Oqshaýlanǵandaǵy oılar

Birde Túrkııaǵa saıahat barysynda kezdeısoq bir aqsaqalmen áńgimelestim. О́mirden túıgeni mol túrik qarııasy: «Duǵa-batanyń qýaty orasan. Ǵasyrlar boıy ata-babań kásip etken dúnıemen aınalysýdyń bereketi bar. О́ıtkeni bul duǵa-tilekpen bekigen, tamyry bar dúnıe, sosyn balama aqshań kóbeıse aıaq kıim tigýmen kásibı túrde aınalys, men de, meniń ákem, onyń ákesi de etikshi bolǵan dep aqyl aıttym. Qazir shúkir, sharýasy dóńgelep tur», dedi.

24 Sáýir, 2020

Jaqsy ákim jalǵyz júredi

Qaıbir jyly Shý aýdanynyń ákimi eki keshtiń arasynda eski shápkisi men kúpáıkege uqsas qalyń kúrteshesin kıip, jalǵyz ózi kóshe aralap shyqqan ǵoı. Sóıtip jaqyn mańdaǵy mekteptiń aýlasyna kirip, ot jaǵatyn jaǵyn kórip, shetinen barlap kele jatsa, aldynan qaraýyl shyǵyp qalypty.

23 Sáýir, 2020

Sálem – sózdiń anasy

Tájtajaldyń basty soqqysy sálem­de­sý­ge kelip tıgenin qarańyzshy. Qol berip aman­dasý qorqynyshqa aınalyp, kisimen ke­zikse, úrkip qashatyn ádet kelgeli adam­dar da amandyq-saýlyq surasýdyń jańa túr­­lerine beıimdelip, keıbiri kúlki shaqyr­sa da, mıkrobtan qorǵanýdyń eń durys she­shi­mi retinde túrli balamalardy oılap taýyp, qabyldaýǵa májbúr bolyp otyr.

22 Sáýir, 2020

Kórkem nıet – órkenıet máıegi

О́rkenıet kórkem nıetten bastalady. О́reli órkenıetke bastaǵan sondaı kórkem nıettiń bir kórinisi – ǵulama ál-Farabı men Júsip Balasaǵunnyń shyǵarmalary ekeni anyq. Bul tusta otyrarlyq ǵulama ıslam fılosofııasy arqyly birneshe mádenıetke yqpal etip, adamzat órkenıetiniń órisin keńeıtse, taza túrki tilinde jazǵan balasaǵundyq babamyz túrki-ıslam órkenıetiniń qalyptasýyna qyzmet etti. Osy bulaqtardan sýsyndaǵan Abaı da araǵa ǵasyrlar salyp, qazaq órkenıetiniń negizin qalady.

21 Sáýir, 2020

Azamattyq qoǵamdy damytamyz desek...

Qazaqstannyń táýelsizdik alyp, demo­kratııa­lyq damý men naryq ekonomıkasyna kóshýi eldiń búkil memlekettik basqarý júıesin qaıta qurýdy talap etti. 1995 jylǵy Konstıtýsııa boıynsha burynǵy halyq depýtattary Keńesiniń ornyna ókiletti organ retinde máslıhattar quryldy.

20 Sáýir, 2020

Sanadaǵy san suraq

«Pende ne kórse de nıetinen, pıǵylynan tabady» deıdi. Baıaǵyda ózderi ash-jalańash, kúıeýleri «halyq jaýy» dep ustalyp, aıdalǵany aıdalyp, úkimi kesilgenderi atylyp, odan qalǵan azamattar soǵysqa ketip, elde shal-shaýqan, kózderi jasty, kóńilderi muńǵa toly jesir áıel, jetim balaǵa tolǵan zamanda qazaq balasy Keńes ókimeti malsha toǵytqan san ulysqa tiline, dinine qaramastan qorǵan boldy. Qorjyn tamynyń buryshyna qondyryp, aýzyndaǵysyn jyryp berip, ózi jarymaı júrip, jylaı júrip qorlyq kórgen jat balasyna ári tur demeı, jasyn súrtip, baýyryna tartty. О́ıtkeni peıilderi keń, júrekteri jumsaq, jandary aıanysh pen obal atty asylǵa toly edi. Peıilderiniń tarylmaýynyń sebebi, aldarynda týatyn jaqsy kúnderdiń, toqshylyqtyń nanyna toıatyn mamyrajaı kúnderdiń habarshysy bolǵandaı.

17 Sáýir, 2020

Ishimdik indetke daýa emes

Densaýlyqty bylaı qoıǵanda, dál osy kúnderi indet ózimen ilestirip ákelgen japsarlas máseleler jetkilikti-aq. Jahandy ýysynan qashan shyǵaratyny belgisiz «jendet vırýs» jeńilgenshe, onymen baılanysty jaǵymsyz jaıttar, jalǵan aqparattar, taptaýryn túsinikter tolastamaq emes.

16 Sáýir, 2020

Abylaıhan dástúrdi jalǵastyra ma?

Tokıo Olımpıadasyna baratyn otan­dyq boksshylardyń lısenzııasy tú­geldendi. Endi alańsyz daıyndalýǵa bo­lady. Ernazardyń segizi bólek te, Er Tós­tigi bólek demekshi, erler arasynda boks­tan segiz salmaq bolǵany­men, onyń ishinde salmaqtyń da salmaǵy bar. Qazaq boksyndaǵy Er Tóstikterdiń ótken Olım­pıadalardaǵy oıyn órnegine kóz júgirt­ken edik...

15 Sáýir, 2020

Rýh saltanaty

Qazaqtyń qaıta órleýine balanyp júr­gen Elbasynyń «Rýhanı jańǵyrý» baǵdar­lamasy ult bolashaǵynyń ustynyn aıqyn­dap bergendeı boldy. Az ǵana ýaqytta aýqym­dy jumystar atqaryldy. Jaqsy ister jalǵasýda.

14 Sáýir, 2020

Jańǵyrý «jańǵyryqqa» aınalmasyn desek

Osydan týra 3 jyl buryn el gazeti «Egemen Qazaqstanda» jaryq kórgen Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy ulttyq rýhanııatqa úlken serpilis ákelip, qoǵamǵa qozǵaý salǵany belgili. Halyqtyń ótkenin ónege etip, búginin baǵamdap, bolashaq basym baǵyttaryn aıqyndap bergen baǵdarlamalyq maqala tarlan tarıh pen jarqyn bolashaqtyń kókjıekterin úılesimdi sabaqtastyrǵan ulttyq tuǵyrnama retinde qabyldandy. Ásirese ulttyq biregeılikti saqtaý, pragmatızmdi basshylyqqa alý, mádenıetti ulyqtaý, bilimdi kýltke aınaldyrý, týǵan jerge degen súıispenshilikti arttyrý, latyn álipbıine kóshý sııaqty máseleler qoǵamda qyzý qoldaý taýyp, aýqymdy jumystar atqaryldy.

14 Sáýir, 2020

Indetten qorǵanýdy shyǵystan úırensin

Dál qazir álem elderi koronavırýs­tan qorǵaný úshin jantalasyp jatyr. Árıne onyń ishinde biz de barmyz. Álem halyqtary bul dertten qorǵanýdyń joldaryn qarastyrýda. Sonyń ishinde DDU tarapynan shyǵys elderiniń qorǵaný tásiline oń baǵa berilýde.

10 Sáýir, 2020

Býmerang

О́zimniń qyryq jyl ýaqytqa taıaý jumys tájirıbemde, bálkim, atqaryp otyrǵan qyzmetterine sáıkes bireýlerdi synaǵan kezim bolǵan shyǵar, biraq eshýaqytta adamnyń janyna tıerlikteı aýyr sóz jazbaǵan ekenmin. Tipti bir ret te bolsyn.

09 Sáýir, 2020

Tutqadaǵy tazalyq

Ras-ótirigin bir Qudaıdyń ózi biledi, ǵalymdardyń zertteýinshe adam kúnine qolyn betine birneshe myń ret aparady eken. Árıne adamzatty alańdatyp otyrǵan aýyr ahýal kezinde mundaı aqparattardyń túr-túrin siz de oqyp-bilip otyrǵan bolarsyz. Bizdiń aıtpaǵymyz, sol murnyńyz ben kózińizge qaıta-qaıta qatynasyp jatqan qoldyń tazalyǵy jaıly bolǵaly otyr.

08 Sáýir, 2020

Koreıadan kelgen qyz

Osydan eki jyl buryn aýylǵa bir barǵanymda «Pálensheniń qyzy Koreıaǵa jumys isteýge ketipti» degendi estip, «Er-azamat bolsa bir sári, qyz balanyń jat elge baryp jumys istegeni qalaı bolar eken?» dep oılaǵan edim. Sóıtsem ol jaqta óziń tártip buzbasań, eshkim shettetip, kúsh kórsetpeıdi eken. Qarapaıym jumysshynyń ózine bizdiń eldegi dókeılerdiń túsine kirmeıtin jalaqy beretin kórinedi. Sodan erli-zaıyptylar, tipti, bala-shaǵa, otbasymen ketip jatqandar da barshylyq eken.

07 Sáýir, 2020

Arman alasarmasyn

Jýyqta qytaılyq kınematografıs­ter jasaǵan ortaǵasyrlyq tarıhtan syr shertetin serıaldy tamashalap otyryp, myna bir epızodty ańdadyq. Bas keıipker patsha ýázirlerin shaqyryp: «Úsh ulymnyń qaısysy muragerlikke laıyq ekenin aıtyńdar» deıdi. Kópshilik kórkem minezdi úlken uldy qup kóredi. Patsha: «Ol jaramaıdy, óıtkeni onyń boıynda uly arman joq, ıaǵnı armandaı almaıdy», – dedi. Osy sózdi estigende oıyma birden ataqty Shyńǵys qaǵannyń «Armanyń qansha asqaq bolsa, arǵymaǵyń sonsha shabysty bolady» degen ulaǵaty orala ketti.

03 Sáýir, 2020

О́z zamanynyń adamy

Ár adamdy óz dáýiriniń bel balasy, baǵan kóterýshisi, baıraq ustaýshysy deımiz, alaıda ol sol zamannyń sheńberinde ǵana qalý degendi bildirmese kerek.

31 Naýryz, 2020

Pandemııa: Tarıh turǵysynan paıymdaý

Tarlan tarıhqa júginsek, adamzat balasyna birneshe ret oba indeti kelip, mıllıondaǵan adamdardyń ómirin jalmaǵanyn kóremiz. Máselen, saq-skıf dáýirinde de atalǵan indettiń bar bolǵandyǵy týraly derekter kezdesedi.

31 Naýryz, 2020

Tarıhta qalǵan indetter

Áýeli Qytaı men Ortalyq Azııada bastalyp 1347 - 1351 jyldary arasynda Eýropany qynadaı qyrǵan qara ólim - oba indeti 200 mıllıon adamnyń janyn aldy. Bul úreıli indetpen birge Eýropanyń kóptegen qundylyqtary ózgerdi.

30 Naýryz, 2020

Táýbe men táýekel

Qanshalyqty qısyndy ekenin qaıdam, qazirgi bizdiń qoǵam «qazaqty ne qurtady?» degen qyńyr saýalmen bas qatyryp, qyzylkeńirdek bolyp qyrqysyp jatady. Ortaǵa osyndaı suraq tastalǵanda talasyp, tartysyp otyryp, jipke tizgendeı talaı kertartpa kem-ketigimiz túgendelip qalady. Taıaqtyń bir ushy toqmeıil peıildi táýbeshildigimizge kelip tıedi.

27 Naýryz, 2020

«Ǵylymǵa kóńil bólseńiz...»

Ǵylymnyń basty qural ekenin Álıhan Bókeıhan óziniń «Bilim kúshi» atty maqalasynda keńinen aıtady.

23 Naýryz, 2020