Gendik modıfıkasııa qateri

Qazirgi tańda adamzatty alań­datyp otyrǵan dúnıe azyq-túlik ónim­­deriniń gendik modıfıkasııaǵa ushy­­raýy. Bul degenimiz – jasandy jolmen laboratorııa jaǵ­daıynda óndirilgen, qazaqsha aıt­qanda býdan ónimder. Mysaly, AQSh-ta jemis-jıdekke jandy or­ganızmniń DNK-syn qosyp býdan ónim shyǵarý isi áldeqashan jolǵa qoıyl­ǵan. Bul tájirıbe qazir Qytaı eko­nomı­kasynyń da jetistigi sanalýda.

16 Qańtar, 2020

Oı qushtyrǵan oqtumsyqtar

Jańa jyl Taıaý Shyǵystaǵy jan túr­shigerlik shıelenisti áskerı oqıǵalarmen bastaldy. Zymyraǵan ýaqyt kóshinde taǵy da adam ómirin joıǵysh zymyrandar alǵa shyqty. Alǵashqy zymyran (AQSh) Irannyń áskerı qaıratkeri general Kasem Sýleımanıdiń ómirin qıdy. Úshinshi dúnıejúzilik soǵys bastaldy degen dabyldyń qaǵylǵany tekten-tek emes edi, kúlli Iran eli dańqty generalynyń kegin qaıtarý úshin atqa qonǵan.

15 Qańtar, 2020

Ar ilimi hám arylý

Lev Tolstoı ataqty «Arylý» (Voskresenıe) romanynda kezinde jigittik jeliktiń jetegin­de ketken jas bekzadanyń kúnádan arylyp, sol arqyly kisilik kemel­dikke jetýiniń kezeń­derin keremet sýretteıdi. Romanda aryna daq túsirgen Maslovanyń aldynda aqtalýdan bas­tap, qoǵamnyń shynaıy keıpimen hám óziniń ishki jan dúnıesimen betpe-bet kelip, arpalysý arqyly arylǵan, tulǵalyq tolysýdyń satylarynan súrinbeı ótken Nehlıýdovtyń talaıly taǵdyry arqyly Abaısha aıtqanda «tolyq adamǵa» aınalǵan Tolstoıdyń ózin kórgendeımiz. Sondyqtan bul shyǵarma bizge uly jazýshynyń basty týyndysy bolyp kórinedi.

14 Qańtar, 2020

«О́z basyńa tilemegen isti bireýge isteme»

Rýhanı-adamgershilik qu­ndy­lyq­tar, ulttyq-halyqtyq dás­túr­ler, izgi­lik pen sulýlyqqa taban ti­regen ǵıb­ratty ataly sózder – qo­ǵam­nyń órkendep-gúldenýine keń óris, ha­lyq­tyń tarıhı sanasynyń jeti­lý­i­ne orasan múmkindik týdyrady.

14 Qańtar, 2020

Býdan ónimniń zııany

Qazirgi tańda adamzatty alań­datyp otyrǵan dúnıe azyq-túlik ónimderiniń gendik modıfıkasııaǵa ushyraýy. Bul degenmiz – tabıǵı emes jasandy jolmen laboratorııa jaǵdaıynda óndirilgen, qazaqsha aıtqanda býdan ónimder. Mysaly, AQSh-ta jemis-jıdekke jandy orga­nızmniń DNK-sin qosyp býdan ónim shyǵarý isi áldeqashan jol­ǵa qoıylǵan. Bul tájirıbe qazir Qy­taı ekonomıkasynyń da «jetistigi» sanalýda.

13 Qańtar, 2020

Áýe apaty: halyqtyń kókeıinde suraq kóp

Bul kúnde ushaqpen ushýdy kim qalamaıdy deısiz. Barar jerińe tez jetkizetin ári jaıly da jyly, sándi ushaqtan artyq ne bar? Biraq ushaqtyń qaýipsizdigi sońǵy kezde senimge selkeý túsire bastady. Endi osy adam ómirin jalmaıtyn ushaq apattaryn boldyrmaý nemese onyń aldyn alý múmkin be degen suraq kimdi bolsa da mazalaıtyny anyq.

10 Qańtar, 2020

Intellıgent

Erterekte, Keńes ókimetiniń ábden gúldengen, halyqtyń oqýy jetilip, kózi ashylǵan zamanynda Qazaqstan Ortalyq partııa komıtetiniń bir nusqaýshysy batystyń damyǵan elderiniń birine halyqaralyq konferensııaǵa qatysýǵa issaparmen barǵan eken. Ol shet tilin jáne saıasat, tarıh, fılosofııany jaqsy bilse kerek. О́ziniń bilimimen, mánerimen jurtshylyqty tańǵaldyrady. Sheteldik áriptesteri ómirbaıanyn, qaıda bilim alǵanyn surastyra bastaıdy. Jumys­shynyń balasy ekenin, alǵan bilimin, qaı­da qyzmet isteıtinin, ózin ıntellıgent (bizdińshe zııaly) sanaıtynyn aıtady. Sonda qasyndaǵy sheteldik áriptesteriniń biri ázil-shyny aralas «joq, siz áli tolyq ıntellıgent emes ekensiz» depti. Nege dep suraǵan eken. «Siz shynaıy ıntellıgent bolý úshin sizdiń ákeńiz jáne onyń ákesi de ıntellıgent bolý kerek» depti jańaǵy sheteldik azamat.

09 Qańtar, 2020

Súıý men súıikti bolýdyń arajigi

Sonaý sekseninshi jyldardyń or­ta tusynda Almaty qalasyndaǵy «Akadem­kitap» dúkenine bir qyzyq kitap tústi. Av­tory – Iasýsı Inoýe. Japon jazýshysy. Janry – áńgimeler. Al taqyryby – «Ohot­nıche rýje». Iаkı, qazaqshaǵa tárji­ma­la­saq, «Ańshy myl­tyǵy» bolyp shyǵa keledi.

06 Qańtar, 2020

Jyr-kúıi janry jandana ma?

Qazaqta jyr-kúıi degen janr – ejelden bar dástúr. Iаǵnı, áýelde jyrlanyp, sosyn kúıge bergisiz tolǵaý retinde el arasyna keń taraǵan. Jyr-kúıi – jyraýlar men jyrshylar, termeshiler qoldanatyn maqam, áýen. Ár dáýirdiń, ár óńirdiń búginde jyr, tolǵaý, terme, dastan, qıssa aıtatyn ózine laıyq maqam-sazy, áýeni saqtalǵan.

30 Jeltoqsan, 2019

Jylqyǵa tóngen zaýal

Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaev «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqala­synda: «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýa­shylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵany tarıhtan belgili» degen paıym aıtady. Rasynda, qazaq halqy úshin jylqy túliginiń tarıhı-áleýmettik mańy­zy óte zor. Ataqty aqyn Ilııas Jansúgirov aıtqandaı:

20 Jeltoqsan, 2019

Saýda-sattyq pen saýyq-saıran

Jýyrda Finprom.kz saıty birqatar statıstıkany jarııalaǵany bar. Bizdiń nazarymyzǵa eki derek ilindi. Ekeýiniń de astaryna úńilsek, qazaq qoǵamynyń kásipke degen kózqarasyn, bizdegi kásiptiń damý baǵytyn, naryqtaǵy baǵanyń qubylýyn, tipti qazaq qoǵamynyń búgingi suranysyn, tirek eter qundylyǵyn kórsetedi. Al álgi derekterge toqtalar bolsaq, biri elimizdegi qonaqúıler men shıpajaılar sanynyń óskenin, ekinshisi kóńil kóterý men óner salasyna salynǵan ınvestısııa kóleminiń artqanyn kórsetetin málimetter. Árıne «ósim bar» degendi estigende ekonomıkanyń osynaý salalary damyp jatyr eken dep qýanyp qalýyńyz múmkin. Biraq bul derekter bizdiń kásipkerlikke qatysty ustanymymyzda óndiristen góri qyzmet kórsetýge kóbirek kóńil bóletinimizdi ári qoǵamda bul salalardyń damýyna yńǵaıly jaǵdaıdyń qalyptasyp otyrǵanyn baıqatady. Tipti bul derekter óndiriske beıim sananyń qalyptaspaǵanyna da naqty dálel bolady.

19 Jeltoqsan, 2019

Súıispenshiliktiń anasy – yqylas

Súıispenshilik kúlli jaraty­lys ataýlynyń – sebepkeri. О́ıt­keni, Alla adamdy Abaı atamyz aıt­­­qandaı súıispenshilikpen jarat­qan. Sondyqtan da súıispenshilik uıala­ǵan qoǵam, otbasy tynyshtyq pen berekeniń bastaýy. «Otbasy ne­mese shańyraq súıispenshilikke toly bolsa – izgiliktiń kórkem sa­raı­larynyń biri, al berekesiz bolsa – azaptyń tereń shuńqyrlarynyń biri» dep, jazady mysyrlyq tanymal oqymysty Ata ás-Synbatı.

13 Jeltoqsan, 2019

Izi aıqyn, isi myǵym

Esimi eki kúnniń birinde erekshe atalyp jatpasa da, elge sińirgen eńbegin ese­lep ólsheýge turarlyq jandar bo­la­­dy. Sondaı esimniń biri, memleket qaıratkeri, Respýblıkalyq bıýd­jettiń atqarylýyn baqylaý jónin­de­gi esep komıtetiniń burynǵy múshesi Erlan Turlybekov.

09 Jeltoqsan, 2019

Onlaın-oqyrman

Búginde áleýmettik jelige júktelgen shyǵarmań áp-sátte áýdem jeriń ne, álemdi túgel sharlap ketse tań qalmaısyń. Tetikti durys paıdalana bilgen janǵa áleýmettik jeli – ádebıettiń áıbat nasıhatshysy bolyp tur. Árıne, áttegen-aı deıtin tustary da joq emes.

06 Jeltoqsan, 2019

Ádildik ornasa – áleýmet tynysh

О́z elinde júrip ógeıdiń kúıin keshý ózekti jandy ókindirmeı qoımasy anyq. Bul ókinish bireýdiń ǵana emes, talaılardyń tynysyn taryltyp, aqyrynda sanasyn silkise, «tıisti sybaǵasynan jaman ǵana qur qalady» degendeı mazmundaǵy oı júıkege tıip, júrekti shanshytsa, qıyn.

04 Jeltoqsan, 2019

Vırtýaldy Qazaqstan medıakesheni bolsa...

Jýyrda Máskeýge jol túsken edi. Sapar barysynda kóne shahardyń kórikti jerlerin araladyq. Sonda kóńilden shyqqan bir dúnıe – qozǵalmaly, ıaǵnı dınamıkalyq kınoteatr boldy. Bul ózi týrıstik áleýetti tanytýda taptyrmaıtyn tetik eken. Zarıade parkinde ornalasqan «Polet» atty medıakeshenge Kremldiń kóne munaralaryn aralap shyǵyp, meıramhanada tústenip alǵan soń bas suqqanbyz. Bastapqyda bizdiń jol bastaýshy serigimiz «Qazir ushamyz» degende shyn máninde áldebir úrlemeli alyp sharǵa otyrǵyza ma, álde átkenshekke mingize me, dırıjabl me, álde ne qural eken dep ekiudaı kúıde eleńdegenimiz ras.

03 Jeltoqsan, 2019

Urpaǵy myqtynyń – ulysy myqty

Baıyrǵy babalardan búginge jetken: «Bala uıada ne kórse, ushqanda sony iledi» deıtin qundy támsil bar. Osy támsildi sál tápsirlep kórsek, ıaǵnı balanyń otbasy oshaq qasynda kórgen tárbıesi men úırengen ónegesi onyń ómirlik ustanymyna aınalady. Otbasynan ábes qylyq kórip ósken bala úlkeıgende sony jasaıdy. Bul talas týdyrmaıtyn másele.

28 Qarasha, 2019

Tabıǵaty tamyljyǵan saıabaq

Qarasur bult túnde qar bolyp jaýdy. Tańerteńgilik Alataýdyń ar jaǵynan jarqyrap shaqqan kúnge shaǵylysyp, jylt-jylt etken aq ulpa qaladaǵy jurttyń kózin qyzyqtyryp, taý bókterine qaraı serýenge shaqyrǵandaı kúlim qaqty.

28 Qarasha, 2019

Qaıtkende jol qaýipsizdigi jaqsarady?

Kóshelerge «Sergek» beıne-tirkeý kameralary ilingeli beri júrgizýshiler men jaıaý júrginshilerdiń zańdy saqtaýǵa degen ser­gektikteri oıanǵany ras. О́ıtkeni árbir ereje buzý reti qaltadaǵy qarjyǵa tireledi emes pe. Biraq «Sergek» beıne-tirkeý kameralaryn jappaı qoldanysqa engizýdegi basty maq­sat aqsha ǵana jınaý emes edi.

27 Qarasha, 2019

«Búginshil» bolyp baramyz-aý...

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev el halqyna arnaǵan Joldaýynda Úkimetke mańyzdy bir tapsyrma júktegen-di. Prezıdent «Jumys isteıtin azamattar ózderiniń zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin belgili bir maqsatqa, sonyń ishinde baspana satyp alýǵa nemese bilim alý úshin paıdalaný máselesin jyl sońyna deıin pysyqtaýdy Úkimetke tapsyramyn» degen edi. Al jyl bolsa aıaqtalyp kele jatyr. Biraq tıimdi mehanızm ázirleý tym qıyn sharýa bolatyn túri bar.

26 Qarasha, 2019