Er Jánibek, Raıymbek tárizdi batyrlaryna «О́zenniń basyn almaı ózegi seniki bolmaıdy» dep Ertis pen Ileniń bastaýyna qaraı qonystanýdy tapsyrypty-mys» deıtin áńgime bar. Kásibı tarıhshylar eshteńe demegenimen, bul ańyz buqaranyń arman-ańsaryn, ımperııa bolyp júrgen kezge degen saǵynyshyn, jerge ıelik etip, qonystanýdyń mańyzyn sezdiredi. Qysqasy, jerdiń ıesiz bolmaıtynyn tuspaldaıdy. Bizdi ejelgi jurttyń túkpir-túkpirin qonys qylý máselesi qyzyqtyrady. Bir sózben aıtqanda, búginde kúngeıden teriskeıge baǵyttalǵan kóshtiń jaıy ózekti.
13 Tamyz, 2019
Sheneýniktiń kóptigi paıda ma, zııan ba?
Árbir adamnyń ózindik ereksheligi bolatyny sııaqty ár memlekette de ózindik erekshelik bar. Keshegi Keńes Odaǵynan shyqqan elderdiń bir ereksheligi sol – bizderde sheneýnikter otrıady orasan zor. Bul bizge bıýrokratııalyq sosıalıstik júıeden qalǵan mura. Ol kezde dúnıeniń bári ókimettiki, menshik te tek memlekettiki bolǵan soń, baqylaý kóp bolsyn degen bolýy kerek, sheneýnikterdi qaptatyp jibergen. Sonyń zardabyn áli de belsheden keship kelemiz. Keıde bul kesel tipti asqynyp ketedi.
12 Tamyz, 2019
Bıyl memlekettik bilim granttaryna ıe bolǵan túlekterdiń tizimi erte anyqtalǵanyn jáne oqý granttarynyń sany burynǵy jyldarǵa qaraǵanda kóp bolǵanyn bilemiz. Ádette, jylda mundaı mezgilde ata-analardyń kóńili alań, abıtýrıentterdiń de júregi kúpti bolyp júretin.
09 Tamyz, 2019
Jalpy «alaýyzdyq» degen jaqsy nárse emes. Atam qazaq «altaý ala bolsa aýyzdaǵy ketedi» dep beker aıtpaǵan. Qazirgi tańda álemdik sosıologtar «Til alaýyzdyǵy» deıtin termındi qoldanyp júr. Osy taqyryp boıynsha uzaq jyl eńbektengen AQSh-tyń Braýn ýnıversıtetiniń professory Alaka Hollannyń paıymdaýynsha, tildik alaýyzdyq – otarlaýshy til men otarlanýshy tildiń araqatynasy saldarynan paıda bolatyn rýhanı hám saıası teńsizdik eken.
08 Tamyz, 2019
