Pikirler
Osydan eki jyl buryn aýylǵa bir barǵanymda «Pálensheniń qyzy Koreıaǵa jumys isteýge ketipti» degendi estip, «Er-azamat bolsa bir sári, qyz balanyń jat elge baryp jumys istegeni qalaı bolar eken?» dep oılaǵan edim. Sóıtsem ol jaqta óziń tártip buzbasań, eshkim shettetip, kúsh kórsetpeıdi eken. Qarapaıym jumysshynyń ózine bizdiń eldegi dókeılerdiń túsine kirmeıtin jalaqy beretin kórinedi. Sodan erli-zaıyptylar, tipti, bala-shaǵa, otbasymen ketip jatqandar da barshylyq eken.
07 Sáýir, 2020
Jýyqta qytaılyq kınematografıster jasaǵan ortaǵasyrlyq tarıhtan syr shertetin serıaldy tamashalap otyryp, myna bir epızodty ańdadyq. Bas keıipker patsha ýázirlerin shaqyryp: «Úsh ulymnyń qaısysy muragerlikke laıyq ekenin aıtyńdar» deıdi. Kópshilik kórkem minezdi úlken uldy qup kóredi. Patsha: «Ol jaramaıdy, óıtkeni onyń boıynda uly arman joq, ıaǵnı armandaı almaıdy», – dedi. Osy sózdi estigende oıyma birden ataqty Shyńǵys qaǵannyń «Armanyń qansha asqaq bolsa, arǵymaǵyń sonsha shabysty bolady» degen ulaǵaty orala ketti.
03 Sáýir, 2020
Ár adamdy óz dáýiriniń bel balasy, baǵan kóterýshisi, baıraq ustaýshysy deımiz, alaıda ol sol zamannyń sheńberinde ǵana qalý degendi bildirmese kerek.
31 Naýryz, 2020
Pandemııa: Tarıh turǵysynan paıymdaý
Tarlan tarıhqa júginsek, adamzat balasyna birneshe ret oba indeti kelip, mıllıondaǵan adamdardyń ómirin jalmaǵanyn kóremiz. Máselen, saq-skıf dáýirinde de atalǵan indettiń bar bolǵandyǵy týraly derekter kezdesedi.
31 Naýryz, 2020
Áýeli Qytaı men Ortalyq Azııada bastalyp 1347 - 1351 jyldary arasynda Eýropany qynadaı qyrǵan qara ólim - oba indeti 200 mıllıon adamnyń janyn aldy. Bul úreıli indetpen birge Eýropanyń kóptegen qundylyqtary ózgerdi.
30 Naýryz, 2020
Qanshalyqty qısyndy ekenin qaıdam, qazirgi bizdiń qoǵam «qazaqty ne qurtady?» degen qyńyr saýalmen bas qatyryp, qyzylkeńirdek bolyp qyrqysyp jatady. Ortaǵa osyndaı suraq tastalǵanda talasyp, tartysyp otyryp, jipke tizgendeı talaı kertartpa kem-ketigimiz túgendelip qalady. Taıaqtyń bir ushy toqmeıil peıildi táýbeshildigimizge kelip tıedi.
27 Naýryz, 2020
Ǵylymnyń basty qural ekenin Álıhan Bókeıhan óziniń «Bilim kúshi» atty maqalasynda keńinen aıtady.
23 Naýryz, 2020
Zaman damyp, nebir tehnologııalar alǵa ozǵan ýaqytta osyndaı iri-iri saýda oshaqtary qashyqtyqtan ashylatyn qaqpalar ornatýyn qarapaıym halyq talap etýimiz kerek dep oılaımyz. Bul birinshiden tazalyqty kúsheıtse, ekinshiden eki qolyna zildeı dorba ilip jóńkilip jatqan jurtqa kóp kómek bolar edi.
22 Naýryz, 2020
Mine, kún men tún teńeletin, tabıǵat gúldenetin, barsha jurt yryzdyqqa keneletin Ulystyń uly kúni – áz Naýryz kelip jetti. Baǵzy babalarymyzdyń bul kúnge aıryqsha mán bergeni týraly kóne jazbalarda jıi aıtylady. Mysaly, grek tarıhshysy Kvınt Kýrsıı Rýftyń «Eskendir joryǵy» degen eńbeginde Ulystyń uly kúni tań shapaǵy qylań bergen mezette qaǵan ordasyna kún beıneli tý tigilip, alańǵa shymqaı qyzyl kıim kıgen 365 bozbala shyǵyp, jyl ishindegi árbir táýliktiń shejire-baıany sııaqty 365 kúı tartqany týraly tamsana baıandalǵan. Sodan soń eldiń batagóı abyzy ortaǵa shyǵyp, el tilegin Táńirge jetkizer 9 kúıin qobyzben tartady eken. Al Tan-shý jylnamasynda túrkilerdiń kóktem mezgilinde tasattyq berip, Táńirge táý etetini aıtylǵan. Jer-jahan jańarǵan, kóńilder aǵarǵan, dúnıe tazarǵan bul kúndi atalarymyz qasıetti taýǵa baryp Táńirge táý etip, kókke aq shashyp, otqa maı tamyzyp toılaǵan eken. Rashıd ad-dın men Ábilǵazy bahadúr bul kúndi Ergeneqonnan shyǵýymen baılanystyryp, ony erkindikke qol jetkizgen mereke retinde áspetteıdi. Ábý Raıhan ál-Bırýnı túrki jurtynyń naýryzdy «jańa kún» dep toılaıtynyn jazǵan.
22 Naýryz, 2020
Naýryz merekesiniń rýhanı mańyzyn zoraıtatyn tetikteriniń biri – tatýlyq meıramy ekendigi. Iаǵnı naýryz kúni arazdasqan adamdar keshirisip, tatýlasady. О́ıtkeni tatýlyq – berekeniń basy. «Tórteý túgel bolsa – tóbedegi keledi, altaý ala bolsa – aýyzdaǵy ketedi» degendeı tatýlyqtyń týy jelbiregen jerde eldiń yrysy ósedi, baǵy artady, bolashaǵy baıandy bolady.
21 Naýryz, 2020
M.Áýezovtiń «Abaı joly» romanynda Abaı qaladaǵy jaqyn dosy Pavlovqa jolyǵyp, bul obadan el qalaı saqtanýyn suraıdy. Sonda Pavlov salt-dástúr bolsa da, janazaǵa halyqty jınap, as berýdi ýaqytsha doǵara turýdy máslıhat etedi. Dál osy sózdi juma namazǵa jınalǵan qaýymǵa jetkizýin Abaı qala meshitiniń halfesi Sarmollaǵa aıttyrady.
20 Naýryz, 2020
Buryn bizge muǵalimder áp-sátte kúshine enip, ulaspaly sıpat alyp shyǵa keletin tizbekti reaksııa atom qýatynda ǵana bolady dep túsindirýshi edi. Sóıtsek mundaı joıqyn kúshke qaterli aqparat kózi de ıe eken. Qytaıdan bastalyp, qazir dúnıeni sharpyp otyrǵan koronavırýs dertine shaldyqqandar sany ázirge júz myńnan asyp, qaıtys bolǵan adamdar san alty myńnyń ústine shyqqanymen óz tarıhynda budan da zor quqaılardy bastan ótkergen jeti mıllıard adam balasy buryn-sońdy bolmaǵan dúrbeleńdi bastan keshýde.
19 Naýryz, 2020
Elbasy jáne Atatúrik: 19 sanynyń tylsymy
Tereń tarıhtan taǵylym izdep tin tartsaq, ar jaǵynan tutas túrkiniń tuǵyry bıik tolaǵaı tulǵalarynyń sulbasy sán-saltanatymen atoılap shyǵa keletini belgili. Álde bizdiń taǵdyrymyz atalarymyz alyp-alyp basqan osynaý abat aımaqtan bir eli ajyramaı, kindigimizdiń qara shańyraqta baılanǵanynan ba, kim bilsin?
19 Naýryz, 2020
Tárbıeniń toqyraý sebebi nede?
Osydan bes jyl buryn «Egemen Qazaqstanda» Tóregeldi Sharmanov aǵamyzdyń «Qundylyqtardyń quldyraýy» atty maqalasy shyqqan edi. Sol maqala qart ustaz, seksenge jaqyndap qalǵan ana retinde meni de qatty tolǵantyp, kúni búginge deıin kóterilgen máseleni umyta almaı, tebirenip júremin.
17 Naýryz, 2020
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev halyqqa Úndeý jarııalap, elde alǵash ret engizilip otyrǵan tótenshe jaǵdaıdyń jónin egjeı-tegjeıli túsindirip berdi. Qazaqstanda bir aıǵa jýyq merzimde sanıtarlyq-epıdemııalyq sharalar kúsheıtilip, qaýipsizdikke basymdyq beriledi. Bul – eń áýeli halyqtyń amandyǵy úshin qabyldanǵan sheshim ekeni anyq.
17 Naýryz, 2020
Ult upaıy uranshyldyqpen túgendelmeıdi
Tabıǵat tolǵatyp, býsanyp, tirshilik ataýly túleıtin kezeń de kelip jetti. Jyl jyljyp, birlik pen berekeniń bastaýy – Amal merekesi tórge ozdy. Qys quryǵy ajyrap, jer aıaǵy bosaıtyn, kún shýaǵyn tógip, shuǵylasyn shashatyn bul mezette aǵaıyn bir-birimen saǵynysa kórisip, saqtaǵanyn dastarhanǵa salyp, bir-birine aqjarylqap tilegin aıtqan. Jastar jaǵy saýapty isterge asyǵyp, úlkender meıirlenip bata bergen. Osylaısha saharada kelisim men keshirim, tatýlyq pen týystyq saltanat qurǵan. Bir qýanarlyǵy, elimizdiń batys aımaqtarynda ǵana atalyp ótilip kelgen bul ıgi mereke qazir jalpyulttyq meıramǵa aınalyp barady.
16 Naýryz, 2020
Aqylmandar, adam minezi-qulqynyń uńǵyl-shuńǵylyn zertteıtin psıhologtar, túrli qıynshylyqty jeńýge kómektesetin trenıngter qaptaǵan zamanda kisi ózine nege qol salady? Qudaıym-aý, ǵalamtordy ashyp qalsań da ómirińdi ǵajap etetin keńes ataýlynyń qanshama túri aldyńnan shyǵady.
13 Naýryz, 2020
Azattyq eıforııasyn basqa halyqtyń qalaı bastan keshkenin qaıdam, al qazaq topyraǵynda «táýelsizdik týraly tolǵaý» uzaqqa sozylyp bara jatqan syńaıly. Áli kúnge deıin «táýelsizdikke deıin», «táýelsizdikten keıin» degen pafostyq odanyń taýsylar túri kórinbeıdi. Pragmatızmnen góri sol «babalar ańsaǵan azattyq» tóńiregindegi áńgimeniń góı-góıi «Myń bir tún» hıkaıasynan kem túspeı tur.
12 Naýryz, 2020
Altyn kómbe, mol qazyna taýyp alýdy armandamaıtyn adam joq shyǵar, sirá... Bala kezimizde bizdiń aýylda mynadaı bir ańyzǵa bergisiz áńgime aıtylatyn. Bul sirá, Ekinshi dúnıejúzilik soǵystan ári, Qazan tóńkerisinen beri kez bolsa kerek.
11 Naýryz, 2020
Qazaq qashanda qyz syılaǵan halyq, qyzdaryn tórge otyrǵyzǵan el. Qyzdardy erekshe erkeletýge tyrysqan atamyz «qyz ósse – eldiń kórki» dep, olardyń sán-saltanatyna erekshe mán berip qaraǵan. Sondyqtan qazaq qyzdary qadym zamannan beri el aldyna shyǵyp án aıtqan, alaman aıtysqa qatysqan.
11 Naýryz, 2020
